Үмүт Култаева: Улутту жок кылуунун оңой жолу

Дүйнө эмне дейт? Маалымат технологиясынын акыркы кабарларына кулак салганда, жүрөктүн үшүн алган мына бул дүйнө жаңырыгы окурманды ойго салбай койбойт ко, чиркин. Түштүк Африканын бир университетинин кире беришиндеги маалымат тактайга  жазылган экен: “Кандай гана улут болбосун, аны жок кылуу үчүн сөзсүз эле атомдук бомбаны же алыскы кыймыл радиусу бар ракетаны колдонуунун кереги жок. Болгону – билим берүүнүн сапатын төмөндөтүү жана окуучуларга жалган экзамен тапшырууга уруксат берүү жетиштүү. Ошондо: доктурлардын колунан адамдар өлөт; инженерлердин колунан имараттар кулайт; экономист, бухгалтерлердин колунан акчалар […]

Фридрих Гегель жана Эммануил Канттын билим, маданият, тарбия жөнүндө насыйкаты

Эммануил КАНТ: Адамга карата Жаратылыштын эң акыркы жана маанилүү максаты — Маданият. Адамды  эркиндигине даярдаш – мына Жаратылыштын эң негизги  максаты. *     *     * Маданият бул акыл-эстүү жаныбардын ар кандай максаттарды койуу жөндөмдөрүнө ээ болуш (демек, эркиндикке). Маданият – бул адамдын бүт жөндөмдөрүнүн, шыктарынын өнүгүү жолу. *     *     * Тарбиялоо маданияты адамдын эркин сезимталдыгынан, табигый күйүттөрдөн, каалоолордон бошотууну, партикулярдыктан (бөлүкчөлүктөрдөн) жалпылыкка жеткизүүнү көздөйт. *     *     * Илимдер, көркөм-өнөр, мамиле маданияты адамды маданияттуу, цивилдүү кылат. Бирок маданияттын бул формалары эмес, цивилдик […]

Экс-глава Госкомрелигий о тенгрианцах: Если хотят самосожжения — это их право

Сторонники древнего верования готовы пойти на самоубийство, если их религию не зарегистрируют в Кыргызстане. Непонятно, зачем неправительственная организация «Манас Ордо» требует зарегистрировать тенгрианство как религию, когда могли бы стать общественной организацией и спокойно заниматься чем угодно. Таким мнением с Vesti.kg поделился экс-глава Государственной комиссии по делам религий Орозбек Молдалиев. — Еще будучи директором комиссии я говорил главе «Манас Ордо» Анарбеку Усупбаеву, что тенгрианство как религию не зарегистрируют, — отметил он. — Но потом мы пошли им на встречу и инициировали проведение комплексной […]

Редьярд Киплинг: Көпөлөк кантип жерди тепкени (шедевр)

АҢГЕМЕ-ЖОМОК Кымбаттуу менин досторум, эми мен силерге акылман Сулайман пайгамбар жөнүндө мурдакыларга таптакыр окшобогон  жаңы жомок айтып берейин. Ал жөнүндө менден мурун үч жүз элүү беш жомок чыгарышкан. Менин жомогум алардын бири эмес. Бул жомок өзүнө кантип ичкенге суу издеп тапкан көгүчкөн тууралуу эмес же канатынын көлөкөсү менен Сулайман пайгамбарды куйкалап тийген күндүн нурунан калкалаган кичинекей чымчык жөнүндө да эмес. Бул жомокто айнек көпүрө, же чиеленген тешикчелери бар рубин, же Султандын жары Балкистин алтын дарбазасы жөнүндө да айтылбайт. Бул жомок […]

Чолпон Субакожоева: Манасты Чыңгыз көтөрдү, Чыңгызды Манас көтөрдү

…Как жүрѳккѳ кадалып Кайнап ичке толгон сѳз», (“Манас” эпосунан) Акылдын эчен тайгак жолунан адашпай баскан Чыкем ошондо эмнени түшүндү экен деген суроо ѳзүнѳн-ѳзү келип турганы кызык кеп. Кѳрсѳ, Чыкем  «Манас»  эпосу деген тѳкмѳ ырчы же  жамакчылардын ѳзүлѳрүнүн эле оюнан чыга калган бир баатырдын баяны эмес — жалпы кыргыз журтунун кѳп кылымдап ар кайсыл  баскынчыдан кѳргѳн  кордугунан, ызасынан, теңсиздигинен, аларды кууп чыгып мекениме ээ болсом деп  зар какшаган арман муңдан  улам келип жаралган чыгарма тура. Б.а. эпос — бүткүл элдин  атынан […]

