“Байыркы доордон ХIХ кылымдын аягына чейинки Кыргызстандын тарыхы” бөлүмү тарабынан кытайлык кыргыз Төлөк Төрөкан уулунун “Кыргыз элинин санжырасы” (Зар-заман) китеби боюнча илимий талкуу тарыхчы-окумуштуулардын катышуусунда өткөрүлдү. Иш-чара коомчулукка жарыяланып жаткан “Кыргыз элинин санжырасы” («Зар-заман») китебинин илимий баалуулуктарын жана анда жазылган тарыхый фактыларды  талкуулоого арналганын Тарых жана маданий мурас Институтунун илимий кызматкери Азамат Алагөз уулу «РухЭш» сайтына билдирди.

Анын айтымында, бул китеп менен адис окумуштуулар 1996-жылдан бери тааныш. Айрым окумуштуулар китептин авторунан изилдөө учурунда атайын интервью да алышкан. Китеп таланттуу инсан тарабынан ыр менен айтылып берилген кытайлык боордоштордун фольклордук мурасы. Бул китепти кирилл алфавитине которуп, жалпы окурмандарга таанытуу оозго алаарлык демилге. Ошону менен бирге китепти коомчулукка жарыялап жаткан топтун ишмердиги сынга алууга татыйт.

Соңку убакыттарда китептин тегерегинде кызуу ой-пикирлер жүрүүдө. Коомчулукта китептин  мазмунун сенсация катары көрсөтүүгө аракет  кылган топ өз кызыкчылыктарын коомчулукка, анын ичинде илимий чөйрөгө таңуулаганга  далалаттанууда. Аталган топтун китеп басып чыгаруу менен  тим калбастан, Кыргызстандын тарых илиминин фундаменталдуу принциптерине, кыргыз элинин традициялуу фольклоруна, санжыра айтуу өнөрүнө туура келбеген  маалыматтарды жайылтып, убактылуу сенсация жаратуу иш-аракеттери байкалууда.

Аталган көрүнүшкө байланыштуу тарыхчы-окумуштуулар аталган талкууну атайын уюштурду. Талкууда чыгып өз оюн билдирген  окумуштуулар  китеп жана аны  таратып жаткан топ боюнча   төмөндөгүдөй  жыйынтыка келишти: Биринчиден,  бул китептин автору, китептин мазмунун, анын илимий баалуулугун жана  Кыргызстанда  китепти кайра басып чыгарып, сенсация жаратууга аракет кылган  жарандарды бөлүп кароо зарыл. Китептин автору атайын тарыхый билими бар  же ага жакын илимдер боюнча адис болгон эмес. Төлөк Төрөкан уулу салттуу кыргыз коомунда кезиккен фольклордук чыгармаларды көп билген, жомок-жамакка шыктуу адам болгон.

Экинчиден, “Кыргыз эл санжырасы” («Зар-заман») китебиндеги маалыматтар   эч кандай илимий чындыкты чагылдырбайт. Мисалы: Кыргыз элинин 7000 миң жыл мурун эл болуп эскерилгени эч бир коомдук илимдердин мыйзамдарына туура келбейт. Китепте көрсөтүлгөн “бака бут” жазуучу эч  бир тарыхый булактарда да, тарых илиминде да кезикпеген  ырастоо. Дагы бир чындыка коошпогон  маалымат – Нооруз майрамынын адам атынан келип чыгышы. Бул пикир илим чөйрөсүнө гана эмес, жалпы окурмандарга  да белгилүү болгон  байыркы иран тилдүү элдердин  майрамы болуп саналган, бул тилдерден  “жаңы күн” деп которулган Нооруз майрамын адам атынан чыгаруу китептин илимий баалуулугунун деңгээлинен  кабар берет.

Буга окшогон илимий чындыктарга эч жакындабаган  ой-пикирлер китептин  дээрлик бардык бетинде, сабында кезигет. Санжыра боюнча берилген  маалыматтар да салттуу  кыргыз санжыраларына  туура келбейт. Адатта, салттуу кыргыз санжыраларындагы өзөктүү маалыматтар  башка тарыхый булактар менен дал келет, аларга жакындайт же аларды толуктайт. Бул китепте салттуу кыргыз санжырасындагы тарыхый линиялар, андагы чоң уруулар, алардын келип чыгышы берилген эмес. Тескеринче, Кытай тараптагы кыргыз уруулары берилип, көп учурларда окуялар чаташтырылып айтылган.

Манас эпосундагы каармандар реалдуу санжырадагы инсандар катары көрсөтүлгөн. Санжырага тиешелүү маалыматтары адистерге, санжырага кызыккандарга белгилүү варианттарга тарыхый фактылары, окуялардын толуктугу боюнча дал келе албайт. Ошондуктан бул китептеги маалыматтар  тарыхый окуяларды калыбына келтирүүдө эч кандай баалуулукка ээ эмес.

Адистерге мурдатан белгилүү китепти бул топ сенсация, жаңы ачылыш катары көрсөтүп, андагы маалыматтарды тарыхый чындык катары пропагандалоосу, мектептерде, жогорку окуу жайларда окутууну талап кылуусу илимий коомчулук  тарабынан кабыл алынгыс шарт.

Талкуунун датасы жана өткөн жери: 18.10.2018-ж. 10:30.,  КР УИАнын тарых жана маданий мурастар институту, просп. Чүй 265а, Бишкек.

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.