АҢГЕМЕ

Ууру терезеден кирди да, тегерете карап туруп калды. Өзүн сыйлаган ар бир ууру адегенде карап көрөт да, анан уурдай баштайт эмеспи.

Ал бирөөнүн үйүндө эле. Жабык турган эшик, өсүп кеткен чөптөрдөн улам үй ээси бир океан толкуну шарпылдап урган мрамор террасада жаш жигитке өзүнүн жалгыздыктан жабыккан таза жан дүйнөсүн эч ким түшүнбөгөнүн айтып отурса керек деп ойлоду. Ал эми үчүнчү кабаттагы жарык болсо анын күйөөсүнүн үйгө келгенин, бир аздан кийин жарыкты өчүрүп, уйкуга кетерин айтып турат. Анын үстүнө сезон да аяктап калды. Анткени сентябрь табият үчүн да, адам үчүн да ушундай бир мезгил: ар бир үй-бүлөлүү киши стенографист кыз-келиндер, кабарелер – баары өтөр-кетер нерсе экен деген жыйынтыкка келип, ыймандуу болгусу келип, кудай кошкон жубайынын үйгө келишин күтө турган болот.

Ууру тамеки чекти. Алаканы менен жапкан ширеңкенин жарыгынан узун мурду, уркуйган жаактары жылт эте түштү. Бул уурулардын үчүнчү түрүнөн эле. Булар али изилдене элек жана эл буларды жакшы биле бербейт. Полиция бизге уурулардын биринчи жана экинчи түрүн гана айтат. Алардын бөлүштүргөнү өтө эле жөнөкөй. Болгон айырмасы жакасында дешет.

Эгер кармалган уурунун жакасы крахмалданбаган болсо, бул өтө коркунучтуу, оңолбой турган кески неме деп айтышат да, бул баягы миң сегиз жүз жетимиш сегизинчи жылы хеннесилик полициянын чөнтөгүнөн кол кишенди уурдап алып, камалбай кеткен неме болуш керек деп шектене башташат.

Уурулардын кеңири таанымал экинчи бир түрү – бул жакасы крахмалданган ууру. Адатта аларды жентельмен ууру деп коюшат. Күндүзү ал смокинг кийип, кербезденип тамактанат, же болбосо туш кагаз такчу неме болуп жүрөт да, түн кирери менен өзүнүн жийиркеничтүү негизги ишине – квартира тоногонго киришет. Апасы Ошеан-Гроувдо жашаган абдан бай, эл сыйлаган леди болот да, андай ууру түрмөгө алып жөнөгөндө, тырмак тегиздегичим менен «Полиция гезитин» бергиле деп талап кылат. Анын ар бир штатта бирден аялы, бардык жерде бирден сүйлөшкөн кызы болот жана гезиттер анын курмандыгы болгон аялдардын сүрөттөрүн катар-катары менен басып чыгарышат. Мында алар докторлордун баары баш тартып, бирок патенти бар бир флакон дарыны ичкенден кийин эле айыгып кетти деп чыккан архивдеги аялдардын сүрөттөрүн пайдаланышат.

Ууру көк свитерчен эле. Бул жентельмендерге да, ашынган кески ууруларга да кирбейт. Полиция муну кайсыга кошсок болот деп башы катары шексиз. Өтө пастыкка барбаган, көкөлөп да кетпеген мындай оор басырыктуу ууруну алар уга да элек болсо керек.

Ошентип, бул уурулардын үчүнчү түрү акырын жыла баштады. Бет кабы да, колунда панары да, бутунда каучук такалуу башмагы да жок. Анын ордуна отуз сегизинчи калибр револьвер кармап, сагыз чайнап алган.

Үйдөгү эмерек кабы менен турат. Күмүштөр сейфке катылыптыр. Ууру көптөн деле үмүт кылган жок. Ал үчүнчү кабаттагы күңүрт жарык күйгөн бөлмөгө бармак, анда жалгыздыктан улам кабылган жыргалдардан кийин үй ээси катуу уктап жатат болуш керек. Мына ошол жерден уурулук мээнеттин кайтарымын карап көрсө болот. Бир аз акча, саат, асыл таштуу төөнөгүч, иши кылса кадимки нерселер болушу ыктымал. Болгону ууру ачык турган терезени көрдү да, бактысын сынап көрмөк болуп кири калды бул үйгө.

Ал күңүрт жарык бөлмөнүн эшигин акырын ачты. Газ чырак бүлбүлдөп күйүп туруптур. Керебетте бир киши уктап жатыптыр. Үстөлчөдө ар түрдүү нерселер: уйпаланган акчалар, саат, ачкычтар, үч покер фишкасы, бир нече сынган сигара жана кызыл жибек лента чачылып жатыптыр. Жанын эртең менен баш жазганга деген бир бөтөлкө сельтер турат.

Ууру үстөлчөнү карай үч кадам таштады. Уйкудагы неме оор онтоп, көзүн ачты. Анан оң колун жаздыктын алдына салып жиберип, бирок кайра алганга үлгүрө албай калды.

— Жөн жат! — деди ууру кадимки үн менен. Үчүнчү категориядагы уурулар шыбырап сүйлөшпөйт. Төшөктөгү адам револьвердин оозун карап катып калды.

— Колуңду көтөр! — деп буюрду ууру.

Тигинин тишти оорутпай суурган тиш доктурдукундай болгон ак чалган күрөң сакалы бар экен. Аттуу-баштуу эле киши окшойт, анын үстүнө азыр жини да келип турат. Ал туруп отурду да, оң колун көтөрдү.

