АҢГЕМЕ

Эркек өзүнө жакын, жанбирге ургаачынын баркын биле бербейт – мындайча айтканда, үй-бүлөсүнөн айрылмайынча, чындап баалай албайт. Ал аялдын үйдөгү эң кылдат, байкап билип болбос жылуулугун элес албайт; бирок ал жоголоору менен анын жашоосунда аңылдаган боштук пайда болот, эркектана өзүнө эмне жетпей атканын билбей, көөдөнүн эзген бүлбүлдөгөн эңсөө менен кусалыкка батат. Эгерде жанындагы жолдоштору жашоодо кагылып-согулуп көрбөгөн өзүнө окшогон немелер болсо, аны катуу таасир эте турган дары-дармектер менен шыкагандан башкага жарашпайт. Бирок бул куткарбайт – тескерисинче, эркектин жанын ого бетер кыйнайт, адам кадересе жашоого болгон табитин жоготот; барган сайын үңкүйүп, чүнчүйт; анан ичин өйкөгөн боштукка таптакыр чыдай албай калган чекке жеткенде, оюна бир нерсе кылт этет.

Мындай акыбалга Юкондо жүргөн адам кабылып, эгерде иш жай учурунда болсо, демейде ал кайыгын белендеп кирет, ал эми кышкысын иттерин чанага чегет да, түштүктү көздөй салып уруп жөнөп берет. Түндүккө ышкысы абдан байланып калчу болсо, бир нече айдан соң ал жакка аялы менен кайтып барат, колуктусу анын эзели жылыбас бул кыйырга болгон сүйүүсүн, ага кошо болгон азап-тозогун тең бөлүшүүгө тийиш. Нукура эркектик өзүм билемдиктин ашып түшкөн далили ушул! Ушул жерден Бирюк Маккензи башынан өткөргөн эзелки бир окуя эске түшөт, ал замандарда Клондайк элди козуткан алтын дүрбөлөңү менен эмес, лосось балыгы мыкты ууланган жер катары даңкы чыгып турган кездер эле.

Бир караганда эле Бирюк Маккензиден алгачкы жер өздөштүрүүчү адамды көрүүгө болот эле. Анын жүзүнө жаратылыштын каардуу күчтөрү менен тынымсыз кармашып келаткан жыйырма беш жыл өз тагын түшүргөн; баарынан да Түндүк уюлдун астында катылып жаткан алтынды издеген акыркы эки жыл бөтөнчө азаптуу болду. Жалгыздык жүрөгүн кысып келгенде ал ага таң калган деле жок, анткени абдан бүйрө адам болучу жана ушундай эле мээнет чырмаган адамдарды кезинде далайын көргөн болчу. Бирок жанын кыйнаган ооруну эч бир сезген жок, болгону шымалана, мурдагыдан да катуу иштечү болду. Жай бою чиркейлер менен согушуп, башталаары жакын калган кен казуудагы болочок үлүшүнө чогултуп алган шаймандарын алып, Стюарт дарыясынын этек жагында кум жуумай менен алектенди. Андан соң бакыбат дөңгөчтөрдөн сал курап алып, Юкон менен Кыркынчы милге чейин жетти да, өзүнө мыкты алачык куруп алды. Бул абдан бекем жана жашаганга ыңгайлуу жай болгондуктан, аны Бирюк менен бөлүшсөк деп күсөгөндөрдүн бир тобу чыга келди. Бирок ал таң каларлыктай кыска жана таамай айтылган эки ооз сөз менен алардын үмүтүн таш каптырды жана жакыныраак турган дүкөндөн тамак-аштын эки эселенген көлөмүн камдап алды.

Жогоруда айтылгандай, Маккензи ишке бүйрө адам болчу. Бир нерсени каалачу болсо жетмейинче жаны тынбайт, бирок мында колунан келишинче, эски адаттарын таштабайт да, жолунан да кайтпайт. Бел майышкан оор эмгек жана сыноолор Маккензиге кеп эмес эле, бирок болгону өзүнө аял табыш үчүн иттер менен алты жүз миль муз бетин басып, анан океан аркылуу эки миң миль сүзүп, анан акыры мурда өзү жашаган жерге чейин дагы миң миль аралыкты басып өтүүнү түк каалабас эле. Жашоо ансыз деле кыска. Андыктан ал иттерин чегип, чанасына таң калыштуу жүктү байлады да батыш жагындагы боорунан Танана дарыясынын башаты агып чыккан тоо кыркасын көздөй   багыт алды.

Ал сапар жүргөндө чарчап, чаалыгуу дегенди билчү эмес, иттери болсо Юкондогу эң бышык, ылдам жана жол тандабас чана болуп эсептелчү. Үч жумадан кийин ал Танананын баш жагындагы стикстер уруусу байырлаган жерге жетип келди. Аны көргөн уруу жапырт таң кала, оозу ачылып турду. Танананын башын мекендеген бул уруу жаман атагы менен таанымал болчу; алар куба жүздүүлөрдү түккө турбаган нерселерге — балтасы курч болсо же мылтыгы сынып калса деле өлтүрүп салган учурлар көп болгон. Бирок Бирюк Маккензи аларга жалгыз келди жана анын кадыресе сырткы турпатында көргөн жанды өзүнө тарткан ызат кылуунун, жөнөкөйлүктүн, суук кандуулуктун жана бетпактыктын аралашмасы бар эле. Мындай түркүн курал менен ийгиликтүү пайдалануу үчүн жапайылардын пейил-кулкун терең билүү жана чоң өнөр керек эле; бирок Маккензи мындай иштерде ченемсиз чебер болгондуктан, качан жагалданып, шыйпактап, кайсы убакта буркан-шаркан түшкөндү эң жакшы билчү.

Адегенде ал уруу башчы Тлинг-Тиннехке урмат көрсөттү, ага кара чайдан жана тамекинин бир нече кутусун карматып, ызат кайрымына ээ болду. Анан уруунун жигит кыздары менен таанышып алды да, ошол эле күнү кечинде алар менен белек алмашып чыкты. Кечке жуук кар бетинде узуну жүз футка жакын, туурасы жыйырма беш келген тегерек аянтча тапталды. Ортосуна оттон чоң жагып, анын эки тарабына карагайдын бутактарынан төшөп чыгышты. Уруу адамдары алачыктарынан жапырт топурап чыга келишти жана жүз чакты киши келген коноктун урматына индеецтердин ырларынан созолонтушту.

