Уламыш

Жүзүнөн убайым кетпеген бир падышанын кол астында иштеген кызматкер малайынын ар дайым бактылуу жана жашоосуна ыраазы болуп жүргөнүн гана көрүшчү. Күндө падышасына эртең мененки тамакты алып келгенде жагымдуу жана шаңдуу ыр ырдап ойготор эле. Анын жүзү ар дайым күлкү чачып, жашоого пейил-кую түз, ачык жана жайдары жүрчү.

Күндөрдүн биринде падыша аны өзүнө чакыртып сурады:

— Кызматкерим, сырыңды ач!

— Кандай сыр, улуу урматтуум?

— Сенин ар дайым кубанып, маанайың жайдары жүрүшүңдүн сыры эмнеде?

— Анын эч кандай деле сыры жок, улуу урматтуум!

— Алдаба! Мен көбүнүн башын күнөөсүнөн мурда калпы көп үчүн алдырарымды билесиң.

— Улуу урматтуум, болгону – менин капаланып жүрүшүмө эч кандай себеп жок. Менин ханым мага бакыт тартуулап, мен ага кызмат кылуума уруксат берди. Мен, менин аялым жана балдарым өзүбүзгө энчилеп берген үйдө жашайбыз. Биздин кийимибиз бүтүн, курсагыбыз ток, жана да улуу урматтуум, кээде тыйын-тыпыр да белекке берет. Ал да биздин кубанычыбыз. Анан мен кантип бактылуу болбоюн.

— Эгер сен азыр сырыңды ачык айтпасаң, башыңды алдыртам!- деди падыша. — Сен жогоруда санап өткөн себептер эч кимди бактылуу кыла албайт.

Кызматкер ээсине жүгүнүп, күлүмсүрөп бөлмөдөн чыгып кетти. Падыша каарданып, анан да малайынын үстүндө жарытаарлык кийими жок, калган-каткан, ашкан-ушкан тамак аш ичип, бактылуу жашап жүргөнүнө таң калды. Түшүнө албады. Кичине жоошуп, өзүнө келгенден кийин кеңешчилеринин эң акылманын чакырып, андан сурады:

— Эмнеге ал бактылуу?

— Улуу урматтуум, ал болгону – клубдун мүчөөсү эмес, — деп жооп берди.

— Клубдун мүчөөсү эмес? Эмне болгон клуб? — таң кала сурады. — Эмнеге менин кулумдун клубга кирбегени аны бактылуу кылат?

— Жок, улуу урматтуум, ал аны бактысыз кылбайт.

— Ал эмне болгон сырдуу клуб? — деп падыша суроо берди.

— 99-клуб, — деп жооп кайтарды акылманы.

— Бирдеңке түшүнсөм буюрбасын.

— Сиз баардыгын баамдаш үчүн болгон нерсени өз көзүңүз менен көрүшүңүз керек. Ал үчүн кулдун клубга киришине шарт түзүшүбүз керек. Бирок улуу урматтуум, аны эч ким кыйнап клубга кошо албайт. Эгерде кулуңузга мүмкүнчүлүк берсек, ал клубга кошулса же баш тартса да өзү билет.

— Ал жактан бактысыз болорун түшүнөбү ал? — падыша суроо салды.

— Түшүнөт, бирок баары кеч болот, — деп жооп берди акылман. — Эгерде клуб түзүлүшүн, ал эмне болгон клуб экенин билгиңиз келип, эң жакшы кулдан кол жууганга даяр болсоңуз, анда ишке киришебиз.

— Бүгүн түнү мен сизге киши жиберем, а сиз капчыкка 99 алтын тыйын даярдап коюңуз.

Акылман менен падыша түн жамынып көрүнбөй келип, кулдун үйүнө киришти. Акылман көрүнүктүү жерге капчыкты, а жанына катты койду. Катта мындай деп жазылган эле: “Бул алтын тыйындар сеники. Бул сага сыйлык, себеби сен жакшы адамсың. Бакытка бөлөнүп, үзүрүн көр. Бирок алтын тыйындарды каяктан тапканыңды эч кимге айтпа”.