— Экинчисин дагы! — деди ууру. – Балким, сол колуң менен ата аларсың. Экиге чейин санай аласыңбы? Бол!

— Бул колуму көтөрө албайм, — деди тиги бети-башын тырыштырып.

— Эмнеге?

— Ийиним ревматизм.

— Катуубу?

— Катуу болчу. Азыр өнөкөт болуп калды.

Ууру тигини бутага алып унчукпай турду. Анан көзүнүн кыйыгы менен үстөлчөнүн үстүндөгүлөрдү карады да, кайра төшөктө отурган немеге тигилди. Анан анын да бети-башы тырыша түштү.

— Токтотуңуз мунуңузду, — деп кыйкырды тиги киши, кыжыры келип. – Тоногону келгенден кийин тоноңуз. Алыңыз тигилерди.

— Кечирип коюңуз,- деди ууру жылмайып. – Меники да кармап калды. Сизге оңдой берди болду: экөөбүз ревматизм менен дос турбайбызбы. Меники да сол колум. Менин ордумда башка бирөө болсо колун көтөрбөй койгон сиздей немени дароо эле атып таштамак.

— Көп болдубу?- деп кызыга түштү тиги киши.

— Беш жыл болду. Эми мындан кутулуш кыйын. Иш кызып калганда, кармайт да турат.

— Калдыркан жыландын майын сыйпап көрдүңүзбү?- деп сурады тиги.

— Чакалап сыйпадым. Мен майын алган жыландарды улаштырсам, Жерден Сатурнга жетмек, алар калдырай турган болсо, бүт Вальпараисо кулагына кебез тыкмак.

— Кээ бирөөлөр «Чизельмдин дарысын» ичишет экен,- деп койду тиги.

— Болбогон неме,- деди ууру. – Аны мен беш ай ичкемин. Эч кандай таасири болгон жок. «Финкельхемдин экстрактын» ичип, «Галаад бальзамына» буулап, «Поттун оору басуучу пульверизаторун» колдонуп жүргөндө, бир аз жеңилдеп калган. Менимче, сол чөнтөгүмө салып жүргөн каштан жакшы жардам берди.

— Сиздики кайсы убакта катуу ооруйт: эрте мененби же түндөсүбү?

— Түндөсү,- деди ууру. – Дал иш учурунда. Сиз деги колуңузду түшүрүңүзчү… Эми атып деле жибербестирсиз… «Бликерстаф кан тазалагычын» көргөн жоксузбу?

— Жок. Сиздики кандай, маал-маалы менен ооруйбу, же сыздап тура береби?

Ууру керебетке көчүк басып, револьверин тизесине койду.

— Туруп-туруп,- деди ал. – Капыстан эле кармап калат. Жогорку кабатардан баш тартканга туура келди: эки жолу орто жолдон кармап калды. Мен сизге бир нерсе айтайынбы: доктурлар бул оорунун эч нерсесин билишпейт.

— Мен да ошентип ойлойм. Бир жарым миң долларым бекерге эле кетти. Сиздики шишип калабы?

— Эрте менен. Жаандын алдында жанымды коёрго жер таппай калам.

— Ооба, меники да ошондой. Токумдай булут Флоридадан бизди көздөй жылды дегиче болду, анын келатканын сезип турам. «Саздагы тумандар» сыяктуу мелодрама болуп жатканда театрдын жанынан өтүп калсам, ийиним нымды дароо сезет да, куруша түшүп, калчылдата баштайт.

— Ооба, эч нерсе кыла албайсың. Азап да,- деди ууру.

— Туура айтасыз,- деп үшкүрдү тигил.

Ууру револьверин карады да, чөнтөгүнө кайдыгер салып койду.

— Сиз оподельдокту сыйпап көрдүңүз беле?- деп сурады ал ыңгайсыз абалдан чыккысы келип.

— Болбогон нерсе,- деди тигил ачууланып. – Уйдун майын сыйпагандай эле кеп.

— Туура,- деп макул болду ууру. – Ал колун мышык аймап алган кичинекей Минниге эле жарайт. Ачыгын айтсам, акыбалыбыз жаман. Бу жарык дүйнөдө бизге бир гана нерсе жардам берет. Ысытып, көңүлдү көтөрө турган ичимдик. Тууганым… сен мага капа болбо. Бул иш эми өттү, кетти… Кийин, барып ичебиз. Кечирим сурайм, эгер… ох, түгөнгүр! Дагы кармап калбадыбы!

— Бир жумадай болуп калды, жардамдашпаса, кийине албай калдым,- деди тигил. – Томас да жатып алды окшойт…

— Эч нерсе эмес, ийиниңизден чыгыңыз, — деди ууру. – Мен кийингенге жардам берем.

Тигил болсо кичине адеп сактагысы келди. Ак чалып калган сакалын сылап:

— Мындай нерсе болчу эмес эле… – деп баштады.

— Мына көйнөгүңүз,- деди ууру. – Эптеп кийиңиз. Айткандай, бирөө «Омберри майын» эки жума сыйпагандан кийин кадимкидей оңолуп, галстугуму өзүм байлап калдым деди эле.

Босогого жеткенде тиги киши токтоп калды.

— Акча албай бараткан турбаймынбы,- деди ал. – Кечээ үстөлчөгө коюп койбодум беле.

Ууру аны жеңинен кармады.

— Кеттик,- деди ал ороюраак. – Албай эле коюңуз. Мен сизди чакырып атпаймбы. Ичкенге жетет. А сиз кызыл карагайдын ийнелеринен жасалган «Дары жаңгак» дегенди сыйпап көрдүңүз беле?

Англис тилинен которгон Таалайбек АБДИЕВ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.