Бул жылдар аралыгында Бирюк Маккензи индеецтердин тилин өздөштүрүп алган эле – бир нече жүз сөздү, таңдайдан чыкчу добуштарды, башкаларды таң калдырган сөз айкаштарын, урматтоону билдирген сөздөрдү, бөлүкчөлөрдү жана аффикстерди жаттап алган. Эми алардын алгачкы поэзияга жык толгон тилине окшоштуруп, анча-мынча орой кооз, ыгы жок салыштыруулардан аянбай, чеченсинип кирди. Тлинг-Тиннех менен бакшы да ага ошол эле таризде жооп берип жатышты, анан ал эркектерге майда-барат белек берип, аларга кошулуп ырдап, тигилердин жанындай көргөн кумар оюну “элүү экиде” да өзүнүн чебер оюнчу экенин көрсөттү.

Ошентип анын тамекисин тарткан уруудагылардын баары ага ыраазы эле. Бирок жаштар жактырбагансып, обочолонуп турушту – мында чакырык да, эрдемсинген мактаныч да сезилип турду; кыткылыктап шыңкылдашкан жаш кыздар менен оозунда тиши жок кемпирлердин орой ишарасына кулак түргөн кишиге иштин жайы эмнеде экенин түшүнүү кыйын эмес эле. Алар куба өңдүү адамдарды – Бөрүнүн Уулдарын – көп деле билишчү эмес, бирок так ошол бир ууч адамдар аларга анча-мынча көргүлүктү көрсөтүп коюшканы эстеринде эле.

Сыртынан бейкапар көрүнгөндөй барбалдаңдаганы менен Бирюк Маккензи муну эң сонун байкап турду. Чынын айтканда, түнкүсүн уктоочу мүшөгүнө оронуп алгандан соң ал баарын бир сыйра кайра оюнан сыдырып чыкты, ойлонгондо да болуп көрбөгөндөй олуттуу ойлонду, алдыда боло турган иштин мерчемин тыкандап тактап атып, тамеки шыкалган канжанын неченин тартып да салды.

Кыздардын ичинен анын көзү бирөөнө гана түшкөн, ал кыз кимдир бирөө эмес, болгондо да уруу башчысынын кызы Заринканын өзү эле. Ал уруулаш кыздардан кескин айырмаланып турду; жайдары жүзү, келишкен сымбаты айтор ак адамдын сулуулук туурасындагы түшүнүгүнө толугу менен жооп берер эле. Маккензи мына ушул кызды аялдыкка алып, жана аны… ооба… Гертруда деп атайт! Ушундай чечимге келген соң Маккензи капталына оодарылды да уктап кетти – бул адам жеңүүчүлөр тукумунун чыныгы уулу боло турган.

Бул оор иш эле, ал убакытты жана эмгекти талап кылып турду, бирок Бирюк Маккензи куулукка салды, ошондуктан анын эч нерседен бейкапар, маңыроо чалыш көрүнгөн кебетеси индеецтерди биротоло жолдон адаштырды. Ал эркектерге өзүнүн көзгө атар мерген жана теңдешсиз аңчы катары көрсөтүүгө аракеттенип жатты, ошондуктан алты жүз ярд аралыктан туруп багышты сулата атканына конуштагылардын бири калбай дуулдата алакан чабышты.

Бир жолу кечинде ал уруу башчы Тлинг-Тиннехтин багыш менен бугунун жумшак терилери төшөлгөн алачыгына учурашканы барды, тынбай мактанып, тамекисин да аяган жок. Ушундай эле урмат-сыйды бакшыга көрсөтүп койгондун да ыңгайлуу учурун куру кетирген жок: анткени ал уруу башчы сыйкырчынын ар бир сөзүн угаарын жакшы билчү жана тезинен анын колдоосуна ээ болууну каалады. Бирок бул таксыр аны таптакыр эле тоготчудай түрү жок, каарынан кайтып, кичине кайрымдуу да болчу түрү жок, андыктан Маккензи аны эч ойлонбой туруп эле болочок душмандарынын тизмесине киргизип койду.

Заринка менен сүйлөшүүнүн ыгы келбей турду, бирок Маккензи өзүнүн ниети кандай экенин билдирип, кызга улам кылчактап карап коюп жүрдү. Кыз албетте, анын оюн эң жакшы түшүндү, бирок наз көрсөтүп, кылыктангандан улам дайыма топ аялдын курчоосунда жүргөндүктөн, башка эркектер ыраактап кетер замат Бирюк ага жакындап бара алмак. Бирок ал шашкан жок, анүстүнө кыз ал тууралуу эрксизден ойлоорун билчү, — мейли дагы бир-эки күн ойлоно турсунчу, ага ушу гана керек.

Акыры анан бир күнү кечинде ал аракет кыла турган маал келди деп чечти; ордунан шак туруп, уруу башчынын тамекиге ышталган алачыгынан сыртка чыкты да, ылдам баса кошуна алачыкка кирип барды. Заринка демейдегидей эле топ кыздардын ортосунда экен; баары иш менен алектенип отурушуптур: жумшак чокой же кийимдерге шуруларды тигип атышкан окшойт. Маккензи кирип барганда кыздар дуу каткырып жиберишти, ошол замат анын жана Заринканын дарегине шыңкылдашкан тамаша азилдер ыргыды; бирок ал каадаланып отурбастан, аялдарды чыйылдатып, биринин артынан бирин алачыктан түз эле сырттагы карга ыргытты, алар болсо чуру-чуу түшүп, болгон ишти элге жайыш үчүн конушту чарк айлана чуркап жөнөштү.

Маккензи айта турганын кыздын тилинде абдан ишенимдүү кылып айтты да, эки сааттай отурган соң кетмекчи болду.

— Демек, Заринка ак кишинин алачыгына барып жашайбы? Жакшы! Мен азыр сенин атаң менен сүйлөшөм, балким ал макул да болбойт чыгар. Мен ага толтура белек берем, бирок ал ашыкча нерсе сурабасын. Ал кокус “жок” деп койчу болсо, сен айтасыңбы? Болуптур эмесе! Заринка баары бир ак кишинин алачыгына барып жашайт.

Ал эшиктеги кире беришке илинген терини өйдө көтөрүп чыкмакчы болду эле, бирок кыз акырын үн каткандыктан, дароо артка кайтты. Кыз жерге төшөлгөн аюунун жүнүнө тизелеп отуруптур; жүзү тимеле Обо эненин үр кыздарындай нурданып чыгыптыр; кыз ыйбаа тартына акырын Маккензинин курун чечти. Ал болсо айран таң кала, бирок тыштагы шырп эткен ар бир доошко чочулай кулагын да түрө кызды карап турду. Бирок кыздын кийинки кыймылы анын шектенүүсүн биротоло таратып, ыраазы кыла жылмайтып жиберди. Кыз өз колунан чыккан буюмдары салынган мүшөктөн багыштын терсининен жасалып, не бир кооз мончок шурулар менен тышы асемдене тигилген кынды алып чыкты. Маккензинин килтейген аң бычагын алып, анын устарадай курч мизине урматтоо менен карап койду да, манжасын тийгизе этияттап кармалап көрүп, акырын жаңы кынга салды.  Анан аны курга кайра кийгизе байлап, сол жамбаштагы кадимки ордуна жылдырып койду.

