амсил-аңгеме)

Суусар укмуштуу гүл өстүрдү. Анын жүрөккө окшош татынакай тажысы, көз тайгылткан кооздугу көргөндөрдү суктандыра баштады. Тоодо көркү жана жыпардай жыттуулугу жагынан ага теңдеш гүл болбоду. Бул гүлдү Жүрөк гүлү деп аташты. Аны катуу жамгыр түгүл, мөндүр да көркүнөн ажырата албады. Назиктик менен бекемдик биригип, бир затка бүтсө, ким таң калбасын!

Анын сапатын, сыпатын билгенден кийин айылдаштарынын баары Суусардын үйүн көбүрөк имерчиктей турган болушту. Аны баарыдан да, Суур жадатып жиберди. Бирок жүрөк гүлүн өзүнө тарта албады. Ошондуктан ал ишти Суусардын макулдугу менен гана бүтүрүүнү көздөдү. Анткени жүрөк гүлү атасынын сөзүнөн чыкпай тургандыгына ишеничи бекем эле.

— Канча айткан менен, кадыр-көңүлүбүз калышпаган кошунабыз. Гүлүңдү мага ыйгар, — дейт Суур жалооруп.— Ойлоп көрсөм, ал мен үчүн гана жаралгандай. Бирок ал өзү жаштык кылып түшүнбөй жатат. Сен ошону түшүндүр.

— Кыйышпас кошунам экендигиң ырас. Бирок гүлүмдүн тагдырына экөөбүздүн кошуналыгыбыздын кандай тиешеси бар? Андан көрө жоопту өзүнөн ук,— дейт кошунасы.

Суур гүлгө келди:

— Сен бакыт үчүн гана жаралгансың. Эгер өмүр бою ушундай жыргалды кааласаң, мага колуңду бер. Менин жайым эң сонун жана бекем жерде: суук өтпөйт, ысык жетпейт. Азык-түлүк болсо мол, жазда тапканым келерки жылдын ошол убагынан ашып калат. Эч ким менен чырым жок, салкында жыргап жата берем.

— Сиз коркоксуз. Эт менен челдин ортосунан күн көрүп, баарыдан мурда өзүңүздүн камыңызды ойлойсуз. Дайыма ээн болом деп үңкүрдөн чыкпай, таза абанын убайын көрбөйсүз,— деп гүл Суурду капалантып узатты.

Укмуш гүл жөнүндөгү кабар Илбирске да угулду. Ал мекендештери үчүн күндүр-түндүр кам көрүп жүрүп, айлына жаңы кайткандыктан, таакылары саксайып, жүдөмүш болучу.

— Сизди сымбаттуу баатыр экен деп ойлодум эле, — деди Гүл назданып,— бирок бою-башыңызга карабайт экенсиз. Өзүнө карабаган неме башкага опо кылабы? Мага баарыдан мурда сулуулук…

Илбирс анын сөзүнө териккен жок:

— Сизди махаббатыңызга татыктуу болгондугум үчүн айыптай албайм, — Илбирс чын пикирин айтты.— Ал жөнүндө сөз да болууга мүмкүн эмес. А сулуулук жонүндөгү жоромолуңуздун тууралыгын турмуш көргөзөр… Кош болуңуз, сулуу Гүл!

— Хайыр, тайманбас эр!

Илбирс ошол бойдон Суусардын үйүнө кайрылган жок. Суур болсо, Суусардын сарайынын жанынан күнүгө эки маал (түштөн мурун батыш жагынан, түштөн кийин чыгыш жагынан) өтүп жүрдү. Анткени — жел түштөн мурун чыгыш тараптан, түштөн кийин батыш тараптан соккондо бечара Суур Жүрөк гүлүнүн жел менен кошо келген аңкыган жытына мурдун тосуп туруучу.

Гүлгө талаптуу жаштардын бири Түлкү бөлучу. Бирок ага көптөн бери ынтызар болгон менен үмүтү аз эле. Күчтүү күнүлөштөрүнүн бири орун бошоткондон кийин гана, Түкөм аракетке кирди. Кызыктыруучудай кызыл кийинип, куйругун булактатып, кылтыстай басып, ал гүлдүн жанына даяр болду. Күлгөндө эриндери чорчоё тартып, көздөрү кымыңдап, уккулуктуу’ сөздөрдөн сүйлөй баштады да, Гүлдөн кыскача гана жооп укту:

— Митаамдыгыңыз болбосо, эпчилдигиңизге баа жетпейт.

