Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын президенти М.С. Жуматаевге

Урматтуу Мурат Садырбекович!

Жакында Улуттук илимдер академиянын тарых жана мурас институтунун бүтүмү катары «Тарыхчы-окумуштулардын сынына кабылган китеп» деген ат менен “РухЭш” сайтына макала жарыялады. Анда “тарыхчылар” мындай бүтүм чыгарышыптыр:

  1. «Кыргызия – зар заман» деген китептин автору Төлөк Төрөкан тарыхый билими жок же ага жакын илимдер боюнча адис эмес, жомок – жамакка шыктуу адам болгон.
  2. Ал китепте келтирген «бака бут» деген жазуу эч бир тарыхый булактарда да, тарых илиминде да кезикпеген ырастоо.
  3. Илимий чындыктарга жакындабаган пикир-ойлор китептин дээрлик бардык бетинде кезигет.
  4. Санжыра боюнча маалыматтар да салттуу кыргыз санжырасына туура келбейт.
  5. “Манас” эпосундагы каармандар реалдуу санжырадагы инсандар катары көрсөтүлгөнү бул китептин тарыхый окуяларды калыбына келтирүүдө эч кандай баалуулукка ээ эмес экенин айкындайт.
  6. Ошондуктан бул китепти сенсация жаңы ачылыш катары баалап, аны мектептерде, жогорку окуу жайларда окутууну сунуштаган топтун каалоосу илимий коомчулук тарабынан кабыл алынгыс шарт”.

Урматтуу Мурат Садырбекович, Сизге кайрылып, тарых институтуна да китеп берип, институттун директору Аблабек Асанканов менен да макулдашып, чогуу олтуруп талкуулайлы деп сүйлөшпөдүк беле.

Кытайлык болсо да, кыргызга кызмат кылсам деп эңсеген Төлөк агабыз «Кыргызия – зар заман» деген байыркыдан сакталган кол жазмага негиздеп “Кыргыз Эл Санжырасын” жазганга үлгүрүп, быйыл  жайында көз жумган. Кытайлык кыргыздардын ичинде анын баркы манасчы Жусуп Мамайдан кем болгон эмес. Автордун көзү өтсө да, кыргыз эли аны сыйлайт. Сөөгү сууй элек агабыздын дарегине “былык” сөздөр айтылбай турса жакшы болмок. Бул академиянын тарыхчыларынын адепсиздиги, нарксыздыгы деп түшүнөбүз.

“Төлөк Төрөкандын «Кыргызия – зар заман» деген китеби тарыхый окуяларды калыбына келтирүүдө эч кандай баалулукка ээ эмес” деген бүтүм Төлөк агага урулган катуу сокку деп ойлойбуз. Бирок буга кыжаалат болбошубуз керек. Себеби, ошол тарыхчылардын сынына бүгүн байыркы тарых муктаж эмес. Эмне үчүн?

ДНК тесттин жыйынтыгында бүгүнкү кыргыздардын 63 пайызында R1A гаплогруппасы табылып, кыргыздын ата бабалары кай жерде, кай заманда жашаганы айкын болуп калды. Себеби, байыркы дөбө мүрзөлөрдөн табылган сөөктөрдү изилдеген дүйнөлүк окумуштуулар Y-хромосом чыкса, ал сөөк эркекке, анын R1A гаплогруппасы болсо, кыргыздын ата бабаларына таандык экенин тастыктап, бул дөбө мүрзөлөрдөгү сөөктөрдүн качан жерге коюлганына чейин изотоптук анализ аныктаганын эл аралык “Нейчур” илимий журналы басып жана сайтына (https://www.nature.com/articles/s41598-018-22975-6) жарыялашкан. Палеогенетикадагы илимий жетишкендик байыркы тарыхтан бүгүн тарыхчыларды сүрүп салды. Ошондуктан, Төлөк аганын китеби тарыхчылардын бүтүмүнө муктаж деле эмес. Китептеги жазылган окуялардын кыргыздыкы экенин дүйнөлүк палео адистер тастыктап койду.

Төлөк агайдын «Кыргыз Эл Санжырасы» деген китебинде «Жалгыз Кыркез Ыстамдан, Кыркезден тарап кыр болгон, Калың журт Кыркез эл болдук» деп ырасталат. Анын «биз Ыстамдын урпактары Кыркез (кыргыз) аталып, калың журтка айландык» деген пикири палео адистер тарабынан четке кагылган жок. Тескерисинче, Ыстамдын урпактары жашаган деп ал атаган Могулия, Сыр Дарыя, Венгирия (булгар) аймактарынан, 5-7 миң жыл мурун жерге коюлган, гапплогрупасы R1A га кирген Y-хромосомдору табылып, Төлөк агабыздын бүтүмдөрү чын болуп чыкты. Ушундай фактылар айкаш болуп жатканда, Төлөк агабыздын “«Кыргызия – зар заман» деген китеби тарыхый окуяларды калыбына келтирүүдө эч кандай баалуулукка ээ эмес” деген тарыхчылардын бүтүмү чындыкты гана бурмалоо болуп калды.