Бул чынында эле тээ алыскы өтмүштөн алынган көрүнүштөй: айым менен анын рыцары эле. Маккензи кызды өйдө тургузуп, анын мала кызыл эриндерине эриндерин тийгизди, кызга бул бейтааныш эркелетүү, Бөрүнүн эркелеткени эле. Таш доору болот доору менен ушинтип жолугушту.

Колтугунда килейген түйүнчөгү бар Бирюк Маккензи Тлинг-Тиннехтин алачыгынын босогосунда кайрадан пайда болгондо тегеректин баары жандана түшкөнсүдү. Чуру-чуу түшүп конушту тегерете чуркаган балдар белектер коюла турган жерге бутактарды жана куурайды сүйрөп келип жатышты, аялдардын кажылдагы улам катуулап баратты, жаш аңчылар болсо обочолоно топтошуп алышып, үңүрөйө күңкүлдөп, бирдемелерди сүйлөшүп атышты, бакшынын алачыгынан болсо ак уруп дуба окуган, жөрөлгөсү жаман үндөр чыгып жатты. Уруу башчы токтоп калгансып күңүрттөнгөн көздөрүн бир чекиттен албай тигилип отурган кемпиринин жанында отурду, бирок бир караганда эле Маккензи анын азыр эмне айтаары небактан бери белгилүү экенин түшүндү. Ал белиндеги шуру менен кооздолуп тигилген бычак кынды баарына көрүнгүдөй кылып жылдырып койду, бул Заринка менен никелешүү болгонун билдирген белги эле. Анан ошол замат ишке киришти.

— О стикс уруусунун жана бүткүл Танана өлкөсүнүн, аюу менен багыштын, бугу менен лосостун кудуреттүү өкүмдары, Тлинг-Тиннех! Ак кишини сага улуу максат жетелеп келип отурат. Ай бир канча ирет жаңырса да анын алачыгы бош жана ал жалгыз. Анын жүрөгү тынчтыкта жатып алып кусадан азап чегүүдө жана анын эңсегени аял – ошондуктан анда да аял болсун, алачыгында аны менен кошо отурсун, ал аңчылыктан кайтып келген сайын тосуп алып турсун, очокко от жагып, тамак бышырсын. Ак кишиге таң каларлык кереметтер аян берди, анын кулагы кичинекей чокойлордун дүпүрөгөн доошун жана балдардын күлкүсүн укту. Бир жолу түндө жатып ал түш көрдү. Сенин бабаң Карга – стикстер уруусунун атасы чоң Карга – ага келип, сүйлөштү. Карга жалгыз жаткан ак кишиге мындай деди: “Чокоюңду кийгин да лыжа байлангын, узак өтмөктөрдү басып өтөөр чанаңа уруу башчы Тлинг-Тиннехке арнаган кымбат баа белектерди жүктө да, жаздын күнү барып батаар жердин кыйырын беттеп, анан кудуреттүү Тлинг-Тиннех аңчылык кылган жерлерди көздөй сапар тарткын. Сен ал жакка бапыраган, берешен белектерди алып барасың жана менин уулум – Тлинг-Тиннех – сага ата болуп калат. Анын алачыгында мен сага арнап өмүр демин салып койгон кыз бар. Мына ошол кызды аялдыкка аласың”. О башчы, улуу Карга мына ушуларды айтты. Сенин бут астыңа мына бул белектерди коюп жатканым ошондон. Сенин кызыңды аялдыкка алам деп келип турганым ошондон.

Карт башчы падышадан бетер келберсиген кыймылы менен жүн кийимин кымтынды, бирок жооп бергенге шашылган жок. Ушул маалда чатырга шып кирип келген балакай башчыны уруунун кеңешинде күтүп жатышканын кабарлады да кайра ошол замат көздөн кайым болду.

— О биз Багыштардын Үшүн алгыч деп атаган, ошондой эле Бөрү жана Бөрү Баласы деген аты менен таанымал ак киши! Биз сенин улуу уруудан экениңди билебиз; сен биздин коногубуз болгонуңа сыймыктанабыз; бирок кызыл балык лососко жуп эмес. Ошондой эле Бөрү да Каргага жуп эмес.

— Туура эмес! – кыйкырып жиберди Маккензи. – Мен Карганын кыздарын Бөрүнүн лагерлеринен – Мортимердикинен, Трежидгонукунан, Бэрнебиникинен жолуктургам, — анын алачыгына аял муз эки жолу тоңгондон мурда кирген; көзүм менен көрбөсөм да башкалары да бар экенин укканмын.

— Сенин айткандарың туура, уулум менин, бирок бул никелер жарыбайт: бул никелер суу менен кумдун, кар менен күндүн никесиндей эле. Сен Мейсон деген адамды жана анын аялын жолуктурган эмес белең? Жок? Ал Бөрүлөрдөн биринчи болуп, муз он жолу тоңгондон мурда бул жерлерге келген адам болчу. Аны менен кошо гризли аюусундай болгон дөө, иванын бутагындай сымбаттуу, жүрөгү жайкы толукшуган айдай алп чогуу келген эле. Мына ошону…

— Ооба, ал Мейлмют Кид болчу! – деди Маккензи башчынын сөзүн бөлүп. Сүрөттөп киргенде эле анын бүткүл Түндүктө атагы чыккан адам экенин ошол замат тааныган эле.

— Алп так ошонун өзү. Бирок сен Мэйсондун аялын көрдүң беле? Ал деген Заринканын бир тууган эжеси болчу, — деди башчы.

— Жок, башчы, мен анын аялын көргөн эмесмин, бирок ал туурасында укканмын. Түндүктүн тээ бир алыс-алыс жагында кылым жашаган карт кызыл карагай кулап кетип, Мэйсонду басып калып, ал мерт кеткен болчу. Бирок анын махабаты чексиз эле, анда алтыны да көп болчу. Аялы ошол алтынды, андан калган уулун алып, узак сапарга аттанган, көптөгөн өтмөктөрдөн кийин кышкысын күн тийген өлкөгө жеткен… Азыр деле ошол жакта жашап жатат, ал жакта чыкылдаган каардуу аяз жок, кар жок, жайкысын жарым түндө күн чыкпайт, кышкысын болсо, чак түштө караңгылык өкүм сүрбөйт.