Түлкү бул сөздү башкалардын көзүнчө айткандыгы үчүн ызаланып, Гүлгө кек сактап калды.

Ушул тоодо курсагынын тогуна кубанып, өмүрүндө капаланууну билбеген жаш Аюу бар эле. Ал кызматынан кийин, көңүл сергитүүчү тамашадан көрө, үйүндө кроватында оонап жатып дем алууну артык көрүүчү. Мына ошентип дем алып жаткан күндөрүнүн биринде, аны жылуу төшөгүнөн козгогон Түлкү болду.

— Анын эмнесин мактайсың?! Гүлдүн баары бир гүл. Түлкү— түлкү, Аюу— Аюу.

— Эч кандай баары бир эмес. Гүлдүн гүлү, Түлкүнүн түлкүсү, Аюунун аюусу болот. Мисал үчүн, сенин маркум атаң акылдуу болуучу. Аны Арстан да сыйлай турган. А сен болсоң, ашкан баатырсың.

Бул сөзгө Аюу уюй түштү. Түлкү анын жумшарганын байкап, тилинен балды тамыза баштады.

— Эгерде бардыгы эле бирдей болсо, Гүлгө биринчи жеткен Суур деле жагат эле го. Жок, андай эмес. Ага татыктуу азамат азырынча эч нерседен капарсыз үйүндө жатат.

— Ырас, ырас. Сен даанышмансың. Мен ага татыктуумун. Чынбы, ыя?..

Аюу менеи Түлкү ээрчишип, болжогон жакка жол тартышты. Суусардын сарайына жакындаганда Түлкү Аюунун намысына тиерлик сөз айтты:

— Эгерде, жакпай калсаң, кантесиң?

— Жагам. Сөзсүз жагам. Аны өзүң деле билесиң го.

— Жаксаң да, ал сени жактырбай коюуга мүмкүн. Себеби сен гана эмес, Илбирсти да томсортту.

Бул сөз Аюуну башка чапкандай селт эттирди.

— Эмесе мен үйүмө кайтам. Кечтим сенин Гүлүңдөн.

— Эй баатыр, намысың кайда? Сенин бул сөзүңдү уккандар: «орто жолдон кайткан опсуз Аюу» дешип, шылдыңдап күлүшпөйбү? Баштаган иштин аягына чыгуу керек.

Аюунун амалы түгөндү.

— Түкө, менин башым маң болду. Эпчил элең, мага жардам бере көр? Жакшылыгыңды өлгөнчө унутпайын.

— Эгерде менин айткандарымда турсаң, жардамымды аябайын.

— Аткаруу үчүн убадамды бердим. Эгерде сөзүмдү тансам Аюу болбой калайын!

— Эмесе угуп тур. Биринчи жолу барганда жок деген жооп угасың. Балким сени шылдыңдайт. Бирок намыстанба. «Сени сүйгөндүгүм ичиме кетсин, мындан көрө өлгөнүм артык»— деп ыйламсырап сүйлө да, тике ылдый көздөй эки-үч жолу ала салып кет. Калганын кийин сүйлөшөбүз.

— Ошентсем эле иш бүтөбү?

— Сөзсүз…

Түлкү алыстан аңдып карап тургандыктан, Аюу менен Гүлдүн сөзүн уккан жок. Аңгыча Аюу олтурган ордунан ыргып, тике ылдый көздөй тоголонду. Бет бийигирээк болучу. Ошондуктан ал ала салып отуруп, коктунун аягына жеткенде бир жолу токтоду. Түлкү Аюунун жоругун көрүп, көзүнөн жаш чыкканча күлдү. Күлкүсү басылгандан кийин кымыңдаган бойдон коктуга келсе, Аюу эсин жыя албай онтоп жатат.

— Баатыр, көзүңдү ач!—деди Түлкү аны кайратына келтирүү үчүн,— энең сени ушундай чоң иш үчүн төрөгөн.