Төлөк агайдын санжырасы “салттуу кыргыз санжырасына туура келбейт” деген тарыхчылардын бүтүмү да ишенүүгө татыксыз бүтүм. Салттуу делген кыргыздын санжырасы, эгер чындыкка уюган санжыра болсо, анда эмне үчүн ал санжыра моңголдор ыдырап бараткан учурда саясый аренага көтөрүлгөн Долон менен Тагай бийден эле башталат? Тарыхчыларыңар айткан “салттуу санжыра» дегенине кирбеген кыргыздар кыргыз эмеспи? Мисалы, Долон бийден бир жарым миң жыл мурун жашап, Сыма Цзяндын жазмасындагы Хунндар менен согушкан кыргыздар кыргыз эмеспи? Манас доорунда бири Урумга, бири Кырымга кеткен кыргыздар кыргыз эмеспи? Чыңгыз хан доорунун соңунда Сибирь хандыгын кураган жана башкарган Тайбуканын урпактары кыргыз эмеспи? Же Ыстамдын урпактары кыргыз эмеспи? Ушунча кыргыз кирбей калган санжыраны “салттуу санжыра” деп атаса болобу?

“Төлөк Төрөкандын «Кыргызия – зар заманында» келтирилген «бака бут» деген жазуу эч бир тарыхый булактарда да, тарых илиминде да кезикпеген ырастоо” деп да тарыхчылар жазышыптыр. Эмне, иеороглиф деп аталган жазууну кыргыздар өз төл сөзүнө салып «бака бут» деп атаса болбойбу? Же илимпоздор Орхон-Энисей жазмасы деген рун тамгаларын “бака бут” деп атаганга болбойбу? Тарыхый булактарда, лингвистика илиминде кезикпеген “учак”, “үналгы”, сыналгы” деген сөздөрдү мурда биз “самолет”, “радио”, “телевизор” дечү элек ко. Мындан сырткары, ар алыстагы кыргыздар бир маанидеги сөздү ар кандай айта берет да. Мисалы, «тур өйдө» деген сөздү Баткендик кыргыздар «коп» дешет ко. Ошо сыңары, биз орусту туурап “иеороглиф” десек, кытайлык кыргыздар «бака бут» деши мүмкүн да.

Академиядагы тарыхчылар «бака бутту» эле жээрибей Манасты кошо жээрип жатканы өкүнүчтүү. «Манас эпосундагы каармандар реалдуу санжырадагы инсандар катары көрсөтүлгөн. Мындай китеп тархый окуяларды калыбына келтирүүдө эч кандай баалулукка ээ эмес» деген алардын бүтүмү жалаң эле Төлөк агайга эмес, кыргыз элине да урулган катуу сокку деп билебиз.

Эгер “Манас” эпосундагы каармандар реалдуу болбосо, анда эмне учун «Бири кеткен Урумга, бири кеткен Кырымга» деген Манастагы маалымат чын чыгып, сельжуктардын Урум Султанаты аймагында (Турциянын бүгүнкү Изник шаары), кыргыздардын табытканасы (күмбөзү) табылды? Анда эмне үчүн бүгүнкү орустар менен украиндердин талашына кабылган Крым аймагынан «кыргыз» деп аталган топонимдер абдан көп табылып, youtube каналы «Крым чей?» деп бүгүн элге кайра-кайра көрсөтүп жатат?

Төлөк Төрөкандын “Кыргыз Эл Санжырасындагы” окуялардын чындыгын орус совет окумуштуулары Бернштам А.Н., Киселев С.В., Ларичев В.Е, Кузьмина Е.Е. ж.б. эмгектериндеги аргументтер менен дал келгенин неге көрүшпөйт, академиялык тарыхчыбыз дегендер?

Башка элдер, мисалы еврейлер, өздөрүнүн жомокторун тарыхка айлантып, Палестина, Иерусалим, Газаны талашып жатса, биздин тарыхчылар, элибиздин тарыхын жомок сыктуу баалап, бизди өз тарыхыбыздан оолактатууга далалат кылып жатат. Кыргыз тарыхын минтип бурмалаган, басмырлаган тарыхчыларды көрүп, булар кыргызбы же кыргыз деп жазылып калган эле кыргыздын ички душмандарыбы деген пикир пайда болот экен. Эгер алар душман болбосо, жок дегенде «Манас» эпосунун өзүндө «жармы төгүн, жармы чын» деп ырасталган жарым чындыкты жээришпейт эле да.

Мурат Садырбекович, Сизден “Төлөк Төрөкан уулунун “Кыргыз Эл Санжырасы” китебин академиялык тарыхчылар менен коомчулук өкүлдөрү жана Элдик Конгресстин мүчөлөрү менен  бирге талкуу уюштурууну талап кылабыз. Жок дегенде “академиялык тарыхчыларбыз” дегендердин көздөрүн ачып, китептин кыргыз тарыхы үчүн баалуулугун түшүндүрүп коёлу.

P.S. Урматтуу кытайлык боордоштор, Төлөк агабыздын китебин боктогон тарыхчылардын бүтүмдөрүн капыстан окуп калсаңар, кабатыр болбогула. Ал китепти элге сиңсин, эл оозуна кирсин деп далалат кылсак, алар биздин калообузду да илимий коомчулук тарабынан кабыл алынгыс шарт деп боктоп жатышат. Буга биз кыжаалат болгон жокпуз. Себеби «акты ак, караны кара» деп таанытууга биздин кудуретибиз жетет.

Улуттук кайра жаралуу

Элдик Конгрессинин төрагасы: Дастан Сарыгулов

Улуттук кайра жаралуу Элдик Конгрессинин мүчөлөрү:  Мамбетжунус Абылов, Темирбек Токтогазиев,  Кубан Чороев

Тарыхчы-окумуштуулардын сынына кабылган китеп

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.