АҢГЕМЕ

Алтымыш бирдин ашын ичкен Бляншар айым мурунку подполковник Иван Недачин менен Boulevard des Italiensтеги1 кафеде жолуккан. Тез эле жылдыздары төп келип, экөөнүн мамилеси баш айландырган сезим менен коштолду. “Өтө ысык бат сууйт” болуп, үч айдан кийин Бляншар айым Rue de la Paixтеги2 зергерге подполковникти баалатып кел деп жиберсе, акциялар менен кошо баалуу зер буюмдарын алып качып кетти.

Дарыгер Бляншар айымдын дартын аcces de folie passagere3 деп тапты. Өзүнө келип, өзүн күнөөлүү сезген айым келинине баарын төкпөй-чачпай айтып берди. Келини Недачиндин үстүнөн полицияга арыздангандан көп өтпөй москвалык цыгандар көңүл ачкан Монпарнастагы жер төлөдөн колго түштү. Убактылуу кармоочу жайда күпчөктөй болуп шишип, өңү кер сары болуп кетти. Аны жазык сотунун он төртүнчү камерасында соттошту. Адегенде автомобиль иши боюнча сот болду, андан кийин кызганычтан сүйгөн кызын атып салган он алтыдагы боз улан Раймонд Лепиктин тагдыры чечилди.

Боз уландан кийин подполковниктин соту болду. Кайсы бир кезде Урсту цирк аренасына түртүп чыгаргандай жандармдар аны жарыкка түртүп чыгарышты. Сот залында комсоо бешмант кийген француздар бири-бирине кыйкырып сүйлөшсө, аялдар жашка жуунган боёк аралаш жүздөрүн желпүүр менен желбектетет. Алардан илгерирээк – көтөрүңкү жерде өлкөнүн мрамор гербинин астында муруту жүнү чыккан кыл аркан ноктодой, жүзү манаттай кызыл, ак кездеме оронгон шапкечен киши отурду.

– Eh bien, Nedatchine4 – деди ал айыпкерди көрөр менен, – eh bien, mon ami5, – деген үнү подполковникти селт эттирди.

– Nedatchine ак сөөк тукумунан чыгып, – төрага үнүн көтөрүңкү чыгарды, – Тамбов провинциясынын геральдика китебине жазылыпсыз… Падыша аскеринин офицери боло туруп Врангель менен бирге көчүп келип, Загребде полицей болупсуз… Мамлекеттик менен жеке менчиктин ортосундагы ажырым көз караш, – мантиясынын астынан жылтыраган чокоюнун тумшугун чыгарып, бирде тартып алып сөзүн өктөм улантты. – Бул көз карашыңыз, бурадарым, югославдардын меймандос падышалыгы менен коштошууга, Парижге сук артууңузга мажбурлаган… Парижде… – бир буйдамга төрага астындагы кагазга көз жүгүрттү, – Парижде такси айдоо сынагынан өтө албай калыпсыз. Анан калган күчүңүздү мында катышпаган Бляншар айымга жумшапсыз…

Анын сөзү Недачинге жайдын күнү бетке урган муздак жаандай себелеп турду. Чоочун дүйнөнүн муңайым айбанатындай болуп, колдойгон колдорун салаңдатып котологон элдин арасынан алсыз, олдоксон денеси менен төбөсү көрүнөт.

– Voyons,6  – деди күтүүсүздөн төрага, – урматтуу Бляншар айымдын келинин көрүп турам.

Кемселге шыкалган балыктай семиз аял чүйлүсү чыккан башын эңкейте күбөлөр отурчу столго энтеңдеп жетип келди. Деми кыстыга мыртыйган колун көктү каратып, Бляншар айымдын уурдалган акцияларын санай баштады.

– Ыраазылык билдирем, айым, – деп төрага анын сөзүн бөлдү да соттун сол тарабында отурган арык чырай чап жаак кишиге башын ийкеди. Прокурор куйругун бир аз көтөрүп эки ооз сөз айткан соң колун кайчылаштыра көчүк басты. Андан кийин киевдик еврей өңдөнгөн жактоочу сөз алды. Ал бирөө менен урушкандай орус офицерлигинин голгофасы7 тууралуу кыйкырды. Французча айткан түшүнүксүз сөздөрү булдуруктап барып, аягы еврей чалыштап кетип атты. Бир канча убакыттан кийин төрага унчукпастан жактоочуга карап, оң жагында ак кездеме оронгон шапкечен арык абышкага, андан соң сол жагындагы абышкага карады.

– Он жыл, бурадар, – деди Недачинге башын ийкеген төрага кыска гана. Катчысы берген ишти алды. Денесин түзөгөн Недачин кыймылсыз турду. Бозомук көздөрүн ачып-жуумп, тар бешенесинен муздак тер тамат.

– T’a encaisse dix ans8, – жандарм аркасынан эңкейе кулагына шыбырады, – c’est fini, mon vieux9.  

Муштуму менен далыга койгулаган жандарм соттолгонду акырын түртүп эшикке чыгарууга кам урду.

Которгон Эрмек ШОРУКОВ

2018-жылдын 11-майы

[1] Boulevard des Italiens (фр.) – Италия гүлбагы.

[2] Rue de la Paix (фр.) – Тынчтык көчөсү.

[3] Acces de folie passagere (фр.) – эсин убактылуу жоготуу, талма.

[4] Eh bien, Nedatchine (фр.) – коош, Недачин.

[5] eh bien, mon ami (фр.) – ии, анан, досум.

[6] Voyons (фр.) – мына.

[7] орус офицерлигинин голгофасы – 1930–1931-жылдары падышанын СССРде калган же кайтып келген ак офицерлерин жок кылуу операциясы.

[8] T’a encaisse dix ans (фр.) – сага он жыл беришти.

[9]c’est fini, mon vieux (фр.) – баары бүттү, доске.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.