Кадыркул Өмүркулов: Билерман

АҢГЕМЕ Ошол жылы Алабаш айылындагылардын эки сөзүнүн бири эле киши кийик жөнүндө болду. Кызык, өзү бийик тоонун төрүндөгү чабалекейдин уясындай кичинекей айыл болсо, илимий борбордон алыс, анан бул табышмактуу макулук жөнүндө мынчалык билгендерин айт. Башка айылдагылар тыптынч бойдон эле жатышайбы. Кантсе да, киши кийиктин изине чындап эле туштүк дегендер ушул Алабаш аркылуу өтүүчү болду. Киши кийик ошондо табылып калса, мээрман Керез эненин ысымы далайга кетет белем, ким билсин. Карып-арып, эңкее тартып калганы менен али күүлүү, ар дайым кабагы ачык. Алиги […]

Нурзада Кубанычбекова: Көңүл (конкурска)

АҢГЕМЕ Эч жерге батпай турду көңүл…Тигил жакка барса ал жактан кагып силкишет, бул жакка өтсө бул жактан түрткүлөшөт, такыр жок дегенде байкамаксан тейде  жөөлөп кетишет эй. Айтор кай жакка барбасын, бары эле кагып силкип, Көңүлдүн жан дүйнөсүн оорутушту. Жакшы эле кыпчылып бир бурчка жайгашарда ары жактан бирөө чыга калып түрткүлөп сыртка чыгарып салды. Мына эми деп жайлуу орундук тапканда, бирөө келип тебелеп кетти. Көңүл байкушту болушунча жөөлөштү, сындырышты, тебелешти… Көңүл, кай жакка барып башпаанек издээрин билбеди. Сыртка чыгайын десе аба […]

Улуу акын Жеңижоктун ырлары англис тилинде

«РухЭш» окурмандарына «Чеч-Дөбө» кеңешинин интеллектуалдар альянсынын мүчөсү, философия илиминин доктору, профессор Үмүт Асанованын англисчеге которгон эмгеги – улуу акын Жеңижоктун санат ырын сунуштайбыз… Он сегиз миң ааламды, Бир жараткан эмеспи. Эң биринчи дүйнөгө, Нур жараткан эмеспи. Суук кыштын булутун, Сур жараткан эмеспи.Eighteen thousand Universe He created at once. He created the light In the beginning at first. Cold winter cloud He made grey in color. Эмгексизди энчиден, Кур жараткан эмеспи. The one who doesn’t work, He made deprived of wealth. […]

Марий эл жомогу: Жезкемпир жана кыздар

Бир жолу үч эже-сиңди токойго кулпунай тергени барып адашып кетишет. Алар түнт токойду аралап жүрүп отуруп бир жыгач үйгө келишет. Бул үй Вувер-кува аттуу жезкемпирдин үйү болчу. Кыздар аны билбестен ичине кирип, чарчагандыктан уктап кетишет. Ушул учурда Вувер-кува келип аларды кармап алат да, караңгы бөлмөгө камап коёт. Ал кыздарды семиртип жемей болуп, жалаң жаңгак берип бага баштайт. Корккондорунан семирбей койбосун деп кыздарга жакшы мамиле кылып, күн сайын аларды эркелетип, эт алганын билиш үчүн дене-бойлорунан кармалап көрүп турат. Жезкемпирдин бул камкордугуна […]

Роальд Даль: Мелдеш

АҢГЕМЕ Саат алтыга жакын, бассейнди тегерете тизилген чатырчалардын астындагы аппак столдордун биринде олтуруп, сыра ичип, таза абада эс алгым келди. Бакчанын арасындагы бардан сыра алдым да, бакчаны аралап столдордун бирин көздөй жөнөдүм. Бакча ажайып эле: чөбү тегизделип чабылган жашыл аянтчалар, азалия гүлдөп турган клумбалар, алардын тегерегинде өскөн бийик кокос пальмалары алда немедей көрүнөт. Катуу шамал пальмалардын баштарын ары-бери ыргалтып, жалбырактар жалындап күйүп жаткан сыяктуу шабырттаган үн чыгарышат. Жалбырактардын арасынан күрөң түстөгү салаңдаган чоң мөмөлөр көзгө урунат. Чатырчалардын алдында капкара болуп […]

