Ааламдын жаралышы жөнүндө уламыш (Гурон уруусу)

Индейс жомогу Илгери дейт: суу болуптур, кара жер балбан жок экен анда. Жайкалып-чайпалып жаткан деңиз экен баары. Жан-жаныбарлар гана жашаптыр. Канаты бары көктө кайкып, канатсызы көлдө чалкып же абада калкып жашачу экен. Асмандан аялзат кулап, бирок аны бири ургачы, бири эркек гагары (сууда сүзгөн канаттуу — котормочу) канаттарына калкалап сактап калышат. Аялдын салмагы сайдын ташындай оор экен, түгөт. Гагарылар аялды сууга чөктүрүп өлтүрүп албасак экен деп коркуп, жардам сурап чаркырашат. Алардын катуу чаркыраганын уккан жандыктар жабалактап жетип келишет. Деңиздин зор […]

Кытайлык кыргыздардын казынасынан: Асан Кайгы

КӨӨНӨРБӨС МУРАС Кийинки жылдары кытайлык кыргыздар оозеки адабияттарды чогултуу ишине өтө көңүл бөлүүдө. Натыйжасында терең маанилүү, өтө кымбат бир топ элдик казына байлыктары чогулган өңдүү. Буга мисал катары калемгер Асанбай Матилинин Төлөк Туркандан жазып алган «Асан кайгысын» айтсак болот. Чу дегенде эле: Адам ата, Шиш, Анан, Кынан, Милайл, Ыдырыс, Мутабаша, Хинуш, Хинуштан Ламек, Ламектин үч баласы Ноо пайгамбар, Ноо пайгамбардан Запас, Туран, Аран, Түтүк, Ыстам деген урпактары болуп, Ыстамдын баласы Кыркез, Кыркездин балдары: Акылбек, Асан кайгы, Озот, Казат, Басат, Кане, […]

Мамат САБЫРОВ: Арзыкан

АҢГЕМЕ Бою кодоо, башы тооктун жумурткасы сыяктуу кичине болгондуктан ал тогуз, он жаштардагы баладай көрүнчү. Сербейген муруту, кексе жүзү гана анын эчак бой жеткен жигит экендигин билгизип турчу. Эс тартканы анын бир эле иши, бир эле милдети бар – атасынын он чакты коюн кайтаруу. Эртең менен койлорду алдына салып алып, адырга чыгып кетет да ошол бойдон күн батканда келет. Жанында төрт-беш шериги бар. Жалаң тогуз-ондордогу суу мурун балдар. Булар аны менен үч-төрт жыл чогуу жүрүшөт да бир күн эле бой […]

Жалалидин ЖЭЭНБАЙ: Билимдин айкын жолу – полемика

ИЛИМДИ РЕФОРМАЛОО ЖӨНҮНДӨ ТОКШОУДАН КИЙИНКИ ОЙЛОР Биздеги илим-билим тармагындагы коррупцияланып бүткөн система туурасында тынчсыздангандар толтура, бирок ошол кемчиликтерди аныктаган сын-пикирлер дээрлик жокко эсе. Аныгында коррупция коомдун башка тармагын желедей чырмаган күндө да, куру дегенде илим-билим чөйрөсү мынчалык ыпластыктарга жол бербей, анык кызыл чеке талашка түшүп калышы керек эле. Арийне, өнүгүп-өскөн өлкөлөрдүн келечек тагдыры адам потенциалына таянса, биздеги «өнүгүп-өсүүнүн» жолу – коррупцияны балдак сыяктуу таянып калганында! Коррупция жолу менен илимий даражаны сатып алууну өрөөн-параан көрбөгөн интеллектуалдуу мутанттар жайнап кеткен үчүн илимдин […]

