Акеш ИМАНОВ: Байыркы кытай жазуусунун тек-дареги

Биз сөз кылар бул эмгек жалпысынан «Теңирчилик» деп аталган, бирин-бири толуктаган жана уланткан турпатташ эмгектердин бири экен. Мунун алгачкы башаты – «Теңирчилик» (этика) 1994-жылы жарык көрсө, экинчиси – «Теңирчилик. Коом–Мамлекет» деп аталып, 2012-жылы окуучуларга тартууланган. Анын чордонун түзгөн объектиси – мамлекеттин коомдук-саясый түзүлүшү жана укук. Үчүнчүсү – «Бурут тамга – Төрөн тил» 2012-жылы чыккан (Теңирчилик топтомунун бул бөлүмүндө табигый-рухий жана тил илимдери жалгашы жөнүндө сөз болгон). Төртүнчүсү – «Теңирчилик. Бурут тамга. Жандырмак». Ал 2014-жылы колубузга тийген. Мунун негизин тил жана […]

Торко-чачак

Алтай жомогу Бир кыз жашаптыр, аны Жибек чачы – Торко-чачак деп аташчу. Көздөрү карагаттай, каштары – иймейип күн желесиндей. Чачтарына таккан үлүл кабыгы жалтырап, топусунда жибек чачысы бар эле, анысы апаппак, тим эле ай жарыгындай ажайып. Бир жолу кыздын атасы ооруп калды. Ошондо апасы кызына айтат: — Ак боз атыңды токуп мин да кызым, ушул дайранын тээ төмөн айылындагы Телдекбай каманы* чакырып кел, атам ооруп атат, көрүп бериңиз де! Кыз маңдайында кашкасы бар ак боз атты минди, сол колуна чылбырды […]

Тарыхтын тарыхы: VII–VIII кылым

Кыргыздардын Батыш Тянь-Шанга алгач келгени тууралуу маселелер тарыхчыларды, айрыкча, кыргыз таануучуларды такай кызыктырып келген. Бирок азыркы мезгилге чейин окумуштуулар IX–X кылымга чейинки кыргыздардын Батыш Тянь-Шанда жашагандыгын тастыктаган ишенимдүү далилдерди жана булактарды сунушташа элек. Жада калса бул маселенин тегерегинде илимий божомолдор дагы кездешпейт. Ошол эле учурда VIII–IX кылымда жана XI–XII кылымга чейин Кыргызстандын аймагында жашаган кыргыздардын кайсыл бир тобун тастыктаган тарыхый (жазма) булактар бар экендигин белгилеп кетүү керек. Кеп, Тан дооруна таандык (VII–X кк.) Батыш чектери түшүрүлгөн уникалдуу кытай картасы тууралуу […]

Дардаң менен узун сакалдууда акыл болбойт

ДИЛАЗЫК Бул накыл кептин аныктыгын араб жазуучусу Зайн ад-Дин Васифи (1485-1566) адабий мурасында бир мисал менен бекемдеген. «Таң каларлык окуялар» аттуу мемуарында анын шайыр калеми ошо кездеги белгилүү «узун сакал», гераттык улама Исмаил Хисарини чымчып өткөн. Көңкөөдөн жана сокур туурамчы «мударис» молдонун тибин мазакка чалып, Васифи мындай сүрөттөмө берет: «Сакалынын калыңдыгы жана узундугу жагынан илим дүйнөсүндө жарыктагы укмуштун бири эсептелген Исмаил Хисари кожо бир сапар жаңы китепти окуп кириптир деп айтышат. Анан «Дардаң менен узун сакалдууда акыл болбойт» деген жазууну […]

Эртең «Ала-Тоо» аянтында жоогазын гүлдөгөнүн көргүңөр келсе, аянтка баргыла!

Нооруз майрамына карата Бишкек шаарынын мэриясы борбордук “Ала-Тоо” аянтында күйүп-жанып турган композиция түрүндөгү жаратылыштын таңын даңазалаган аянтча кооздолуп атканын шаардык муниципалитеттин маалымат кызматы билдирди. Аны менен бирге Кызыл китепке кирген жаныбарлардан – ак илбирс, аркар-бугу жана бүркүттүн фигуралары орнотулат экен. Аянтты күйүп-өчүп турган түстүү бактар курчап, фонарларга жоогазын түрүндөгү плафондор тагылып, “Жашылдандыруу” ишканасы темирбетон вазондорго арчаларды отургузуп баштаганын маалымдашты. Майрамдык программа саат 10до башталарын эсиңиздерге салабыз. О.э. Курманжан Датка эстелигинин алдында Кыргызстанда жашаган ар улуттун эли өздөрүнүн тамактарын, колдон жасалган буюмдарын […]