Гүлжигит Исаков: Кадрдык саясаттагы деградация

Кыргыз Республикасы көз карандысыздыкка жеткенине 27 жыл болду. Советтик доордогу жетишкен кадрлардын сапаты жана күүсү менен 2000-жылдарга эптеп жеттик. Бирок андан кийинкиси баарыбызга маалым. Жетиштүү деңгээлдеги жаңы, мамлекетчил кадрлар өсүп чыккан жок. Кошуналарыбыз Казакстан жана Өзбекстандагыдай «Болашак», «Келачак» сыяктуу программага окшоп, четте билим алгандарды милдеттүү түрдө мамлекеттик кызматка тарткан жок эч ким. Билим алып келгендер мамлекетке иштебей койсо, ал өлкөлөрдө мүлкүн конфискациялаганга чейин барышат экен. Бизде Гарвардды бүтүрүп келсең деле бааланбайсың. Анткени коррупциялык системага ыкташа албаган «АШЫКЧА КҮБӨЛӨРДҮН» (баш оорунун) […]

Дооронбек Садырбаев: Ажырашуу

АҢГЕМЕ Бирөө аябай көкүтсө керек, менден көңүлү сууп, ак кар-көк музга айланып алгансып, күндөрдүн биринде эле Букешимдин сиркеси суу көтөрбөй зиркилдеп калыптыр. — Жетишет! — деди ал чырайлуу жүзүн мисирейтип. — Мындан ары чыдай албаймын! Тойдум ушундай тириликтен! Он гүлүмдөн бир гүлүм ачыла элек жатып солуй турган болду. Сага кор болгон кайран гана өмүрүм. Кайран гана… «Э-эй, укмушуң кургурдуку! Мурда биздин үйгө баш бага элек мындай чоочун сөздөр каяктан келип калды экен? Букештин минтмей адаты жок эле го? Кой, байбичемдин […]

Депрессиянын беш белгиси

Саламатсыздарбы! Менин аты-жөнүм Константин Шереметьев, мен жыйырма жылдан ашык убакыттан бери адамдын интеллектисине байланыштуу изилдөөлөрдү жүргүзүп келем. Бул материалдардан сиздер коркунучтуу психологиялык абал — депрессиянын жөнөкөй беш белгиси менен таанышасыздар. Депрессиянын коркунучтуу жагы – ал байкалбай башталып, акырындап көбөйүп, көп жылдар бою топтолуп, акырында болгон күчү менен сокку урат… Бул баалуу маалыматтарга ээ болуу менен депрессиядан өзүңөрдү жана жакындарыңызды сактап калуу мүмкүнчүлүгүн аласыз! Аяк жагында кичинекей тест, сиздин учурдагы психологиялык абалыңызды аныктоого көмөк болот. Анда эмесе баштадык. Окугандарыңыз пайдалуу болсун! […]

Кожогелди Култегин: Карыялар каякта, карыялар?

Кыргыз акын-жазуучуларынын көбү маек курганга келгенде өтө чоркок, өтө мажүрөө, өтө маани-маңызсыз аңгеме-дүкөн курганга көнүп алышкан. Өздөрүнүн чыгармачылык өмүр-жолун таржымалдап берүүдө ымандай сырын анардын ширесиндей чачыратып айтып бергендери чанда. Көпчүлүгү өздөрүнүн кургак насааттары менен окурман журтун карк кылып тойгузганга көнүп алышкан. Кээси оозун ачканда эле кудум илгерки компартиянын кызматкери же дүйнөнүн классик жазуучуларынан бетер чычайып, ошолордун «позасына» кирип, элге акыл үйрөтө башташат… Ал эми биздин бүгүнкү мейманыбыз – Кыргыз эл акыны Кожогелди Култегин андай сөзү кургак акын-жазуучулардан эмес. Өзүнүн жүрүм-туруму, […]