Алардын кебин ушул жерден экинчи келген чабарман бөлүп, уруу башчынын кеңешке келсин деп жатышканын кабарлады. Аны сүйрөп чыгып карга ыргыткан Маккензи көз кыйыгы менен уруу кеңеши чогулган оттун тегерегинде теңселип турган караандарды байкады, эркектердин жоон үндөрү менен бир демде жайбаракат ырдап жатканын укту жана бакшы адамдардагы жек көрүүнүн жалынын ого бетер күчөтүп жатканын түшүндү. Күтүп отурууга убакыт тар эле. Маккензи уруу башчыга кайрылды.

— Уксаң! – деди ал. – Мен сенин кызыңды аялдыкка алгым келет. Карачы: мына тамеки, мына чай, көп кадак кант, мына жылуу жууркандар жана бышык жоолуктар, бул болсо чыныгы мынтык, ага кошо абдан көп дүрмөт, патрондору менен.

— Жок, — деди абышка астына жайылган бапыраган ири байлыкка азыгырылбоого абдан тырышып. – Азыр менин уруум кеңешке чогулду. Ал Заринканы сага бергенимди каалабайт.

— Бирок сен деген жол башчысың да.

— Ооба, бирок жаш жигиттердин каары кайнап турат, анткени Бөрүлөр алардын колуктуларын тартып кетип жатышпайбы.

— Укчу, Тлинг-Тиннех! Бул түн күнгө алмашканча, Бөрү өз иттерин Чыгыш Тоолорун жана андан ары – алыскы Юконду көздөй кубалап жөнөйт. Заринка болсо анын иттерине жол салып берет.

— А балким бул түн оогучакты менин жигиттерим Бөрүнүн этин иттерге салып берер, анын сөөктөрү жазгы күн келип эрип кеткичекти кардын астында чачылып жатаар…

Коркутууга коркутуу менен жооп болду. Маккензинин жез түспөлдөнгөн буудай өңү албырып чыкты. Доошун бийик көтөрдү. Ушул мүнөттөн тарта кайдыгер көрарманга айланган уруу башчынын кемпири анын жанынан жыла басып сыртка чыкмакчы болду. Ыр токтоп, кобурашкан көп үндөр угулду. Маккензи кемпирди орой аткый кармап туруп, анын териден жасалган ордуна кайра ыргытты.

— Сага кайрадан чакырык айтып, кайрылам, – укчу, о Тлинг-Тиннех! Бөрү жаагын карыштырган бойдон өлөт, бирок ал сенин урууңдун эң күчтүү он эркегин өзү менен кошо ала жатат, — эркектер болсо силерге керек, анткени аңчылыктын маалы жаңыдан гана башталып келатат, балык уулоонун мезгилине да ай бир-эки жолу жаңырган убакыт калды. Ошондуктан менин өлгөнүмдөн сага не пайда? Мен сенин элиңдин үрп-адаттарын билем: мен бере турган байлыктын көбү сенин үлүшүңө тийбей деле калат. Кызыңды мага бер – ошондо байлыктын баары жалгыз сага калат. Сага дагы муну айтып коёюн: бул жакка менин бир туугандарым келет – алар көп, жана алар эч нерсеге тойбойт, — жана Карганын кыздары өз балдарын Бөрүнүн алачыгында төрөй башташат. Менин уруум сеникинен күчтүү. Тагдыр ушундай. Кызыңды мага бер, бул байлыктын баары сеники болот.

Сыртта, чокойлордун таманы астында кардын кычыраганы угулду. Маккензи мынтыгын ийнинен түшүрүп, оңтойлото кармады да, куруна илинүү кош тапанчанын кабын чечип койду.

— Бергин, кызыңды, о Тлинг-Теннех!

— Менин элимдин берер жообу — “жок”!

— Бергин да бул байлыктын баарын ал. Сенин элиң менен мен анан өзүм сүйлөшүп алам.

— Мейли, Бөрү каалагандай болсун. Мен тартууларыңдын баарын алайын, бирок эсиңде болсун, мен сага эскерттим.

Маккензи ага белектерин берди, мынтыктын бекиткичин көтөрүп койгонду унутпай, белекке кошо көз жоосун алган шайы жоолукту карматты. Ушул жерден беш-алты жаш жоокердин коштоосунда бакшы кирип келди эле, бирок Маккензи алардын баарын тайманбай эки жакка түртүп салып, чатырдан чыгып кетти.

— Камдана бер! – саламдашкандын ордуна ал Заринкага кыска гана ушуну айтты анын алачыгынын жанынан өтүп баратып, анан шаша-буша иттерин чеге баштады.

Бир нече мүнөттөн кийин ал чегилген чанасын сүйрөгөн бойдон кеңешке келди; кыз жанында баратты. Ал барып тапталган аянттын төр жагынан, башчынын жанынан орун алды. Заринкага болсо өзүнүн сол ыптасынан бир кадам арттагы орунду көрсөттү, зайып отура турган жер ошол эмеспи. Анүстүнө минтип опуртал кысмактап турганда ар нерсени күтсө болот, ошондуктан сени бирөө артыңдан кайтарып турушу зарыл эмеспи.

Оңдон, солдон отко карай ыктап эңкейген эркектердин дооштору эски, жарым унутулган ыр менен куюлуша аралашып турду. Бул ырды уккулуктуу деп айтканга деле болбос – баш аягы түшүнүксүз, күтүлбөгөн секириктерден, кокус тыныгуулардан, жадатма кайталамайлардан турган ыр эле. Аныгыраак айтканда, муну уккан кишинин үрөйүн учурган ыр деп атаса болот. Аянттын ары жаккы четки этегинде он чакты аял бакшыны тегеректей чимирилип, ырым-жырым бийин бийлеп жатышты. Каарын чачкан бакшы болсо ырым бийин аткарууга жан-дилин жетишсиз таштабай жаткандарды зиркилдей тилдеп, урушуп жатты. Карганын канатындай жайылган капкара чачтары беттерин жарым жапкан аялдар жайбаракат бирде артка, бирде алдыга теңселип турушту, алардын тынымсыз алмашып жаткан ыргакка көнгөн денелери ийилип жатты.

Бул таң каларлык көрүнүш болчу, барып турган анахронизм деп ушуну айт. Андан ары түштүктү карай он тогузунчу кылым соңуна чыгып баратты, анын акыркы он жылдыгы бүтүп баратты, — бул жерде болсо тарыхка чейинки үңкүрдө жашаган жапайы адамдын көлөкөсү, Байыркынын унутта калган сыныгы — алгачкы адам гүлдөп өнүгүп турду. Лакыйган сары иттер жырткычтын терисине оронгон кожоюндарынын жанында соксоюп отурушту же отко жакын жерди талашып, ырылдаша согушуп атышты; жалбырттаган жалындын жарыгы алардын кан толгон көздөрүндө, нымдалышкан азууларында биликтей бүлбүлдөп ойноп турду. Закымдай көрүнгөн кар жамынган түнт токой мындагы болуп жатканды тоготуп койбой, түк ойгонгустай уктап жатат.