Ахмедхан АБУ-БАКАР: Тоолуктардын эрмеги

ЭССЕ (Дагстан адабияты) АЛИ-ГАЖИНИН АСКАСЫ Алыскы айылдардын биринде жыйырманчы жылы Улуу Октябрь майрамын биринчи жолу белгилешти. Бул салтанатка байланыштуу сөз сүйлөө мурдагы батракка, айылдык кеңештин биринчи председатели Али-Гажиге тапшырылды. Ал эл алдына чыгар күнү, таңга жуук, али сүйүү рахатын татып көрө элек чагында, бирок эмне үчүн күрөшкө чыкканын терең сезген анын жападан жалгыз уулу, граждандык согушта алган жаратынан көз жумду. Али-Гажи аялына сыртка чыгып, эл көзүнө көрүнбөөнү эскертип, кайгысын муштумуна түйүп, аянттын ортосунда турган аска ташка, милдетин аткаруу үчүн башын […]

Мидин АЛЫБАЕВ: Эки куданын чыры

АҢГЕМЕ «Эки жакшы жайлоого чыкса Кудалашып түшөт. Эки жаман жайлоого чыкса Кубалашып түшөт». (Эл оозунан) Керимбек университетти быйыл бүтөт. Букеш дагы эң акыркы экзаменин берип кыз-келиндер пединституту менен кош айтышам го деп жүргөн мезгили. Керимбек менен Букештин району бир болгону менен колхоздору ар башка. Алар Фрунзеге келгенден баштап эле жерибиз бир дегенсип, бири-бирине байланыштуу болучу. Бирок бул байланыштын арасында сүйүүнүн эч кандай белгилери жок эле. Жөн гана: – Силердин айылдан кандай кабар бар? Биздин колхоздо болсо, быйыл миллионер болуптур, баягы […]

Олжобай ШАКИР: «Кентавр» – жарым-жартылай жапайы мүнөз коомдун символу

(1-макала) Аталыштын өзү эле бүйүр козгойт – Кентавр. Байыркы грек мифологиясындагы жарым-жартылай адам образы менен Актан Арым Кубат эмнени чагылдыргысы келген?.. Кыргыз турмушуна «Кентавр» деген аталыш менен эмнени жуурулуштургусу бар?.. Аллегориялык мааниси эмнени чечмелейт? Кыргыз тукумунун акыл аңында жок бул түшүнүк менен режиссёр не айткысы келди? Залда жарык өчкөнгө чейин көөдөнүмдө туйлаган суроо шул болду. Арийне, адегенде эле экранга чагылдырылган тасмадагы атмосфера мени кадимки турмушка алып кирип кетти. Окуя уурулуктан башталат. Кадимки бүгүнкү турмуштан. Биздин эле… Ох, колу туткак кайран […]

Азиз НЕСИН: Сиздин өлкөдө эшек жокпу?

АҢГЕМЕ Тиши ооруп жаткандай бир колу менен бетин басып алып, башын оңго-солго чайкай кирип келди да: — Тфу! Уят болдук, уят эле болдук… – дей берди. Болбосо өзү маданияттуу адам. Эшиктен кирип кирбей, саламдашууну унутуп, “Тфу! Уят болдук” – деп кажанганына таң кала түштүм. — Кош келдиңиз, — дедим, — өтүңүз… Отуруңуз кичи пейилдикке… — Уят болдук, уят… — Кандайсыз? — Дагы кандай болмок элек, эми кандай болорубуз калды дейсиңби, уят болдук мына… Тфууй!… Каргашалуу окуяга туш болгонго дедим, балким […]

Нуралы КАПАРОВ: Жигитовдун октой таамай сөздөрүнөн

Салижан аке илим изилдеп, чыгарма жазып, адабият майданында эле кайнай бербестен, коомдук турмуштун башка катмарларына да активдүү аралашкан. Кандай маанилүү мамлекеттик маселелер болбосун байкаган, түшүнгөн кишиге жигитовдук кайталангыс үнү менен өз позициясын айтып турган. Айрыкча улуттун өзөктү өрттөгөн көйгөйлөрүн жаны кашая чырылдап, күйгүзүп да, күлдүрүп да айткан, кыргыз өнсө, өссө дегенде жанын сабаган, жалбырттаган патриот инсан эле. Биз улуу устаттын республикалык басма сөздө жарыяланган макала-маектеринен безге сайгандай, дилге какшып, чөлдөп жаткан жерге жаан себелеп өткөндөй ырахат ойготкон, чучукка жеткидей өткүр, […]