Аюу онтоп жатып, ордунан араң турду. Жүндөрү ар кайсы караганга илинип, эки капталы менен кырка жону такырайып, терисинин кыртышы кызыл сыйрык болуп кашкая түшкөн. Сол жамбашын сүйрөп басып, араңдан зорго очорулуп отурду да, досуна таарынгандай кабагын еалып, тетири карады.

— Эч нерсе эмес. Кабарды үч күндөн кийин өзүм айтам. Капаланба, — деди да, Түлкү колотко булт берди.

Эки күн өткөндөн кийин Түлкү Суусардын сарайына келди, Гүл мурдагыдай көркүн ачпай, муңара түшкөн. Түлкү ичинен кубанды. Себеби, Жүрөк гүлүн кайгы гана соолто тургандыгын ал жакшы билүүчү.

— И-и, Жүрөк гүлү, сизге эмне болду?

— Мен капалуумун.

— Өлгөнгө күйүүдөнбү же тирүүгө кейиш тартууданбы?

— Өлгөнгө күйүүдөн. Мага ушунчалык ашык болгонуң билген эмес экенмин. Бөөдө бир азаматтын убалына калдым.

— Кимдин?

Гүл атын атаганы жок.

— Оо, таш боор Гүл! Сен ушундай белең? Муну башкалар укпасын. Укса сени жек көрүшөт, — деп Түлкү анткорсунуп жолуна түштү. — О, шумдук, мен муну бүткүл дүйнөгө жаям.

Аюунун окуясынан кийин айылдаштарынын баары Суусардын сарайына жолобой калышты. Эмне кылуу керек? Күндөн күнгө соолуп баратканын ойлогондо, ал ого бетер беймаза болду.

Эртесинде Түлкү дагы келди.

— Балким ошол сиз жашырган азамат тирүү болсо, эмне дээр элеңиз?

— Анда бактылуу болор элем.

— Кечиресиз! Мен мындан эки күн мурун жаш Аюу өлүптүр деп уктум. Балким сиздин күткөңүз ошол болуп жүрбөсүн, — дегенде Гүлдүн тажысынан мөлтүрөгөн бермет тамчылар мөлт-мөлт эте түштү.

Түлкү досуна көз ачып жумганча жетип барды. Бирок Аюу анын сөзүнө ишенбеди. «Барбаймын, эми барсам, тирүү калбайм»— деп көшөрүп олтуруп алды.

— Балпайган айбан! Ал сени баатыр деп күтүп олтурат. Барбасаң, коркок экен деп кордойт дегенде, Аюу намысына чыдабай айласыздан Түлкүнү ээрчиди. Аюу жолдо баратканда: «мени дагы баягыдай шылдыңдаса, бийик беттен кулабайм» — деп Түлкүгө өз пикирин чечкиндүүлүк менен айтты.

*  *  *

— Аюунун төшүндө гүл жүрөт.

— Ал кайсы гүл?

— Жүрөк гүлү, — деген сөздөр тоо ичин кыймылга келтирди. Бул кабарды баарына Түлкү таратты.

Жердештери Аюуну куттуктоо үчүн келишти. Бирок кейпи кеткен Аюу алардын эмне үчүн келе жатканын түшүнбөй, үйүнө кире качып эшигин ичинен илип алды. Бул жорук Гүлгө жаккан жок. Аюунун мүнөзүнө ыраазы болбой, жаңылгандыгын эми түшүнүп, кайгы тартты. Талаада жүргөндө кокус Илбирске кезиксе, Гүл эмне үчүндүр уялгандай Аюунун уяң жүнүнө далдалана калуучу болду.

Күз аяктап, биринчи кар оор жаады. Аюу кызматынан отпуска алып, бекем жасалган үйүнө кирип, узак уйкуга баш койду. Гүлдүн таза абада дем алалы деген сөзүн тооткон жок.

— Уйку канмайынча күчүңө кирбейсиң, — деп Аюу коңурукка кирди.

Бечара Жүрөк гүлү кантер экен?

Биздин айтарыбыз: мындай эстүү гүлдөр сулуулукту эңсөөдөн мурда чыныгы сулуулук эмне экендигин ойлошсо, тагдырына өкүнүшпөс эле.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.