Конушту айланчыктай жабышкан чытырман токойго кыска убакытка кире калган Ак Мунарык баары жоктун баарын чүмкөп алууга даярданып жаткандай; асмандагы жылдыздар демейдеги Улуу Сууктун убагындагыдай титиреп, бийлеп турушту жана Уюлдун Арбактары өзүнүн жаркыраган оттуу кийимдерин бүткүл асман мейкиндигине жайып салышты.

Бул көрүнүштүн жапайы улуулугун элес-булас сезген Маккензи жүн кийимчен кыймылсыз отургандарды түгөлдөгөнсүп сыдыра карап чыкты. Кокусунан көзүнө энесинин ачык төшүн эч нерседен бейкапар чолпулдатып соруп жаткан наристе урунду. Нөлдөн ылдый кырк градус – жетимиш градустан ашык аяз чыкылдатып турду. Маккензи өз элинин назик аялдары туурасында ойлоп кетип, үтүрөйө жылмайып алды. Бирок ошол аялдардын бири төрөгөн өзү жер жүзүнүн бардык кыйырларында ага жана анын туугандарына кургактын да, суунун да, айбанаттар менен адамдардын үстүнөн бийлик берген нерсени мурастап калган. Азыр эми жалгыз өзү туулган жеринен ыраакта, арктикалык кыштын чордонунда, жүз адамга каршы туруп, ошол мурастын чакырыгын – бийликке болгон эркти, опурталдарга болгон акылдан адашкан сүйүүнү, күжүрмөн жалынды, башта бир өлүм деген тобокел чогоол чечкиндүүлүктү сезип турду.

Ыр менен бий токтоп бакшы бажырап сүйлөп кирди. Индеецтердин бай уламыштарынан алынган татаал жана чаташкан мисалдар менен аңкайып, ооздон чыкканга опоңой ишенген угармандарга билгичтик менен таасир этип жатты. Айткандары күчтүү, ынанымдуу эле. Жаратмандыктын башаты катары ал – Каргага согушчулдуктун жана кыйратуучулуктун башталышы болуп кубулган деп наалат айтып, Бөрү-Маккензини каршы койду. Бул башталыштардын ортосундагы кармаш руханий жактан гана эмес, адамдар деле – ар бири өзү сыйынгандын салтанаты үчүн күрөшөт. Стикстердин уруусу – Желкс менен прометейдин отун алып жүргөн Карганын тукумдары; Маккензи – Бөрүнүн уулу, башкача айтканда, шайтандын тукуму.

Бул эки башталыштын ортосунда эзелтен бери уланып келаткан согушту токтотууга аракет кылуу, уруунун кыздарын айгышкан кас душманга аялдыкка алдырып жиберүү – барып турган саткынчылык жана мазактап кордоо дегенди билдирет. Айларкелик менен ишенимге кирип алууну көздөп жаткан уулуу жылан, шайтандын адамы Маккензиге эң эле ачуу сөздөрдү, эң эле карасанатай акааратты айтса аздык кылат. Бакшы ушул жерге келгенде угармандар күбүрөнө түшүп, айбаттуу күңкүлдөп алышты, бакшы болсо сөзүн андан ары улай берди:

— Желкстин кудурети күчтүү, агайындарым! Бизди жылыта турган отту Жерге ошол алып келбеди беле? Бизди көрсүн деп асмандын ийиндеринен күндү, айды жана жылдыздарды алып чыккан ошол эмес беле? Бизге Ачкачылыктын жана Аяздын арбактары менен күрөшкөндү үйрөткөн ошол эмес беле? Эми болсо Желкс балдарына каары келип туру, уруудан жарыбаган бир ууч топ гана калдык, Желкс аларга жардам кылбайт. Анткени алар аны унутушту, жаман иштерге малынып, жаман чыйыр менен басып калышты, анын душмандарын өз алачыктарына киргизип, очогунун жанынан орун берип жатышат. Пейил-кулку бузулган балдарына Карганын да кайгырып турганы. Бирок алар өзүлөрүнүн канчалык терең кулаганын терең аңдап, Желкске кайта тургандарын далилдешсе, анда Желкс караңгы түпкүрдөн чыгат да, аларга жардамга келет. О агайындар! Отту алып жүрүүчү бакшыга ал өз эркин айтып, билдирди – эми аны силер да уккула. Жигиттер кыздарды өз алачыктарына алып барышсын да, өзүлөрү болсо Бөрүгө атырылышсын жана алардын жек көргөнү алсызданбасын! Ошондо аялдар бала төрөп, Карга элинин саны көбөйүп, кудуреттүү болот. Карга Түндүктөн алардын ата-бабаларынын улуу урууларын баштап чыгып, анан алар Бөрүлөр менен аларды өткөн жылдагы оттун күлүнө айландырып салмайынча салгылашат да, анан өзүлөрү кайрадан өз өлкөсүнүн кожоюндары болуп калышат. Желкс, Карга мына ушинтип айтты!

Колдоп куткаруучунун жакында келе турган кабарын укканда стикстер кыркыраган ач айкырык менен ордуларынан тура калышты. Маккензи эки колунун тең бармак башын мээлейден бошотуп, камдана күтүп калды. “Түлкү! Түлкү!” деген ызы-чуу кыйкырыктар аба жарды. Алар улам барган сайын катуулап баратты; акыры жаш аңчылардын ичинен бирөө алдыга чыкты да сүйлөп кирди:

— Бир туугандар! Бакшы даанышман кепти айтты. Бөрүлөр биздин аялдарыбызды тартып алып жатат, бизге бала төрөп бере турган эч ким калбай калды. Биз бир ууч гана топ калдык. Бөрүлөр биздин жылуу жүнүбүздү тартып алып, ордуна бөтөлкөгө катылган каардуу шайтанды жана кундуз менен сүлөөсүндүн терисинен эмес, чөптөн жасалган кийимдерди берип коюп жатышат.  Бул кийимдер эзели жылуулук бербейт жана биздин адамдар түшүнүксүз оорулардан каза табышууда. Менде, Түлкүдө, аял жок. Эмнеге? Мага жаккан кыздар эки жолу Бөрүнүн конушуна кетип калышты. Мына азыр да мен Тлинг-Теннехтин батасын алайын, кызы Заринкага  үйлөнөйүн деп суусардын, багыштын, бугунун терисин чогултуп койдум. Эми карабайсыңарбы, ал лыжа байланып, тигине, Бөрүнүн иттерине жол салганы турат. Мен өзүмдүн кара башыма эле кейип аткан жерим жок. Аюу деле мен айтканды айтмак. Ал да Заринканын балдарынын атасы болсом деп жүрөт жана Тлинг-Тиннехке берем деп териден да арбын чогултуп койгон. Мен үйлөнө элек бардык жаш аңчылардын атынан сүйлөп жатам. Качан караба, Бөрүлөр дайыма ачка. Ошондуктан алар шыбаганын эң мыктысын алып, бизге, Каргаларга болсо жарыбаган калдыктар калат.