Каныбек ИМАНАЛИЕВ: Жүрөгү анын тоолордо

Кыргыз Эл жазуучусу Кеңеш Жусуповдун 80 жаш кутман курак майрамына карата сүртүмдөр Анкета (байыркыча) Азыр кызматка кирээрде ар бир инсан анкета толтурат. Аны кээде «объективка» деп коюшат. Анда даяр суроолор, даяр жооп. Болгону ысымдары, туулган жери ж.б.у.с. гана ар бөлөк. Баары супсак. Мен жаңылбасам кыргыздын байыркы анкетасы, балким, төмөндөгүдөй болмок эле. Кеңеш Жусупов ким? – Уруусу: кыргыз. – Урааны: «Манас» – Туулган жери: Энесай. – Туулган жылы: Биздин заманга чейинки 201-жылдары биринчи кыргыз төрөлгөндө кошо төрөлгөн. – Билими: Кыргыз Руху Академиясын […]

Эйваз ЗЕЙНАЛОВ: Чоң атасы менен небере

АҢГЕМЕ Күндөрдүн биринде небересин ээрчитип аксакал шаарга сапар алды. Ал, көп жашаган акылдуу болсо, небересинин көзү курч, баамчыл. Анан экөөнүн тең кулактары сак. Жол жээги менен экөө ээрчишип баратканда небере аянычтуу чыйпылдаган үндү капысынан уга коюп, токтоло калды. Көрсө, уясынан кулаган чымчыктын балапаны чөптө томолонуп, чыйпылдап жатыптыр. Небере балапанды колуна аярлай ала коюп, чоң атасына сунду. Чоң атасы алгач балапанга, андан бактагы уяга карап алып, башын чайкады да: – Мм… экөөбүзгө кыйын болмок болду. Эми эмине кылмакпыз?.. – деди кабатырланып. […]

Пеями САФА: Көчөдө калган акын

Түрк тилинен которгон Урматбек НУРСЕЙИТ уулу АҢГЕМЕ Бир кафеге кирип таңды атырып же отелге барып жатуу керек. Кыла турчу башка айласы жок. Жарым сааттан бери Таксим менен Галатасарайдын ортосунда каңгып басып жүрөт. Түн өтө коюуланып калган, балким таң атаарга жакын маал. Аябай чарчаңкы, уйку аны этектеп алган. Ал гана эмес басып баратып үргүлөп кетет. Өзүн таштап жиберсе, таш жолдун үстүнө талпактай жайыла түшмөк, кийин кароолчулар өтүгүнүн учу менен түрткүлөп ойготмок; буттары бүтүндөй тулкусун көтөрмөк түгүл, араң-араң шилтөөгө жарады. Көп кабаттуу […]

Бийликтин бул эмне шумдугу?!

Кыргызстанда менчик телерадиокомпаниялар аркылуу шайлоо үгүтүн жүргүзүүгө тыюу салуу сунушталганын Борбор Азиянын маалымат кызматы жарыялап чыкты. Анда маалымдалгандай; Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Назарали Ариповдун билдиргенине караганда, шайлоодо бардыгына бирдей мүмкүнчүлүк түзүп берүү принцибин жетекчиликке алып ушундай сунуш киргизүү тууралуу чечим кабыл алынды. Шайлоо мыйзамдарын өзгөртүү сунушу чет элдик өнүккөн өлкөлөрдүн тажрыйбасынын негизинде иштелип чыкканы айтылууда. Маселен, Ариповдун ырастоосунда, Жапонияда шайлоо өнөктүгүндө талапкерлердин үгүт жүргүзүү укугу мамлекеттик телерадиокомпаниялар аркылуу гана жүргүзүлөт. Суроо ушул жерден туулат: Кыргызстандагы саясый абал менен караламан калк турмушун […]

Жылкычы ЖАПИЕВ: Туулган үй

АҢГЕМЕ Ал жыйырма жылдан бери үйүнө барамын деп коюп чыгыналбай жүрөт. Эки-үч курдай жолдош-жоролоруна айтып койгону бар мактанып. Анда да бир каскак жолун тороп, баралбай калган. Эми жолдоштору тургай катын-балдары да ишенбей калды. Кийинки кезде: «Барып бир көрүп келбесем» – деп айта берчү болду. Атайын бир күндү болжоп, даярданып алып, кайра эле айнып калат. Бир курдай жол азыгын камдап, катын-балдары менен коштошуп, вокзалга чейин барып, поюзду күтпөстөн кайра үйүнө баса берген. Катын-балдары аң-таң калышкан ошондо. – Айнып калдым,– деген Алексей […]