Экөө отургучту түртүп кулатты эле, дабыштан улам кул ойгонду. Окуя андан ары эмне болорун көрүш үчүн акылман менен падыша жашынып турушту. Кул ойгонуп бөлмөгө кирип, алтын капчык менен катты көрдү. Катты окуп, алтын салынган капчыкты кыймылдатты. Шылдыраган үнүн угуп, капчыкты бооруна кысып, көздөрү жайнай түштү. Кул элеңдеп эки жагын каранды. Буга чейин эч качан жаппаган эшигин чуркап барып жапты. Падыша менен акылман көз жаздым кетирбеш үчүн, араң дем алганына да кайыл болушту. Кызматкер шам жагып, болгон алтын тыйындарды үстөл үстүнө төктү. Өз көзүнө ишенбеди, алдында додо алтын тыйындар. Кул, тыйындарды кармалап көрүп, шамдын жарыгына чагылдырып карап, ары жыйнап, бери жынап ойноого жетишти. Андан соң тыйындарды биринин үстүнө бирин тизип, он-ондон кылып тигинен жыйа баштады. Биринчи 10 алтын тыйын, экинчи 10 алтын тыйын, үчүнчү, төртүнчү, бешинчи…

Ошентип, эң акыркы 9 даанадан турган алтын тыйындарды тизип бүттү. Үстөл үстүн карады, астын карап издеди, алтын тыйын салынган капчыкты кагып көрдү, бирок эч нерсе таппады. “Мындай болушу мүмкүн эмес!” – деп  ойлонду кул. Акыркы тизген тыйындарды берки тизген тыйындардын жанына жылдырып койду. Акыркы тизилген тыйындар тиги тизилген тыйындардын жанында аз экенине көзү жетти.

— Уурдап кетишиптир!- деп аз жерден кыйкырып да жибере жаздады. Кайрадан үстөл үстүн, астын, капчыкты, кийиминин бырыштарынан да карап чыкты. Эч жерден таппады. Тим эле шылдыңдагансып акыркы тизилген тыйындары тигил тыйындардын жанында аз көрүнүп турду.

— Бул ченебегендей көп акча, — деп сүйлөндү. — Бирок мага 1 алтын тыйын жетишсиз. 99 – бул төгөрөк сан эмес. 100 – мына ,бул эң сонун сан. Эч кандай 99 эмес!

Бериде падыша менен акылман кулга көз салып отурушту. Кулдун чекесин бырыш басып, көздөрү жүлжүйүп, оозу кыйшайып, жүзү мурдагыдан такыр башкача эле. Кул алтын тыйындарды жыйнап, эки жагын каранып, капчыгын катты да: кагаз-калем алып чыгашаларын санаганга өттү. Үнүн чыгара өзү менен өзү кобураша кетти. 11-12 жыл иштесе, өзүнө керектүү бир алтын тыйынга ээ болот экен. Эгерде аялынын айлыгын чогултса, жети жыл кетет… Бул жыл аралыгы да көптөй сезилди. Бизге мынча көп кийимдин кереги эмне?.. Бир эле бут кийим болсо жетишет ко?.. Ушулардын баарын үнөмдөсө, төрт жылда керектүү алтын тыйындуу болорун эсептеди.

Падыша менен акылман андан ары карап отуруунун кажети жогун түшүнүп, хан сарайга кайтып келишти. Ошентип, кул 99-клубдун мүчөсү болуп калды. Ал мурдагыдай бактылуу, шаңдуу болбой калды. Ырдаганды, ал турмак күлгөндү унутту. Эсеп-кысап менен алектенип, сараңдык жашоого өттү. Качан болбосун кабагы салыңкы, наалып-напчып, жашоосуна нааразы болуп хансарайдагылардын маанайын түшүрүп жүрдү.

Күндөрдүн биринде падыша аны кызматынан бошотуп, кууп жибергенге туура келди…

Тыянак: Көпчүлүгүбүз ушу клубдун катышуучуларыбыз. Колубузда турган 99 тыйынды баалап, туура пайдаланып, бактылуу жашоонун ордуна, капкайдагы 1 тыйындын убайымын тартып жүрүп өтөбүз…

Которгон Айтбүбү Орунбаева

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.