— Мына карагыла, бул Гукла! – Түлкү оройлук менен кол силкип аялдардын бирине жаңсады; ал майрык эле. – Мунун буттары кайыктын капталындай болуп ийилип кеткен. Ал отун менен куурайды жыйнай албайт, аңчылардын артынан өлгөн илбээсинди көтөрүп жүргөнгө жарабайт. Муну Бөрүлөр тандадыбы?

— О! О!, — дешип кыйкырып жиберишти Түлкүнүн агайын туугандары.

— Мынабу Мойри, — кебин улантты ал. – Жин шайтан анын көзүн кыйшайтып салган. Жадагалса, муну көргөн наристелердин да жүрөгү түшөт, ага керек болсо, аюунун өзү жол бошотот деп айтышат. Муну Бөрүлөр тандадыбы?

Кайрадан кубаттаган айбаттуу үндөр абаны дуу жарды.

— Мына бул жерде болсо Писчет отурат. Ал менин айтып атканымды укпайт. Ал эч качан куунак аңгемени да, күйөөсүнүн үнүн да, баласынын балдыраганын да уккан эмес. Ал Ак Мунарыкта жашап келатат. Бөрүлөр ага жадагалса, карап койдубу? Жок! Аларга шыбаганын эң мыктысы тиет экен да бизге болсо – калдыктары калат экен да. Бир туугандар, мындан ары мындай болбошу керек! Бөрүлөрдүн биздин оттун тегерегинде жойлогону жетишет! Мезгил келди!

Түндүк жаркырагынын ченемсиз зор оттуу тасмасы – кара кочкул, жашыл, сары жалын – асман кыйырын баштан аягына дейре чүмкөп, дирилдей түштү. Ошондо башын чалкалатып, колдорун көккө тайына сунган Түлкү кыйкырып жиберди:

— Карагыла! Биздин ата-бабалардын арбактары ойгонду! Ушул түнү улуу иштер болот!

Түлкү ушуларды айтып, артка чегинди жана артынан жолдоштору түртмөлөгөн жаш аңчы чечкинсиз алдыга кадам таштады. Анын бою башкалардыкына караганда бир баш өйдө эле, аязга өчөшкөнсүп, кенен төшүн да дагдайта ачып таштаптыр. Ал улам бир бутунан экинчи бутуна салмагын салып турду, тилинен сөз чыга турган түрү жок, анын үстүнө абдан тартынчаак, анан уялчаак да окшобойбу. Анын бети кишинин үрөйүн учургудай эле: бир кезде оңбогондой тийген катуу сокку жаак этин айрып, кебете-кешпирин таанылгыс кылып, ырайын суук кылып салган. Акыры ал муштуму менен көкүрөгүн барабан каккансып, дүңк дедире бир койду да сүйлөп кирди; үнү океан жээгиндеги үңкүрдө шарпылдап турган толкундай күңкүл эле.

— Мен Аюу, Күмүш Найза жана Күмүш Найзанын уулу.  Менин үнүм кыздыкындай ичке кезде сүлөөсүн, кийик жана бугу өлтүрүп жүргөм; ал капканга чабылган суусардыкындай угула баштаганда мен Түштүк Тоолорду ашып түштүм да, Ак дарыя уруусунан үчөөнү жайладым; ал Чинуктун айкырыгындай болгон кезде мен гризли аюуну жолуктурдум жана ага жол бошоткон жокмун.

Ал бир аз жайлап, өңү бузула түштү да, алаканы менен бетиндеги тырыктарын сырдана сылап өттү. Андан соң сөзүн улады:

— Мен Түлкү эмесмин. Менин тилим кыштагы дарыядай тоңуп калган. Мен кооздоп сүйлөгөндү билбейм. Менде сөз көп эмес.  Түлкү: “Бул түнү улуу иштер болот” деди. Болуптур! Сөздөр анын тилинен жазгы кирген дайрадай агылат, бирок ишке келгенде ал анчалык деле март эмес.  Мен бүгүн түндө Бөрү менен салгылашам. Аны өлтүрөм да, Заринка менин очогумдун кашына келип отурат. Мен, Аюу, айтаарымды айттым.

Дуулдаган тегерек тимеле тозоктой жалбырттап турду, бирок Маккензи өзүнө бекем эле. Мылтыктын мындай кыска аралыкта ишке жарабасын жакшы билгендиктен, тапанчаларын ишке салууну көздөп, байкатпай туруп, курундагы эки кабын тең ачып койду, манжалары эркин болгудай кылып, мээлейин да ылдый түшүрдү. Эгерде ага баары жапырт жабылса ишене турган эч нерсеси жок экенин ал түшүнүп турду, бирок жана эле мактана айтканындай, өлсө да чеңгелин душманынын кокосунан чыгарбай туруп жан таслим кылгандан башка аргасы жок эле. Бирок агайындарын Аюу кармап калды, жулунгандарын өзүнүн барскандай оор муштуму менен туш-тушка ыргыта чапты. Бороон аз-аздан тынчып баратты, Маккензи көзүнүн кыйыгы менен Заринканы карап койду. Кыздын туруш-турпаты укмуш эле. Лыжа байланып алып турат, эриндери жарым ачылып, таноолору дирилдеп атыры – тимеле ана-мына секирчү ургаачы жолборстой. Туугандарын оопкоолжуй караган бакырайган көздөрүндө коркунуч менен чакырык бардай эле. Тула бою кере тартылган саадактай чыңалып, дем алганды да унутуп койгонсуйт. Бир колун бооруна кыса, бир колу менен узун шапалакты бекем кармаган бойдон катып калыптыр. Бирок Маккензи караары менен эле кыз кадимкидей бошошо түштү, чыңалып турган булчуңдары жайылып, терең дем ала түздөнө түштү да чексиз берилген көз караш менен жооп кылып карап калды.

Тлинг-Тиннех бирдеме айтайын деди, бирок үнү калаймакан түшкөн кымгууттан угулбай да калды. Ошондо Маккензи алдыга чыкты. Түлкү оозун ачайын деп келатып эле ошол замат жаагы жап болду, анткени Маккензи аны жутуп жиберчүдөй каардуу көз карашы менен караган эле. Түлкүнүн мыш болгону дуу күлкүгө алынды – эми анын уруулаштары Маккензинин сөзүн угууга даяр эле.

— Агайындар!, — деп баштады Маккензи. – Силер Бөрү деп атаган ак киши силерге жакшы ниети менен келди. Ал иннуитке (индеецтердин уруусу) окшоп калпты айтпайт. Ал силерге дос катары, бир тууган болоюн деп келди. Бирок силердин жигиттериңер айта турганын айтты жана кадыресе жай сөздүн убагы өттү. Эми угуп тургула: эң алды менен силердин бакшыңар – ызага алдырган келжирек жана калп пайгамбар, анын силерге айткан сөздөрү От алып жүрүүчүнүн айткандары эмес. Анын кулагы Карганын айткандарын укпайт, мунун баарын ойдон чыгарган өзү, ал силерди алдады. Ал алсыз, колунан эч нерсе келбейт. Силер аргаңар кеткенде итиңерди союп жеп, курсагыңарды чокойдун терсиникиндей чийки даам оорутуп турганда; карылар кырылып жатканда, наристелер энесинин төшүндө өлүп жатканда; силердин жериңерди караңгылык чүмкөп, тирүү нерсенин баары күздөгү лосостой  кырылып жатканда; ачкачылык силерди каптаганда – силердин бакшыңар аңчылардын жолун ачып бере алдыбы? Силердин курсагыңарды этке тойгузган бакшы болдубу? Дагы бир жолу айтам: бакшынын колунан бок келбейт.  Мына, мен анын бетине минтип эле түкүрөм!

Баары болуп көрбөгөн мындай адепсиздиктен ооздору ачылып туруп калышты, бирок эч ким кыйкырган жок.  Аялдар өз ара күбүр-шыбыр боло түштү, толкунданган эркектер болсо азыр кандайдыр бир керемет болуп кете турганын күтүп калышты. Баарынын караганы ортодогу эки каарман эле. Кадыры менен бийлигинин көз көрүнөө кетип баратканын түшүнгөн бакшы коркутуп-үркүткөнгө шайлана берди эле, бирок токтоп калды – анткени муштумун бекем түйүп, көзүнөн от жанган Маккензи аны көздөй умтулуп калган эле. Бырс эте каарын чачкан бакшы артка чегингенге аргасыз болду.

— Кана, күтүлбөгөн ажал мени жыга чаптыбы? Же мени чагылган урдубу? Же балким, асмандан жылдыздар кулап түшүп, мени басып калдыбы? Түү! Мен бул итке айтарымды айттым. Эми мен силерге эң кудуреттүү, жер бетиндеги кыбыр эткендин баарына өкүмүн жүргүзгөн өзүмдүн уруум жөнүндө айтайын. Биз адегенде мен сыяктуу жалгыздап аңчылыкка чыгабыз. Анан үйүрүбүз менен аңчылык кылабыз да жайнаган кийиктер сыяктуу жер-суунун баарын ээлейбиз.  Биз алачыгыбызга киргизип алгандар гана тирүү калып, калгандарды бүт өлүм күтөт.  Заринка чымыр, сулуу, күчтүү кыз, ал Бөрүлөргө жакшы эне болуп берет. Силер мени өлтүрүп салсаңар деле ал баары бир Бөрүлөргө эне болот, анткени менин бир туугандарым көп жана алар менин иттеримдин изи менен артыман издеп келишет. Эми Бөрүнүн мыйзамын уккула: эгерде сен бир Бөрүнү өлтүрсөң, анда анын кунун силердин онуңар өз өмүрү менен төлөйт. Мындай бааны көп жерлерде төлөшкөн, али да көп жерлерде төлөшөт.

Эми менин Түлкү менен Аюуга да айта турган кебим бар. Аларга бул кыз жагып калса керек. Ошондойбу? Бирок көрүп турасыңар – мен аны сатып алдым! Тлинг-Тиннех менин мынтыгыма сүйөнүп туру, башка берген буюмдарым да анын очогунун жанында жатат. Бирок буга карабай мен жаш аңчыларга адилеттик кылгым келет. Сүйлөй берип тили кургаган Түлкүгө мен беш чоң куту тамеки берем. Оозун нымдап алып, анан жыйында бакылдай берсин. Аюуга болсо – аны менен таанышканыма сыймыктанам – эки жууркан, жыйырма чыны ун, Түлкүнүкүнө караганда он эсе көп тамеки берем; эгерде менин менен кошо Чыгыш Тоолоруна кете турган болсо, анда так Тлинг-Тиннехке бергендей мынтыктыктан да бирди карматам. Эгерде ал каалабасачы? Мейли, болуптур! Бөрү сүйлөй берип чарчады. Бирок ал дагы бир жолу мыйзамды кайталап койгусу келет: эгерде сен бир Бөрүнү өлтүрсөң, анда анын кунун силердин онуңар өз өмүрү менен төлөп берет.

Маккензи сөзүн аяктап жылмайды да, арттагы ордуна чегинди, бирок санаасы тынч эмес эле. Теребелди чүмкөгөн капкараңгы түн ныгыра басып турду. Маккензинин жанында турган Заринка тынбай быдылдап, Аюу бычакташып согушуп аткан учурда кандай айла-амалдарга барарын айтып жатты, Маккензи болсо аны кунт коё угуп турду.

Ошентип бүтүм бул болду – экөө салгылашка чыгат. Ондогон чокойлор заматта оттун тегерегиндеги аянтчаны тапырата таптап, кеңейтип жиберишти. Эл көзүнчө шерменде болгон бакшынын жеңилиши туурасындагы кептердин да аягы басылбай турду; айрымдар ал күчүн дагы көрсөтөт дешсе, башкалар мурдагы ар кандай окуяларды эсине түшүргөн сайын Бөрүнүн айткандарын туура көрүп жатышты.

Аюу алдыга чыкты, колунда аңга алчу мизи жалаңдаган орус бычак бар эле. Түлкү турган элдин назарын Маккензинин тапанчаларына бурду эле, тиги ошол замат курун чечти да Заринкага карматты, мынтыгын да кошо берди. Ал ата албасын тастыктагандай башын чайкап койду: мындай кымбат баа куралды кантип пайдаланганды катын кайдан билмек эле.

— Анда, эгерде коркунуч арт жактан болсо, минтип катуу кыйкыр: “Күйөөм!” деп кыйкыр. Жок, минтип: “Менин эрим!” де, макулбу?

Кыз түшүнүксүз англис сөздөрүн өзүнчө чулдурады эле, Маккензи каткырып күлүп жиберди да, анын ээгинен сылай чымчып коюп, кайра ортого кайтты.

Эңгезердей Аюунун бою гана узун болбостон, айрыдай колдору да тартаят, бычагы да эки дюймга узунураак болуп чыкты. Бирюк Маккензи буга чейин деле нечен ирет душманынын көзүнө тике карагандыктан, бир бакканда эле маңдайында азыр чыныгы эркек турганын ошол замат түшүндү; бирок оттун жарыгына жылтыраган болотту көрөрү менен тула бою кызып чыкты, ата-бабанын чакырыгына баш ийген каны дүргүй түшүп, тамырларынан ылдамыраак чуркап жөнөдү.

Аюу Маккензини кайра-кайра бирде отко, бирде терең карга ыргыта уруп жатты, бирок тажрыйбалуу мушкер катары Маккензи да бош келбей, улам тура калып качырып, аны борборго кысып атты.  Каршылашын дуулдаган кыйкырык-чуу менен сүрөп, мактап, кеңеш айтып, сактантып атышса, Маккензиге лам деп колдогон сөз айтып, дем берген бир жан болбоду. Ошентсе да Маккензи бычактардын мизи шаңгырап кагылышканын уккан сайын тишин бекем тиштенип, же чабуулга өтүп, же өз күчүнө болгон ишенимден жаралчу салкын кандуулук менен чегинип коюп жатты. Адегенде анда эрксизден душманына карата урматтоо сезими ойгонгон. Бирок бул сезим өзүн коргоо инстинктинин алдында шак жоголуп кетти да анын ордунда кан ичмеси кармады. Цивилизациянын он миң жылы Маккензиден кабыктай сыйрылып түштү да, ал ургаачыны талашып кармашып аткан кадимки эле үңкүр адамы болуп чыга келди.

Ал Аюуну бычак менен эки жолу уруп, өзү териси чийилбей буйтап кеткенге үлгүрдү; бирок үчүнчү жолу соккудан буйтайм деп, Аюу менен жакындан кармашып калганга арагасыз болду – ар кимиси бош колу менен бири биринин бычак кармаган колун кыса кармап кайрып жатышты. Мына ошондо Маккензи атаандашынын үрөйдү учурган оңбогондой күчүн болушунча сезди. Тарамыштары карышып, чыңалуудан көөп чыккан кан тамырлары жарылып кетейин деп турду… орус бычактын мизи болсо жакындагандан жакындап келатты… Каршылашынын кысымынан жулкунуп чыгам деп тескерисинче алын кетирип алды. Экөөн шакектей тегерете курчап алышкан жүн кийимчен адамдар ого бетер тыгыздап курчап келишти – мына азыр акыркы бир эле сокку урулса, кармаш бүтөөрүнөн эч ким шек санабай турду. Баарынын чыдамсызданып, жүткүнө моюн созгону, мына ошол акыркы укмуш соккуну көрүп калыш эле. Бирок жоонун колуна оңой өлүп берер Маккензи бекен, тажрыйбалуу балбандын ыгына салып туруп, четке буйтап чыга берди да, атаандашын башы менен карс урду. Артка чалкалай түшкөн Аюу тең салмагын жогото түштү. Маккензи ушул ирмемди пайдаланып, болгон салмагы менен Аюуга атырылып тийип, аны көрармандын чөйрөсүнөн ары, тебеленбеген терең карга ыргыта урду. Ал жактан араң туруп, чыгып келген Аюу күшүлдөп кайра Маккензини көздөй умтулду эле, так ушул учурда:

— О, менин эрим! — деген Заринканын доошу чыңк этти, бул сак бол деген белги эле.

Чымырата тартылган жаанын жиби күүлдөгөн үнү угулду, Маккензи ылдый бүгүлө калганга үлгүрдү, — учу сөөк жебе анын үстүнөн зуулдап учуп өтүп, Аюунун төшүнө кадалды да, ал аз жерден жетпей калган душманын баса кулап түштү. Секунда өтпөй Маккензи кайра ыргып турду. Аюу былк этпей жансыз сунала жатып калды, бирок оттун ары жагындагы бакшы экинчи жебени коё бергенге камданып калыптыр.

Маккензи оор бычагынын миз учунан кармап туруп кыска шилтеп калды. Чагылгандай жарк эткен бычак оттун үстүнөн учуп өтүп, бакшынын так кекиртегине сабына чейин сайылды. Темтеңдей түшкөн бакшы жалбырттап алоолонуп аткан оттун үстүнө кулап түштү.

Клик! Клик! – Тлинг-Тиннехтин колунан мынтыгын тартып ала койгон Түлкү патронду мынтыктын сайына сала албай, куру убара тартып атты, анан Бирюктун каткырыгын укканда мынтык колунан ыргып кетти.

— Демек, кыйынсынган Түлкү али бул оюнчукту кантип пайдаланганды билбейт экен да? Демек, ал катын турбайбы али? Келе бери! Мынтыкты бер, кандай кылышты мен сага көрсөтөм азыр.

Түлкү ыңгырана туруп калды.

— Келе дебатам, биякка!

Түлкү кагуу жеген күчүктөй жакындап келип туруп калды.

— Мына минтип эле коёт муну, болду.

Патрон ордуна салынып, машаа тырс этти да Маккензи мынтыкты ийнине илди.

— Түлкү бүгүн түнү улуу иштер болот деди эле, чын айткан экен. Улуу иштер болду, бирок аларды Түлкү жасаган жок. Эмне, ал дагы эле Заринканы алачыгына алып кеткиси келеби? Ал да бакшы менен Аюу кеткен жакка кеткиси келеби? Жок? Жакшы!

Маккензи акырая бир карады да, ары бурулуп барып бакшынын кекиртегинен бычагын сууруп алды.

— Балким, муну жаш аңчылардын ичинен кимдир башка бирөөлөр каалап тургандыр? Эч ким каалабайбы? Жакшы. Тлинг-Тиннех мен сага бул мынтыкты экинчи жолу берип жатам. Эгер качандыр бир кезде Юконго баргың келсе, анда муну бил: Бөрүнүн алачыгында сени дайыма оттун жанындагы орун менен кенен тамак күтөт. Эми түн күнгө алмашып баратат. Мен кетип баратам, бирок кайра кайрылып келишим да ыктымал. Акыркы жолу дагы айтып коёюн: Бөрүнүн Мыйзамы эсиңерде болсун!

Маккензи Заринкага жакындап келди, калгандар болсо ага кудуреттүү бир затка карагандай аңкайып, жардана карап турушту. Заринка чананын алды жагындагы ордун ээледи да, иттер желе жорто жүрүп кетишти. Бир нече мүнөттөн соң алар закым сыяктуу көрүнгөн токойго кирип кетип жок болушту. Ошондо ордунда катып турган Маккензи лыжасын байланды да, алардын артынан кетмекке кам урду.

— Бөрү, беш чоң куту тамеки берем дегенин унутуп калдыбы?

Маккензи акырая карап Түлкүгө бурулду да, бирок ошол замат күлкүсү келип кетти.

— Мен сага кичинекей бир куту тамеки берем.

— Мейли, Бөрү айткандай болсун, — акырын айтты да Түлкү колун созду.

Кыргызчалаткан Бахтияр ШАМАТОВ

Жек ЛОНДОН

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.