АҢГЕМЕ

Убакыт дегениң закымдап учуп турат ээ. Эртең менен эле таңды тоскондой болду эле, эми минтип жаздыкка башын койгон Аманат бүгүнкү күндүн жыйынтыгын чыгарды. Жарытылуу деле иш бүтүрбөптүр. Күндүн өткөнүнө эмнесине кейийт, жылдар деле чууруп өтүп жатпайбы.

Жаздык. Жаздык кандай жумшак. А бирок жаздыкка башты койор замат уктап кетсең кана. Бүтпөгөн ойлор, бүтпөгөн санаалар… Аманатты бүдөмүк келечеги бушайман кылып, ойлор тынч койбостон уйкуга кетирбей ооналактатып жатты. Мамлекеттик университетте декан болуп иштегенине жылдар айланып кетиптир. Кызыл дипломду бооруна кысып алып университетке келгенин эстеди. Бат эле жигердүү эмгеги менен коллективге жагып, декандыкка көтөрүшкөн. А бирок декан деген гана аты болбосо, айлык-акыны сөз кылып болбойт.

Алгач кызыл бет болуп айылдан келишип, кийин сунала моода кууган кыздар; «агай-агай» — дешип шынарлана чурулдашып калганы болбосо, жумушу катардагы мугалимдердин күнүндөй өтөт. Ошондой күндөрдүн биринде Камиланы жолуктурду. Жогорку кабатка көтөрүлгөн сайын артынан калбай бир кыз ээрчип келет, экинчи кабатка көтөрүлгөндө көп элес алган эмес, үчүнчү кабаттан байкап калып:

— Ай кыз, сен эмне мени ээрчип алдың?

— Кечиресиз агай, мен сиздин жаңы студентиңиз болом, кече группалаштарга чогулуш өтүптүрсүз, айылдан бүгүн келген болчумун»,- деген да уялганынан беттери кызара түшүп, күнөөлүүдөй муңайган.

Бакыракай көздөрү, өрүлгөн чачтары, ыйбаа кылып уялганы, секундга тиктеше калган көздөрүндө кандайдыр бир сырдуу сезимдер жүрөктү көздөй аралап өтүп, жаш агайына жага түшкөн. Андан бери не деген кызыктуу күндөр өтпөдү. Кечээ гана айылдан келгендей болгон Камила быйыл университетти бүтүп отурат. Төрт жыл, төрт мезгил өткөндөй өтүп кетиптир. Төрт жыл мурун эле Камиланы мендик болосуң деп менчиктеп алгандай болгон. Көрсө, чоң сыноолор али алдыда экен.

Уйкусу качкан Аманат жана кечке маал Камила өкөөнүн тоодогу сүйлөшкөн сөздөрүн эстеди. Олуттуу сүйлөшчү сөздөр болуп калса, шаардын үстүндөгү понараммага чыгышат. Муну Аманат өзү көндүргөн. Камила баягы биздин жерден жолугалык дегенде; турмушунда бир өзгөрүш болорунан чочулай түштү. Шаарды үстүнөн караган кандай кооз көрүнөрүн Аманат менен Камила жакшы билишет. Алгачкы жолу агайы сейилдеп келүүсүн өтүнүп, шаардын үстүндөгү понараммага чыгышкан. Бийиктикте арзуусун билдирген. Камила да агайын жактырарын моюндап, көп өтпөй кыз-жигит болуп алышкан.

Андан бери көптөгөн олуттуу сүйөшүүлөргө, кызганычтарга, урушуп-жарашууларга белек беришүүлөргө далай ирет понарамма күбө болду. Түтүндөн көтөрүлгөн аба шаарды айлана каптаган карарган булуттарга көз чаптырган Аманат, Камилианын сөздөрүн көңүл кош угуп аткан сыяктанганы менен баарын акылында калчап атты. Буга чейин чет өлкөдө иштеп келем деп четин чыгарып жүргөн, топтолуп жүргөн чындыкты бүгүн төгөрүн сезип Аманаттын жүрөгү зырп эте түштү.

— Мен баарибир иштеп келем. Сиз мени кетирбеген күндө да өзүм акча таап алып кете берем.

— Биз быйыл үйлөнөбүз дебедик беле…

— Үлөнгөндө деле канчага чейин жатаканага жашамак элек, а көрөкчө жүрүңүз, чогуу иштеп келип үй алалык.

Аманат Камиланы бурула бир карап алды да, жоопсуз басып жөнөдү, айтарын айта салып жеңилдей түшкөн Камила артынан ээрчий басты. Бишкектин чалды-куйду курулуп аткан шаарында энергиясын чачып бүткөн сыяктанып, кызарган күн толгон айга окшоп батып баратты. Ооналактаган Аманат ойлордун түпкүрүнөн бошоно албачудай өңдөнөт. Кетирсе кантет?..

Кыстап алып калган менен деле ою-дити өнүккөн шаарларды аралап жүрсө, турмуштары турмуш болмокпу. А көрөкчө барып көрүп келсин. Кээде бир туруп өзү да мигрант болуп кеткиси кетет. Достору, туугандары канча ирет чакырышты. Сеникиндей зээн, ар ишке шыктуулугуң, кумурскадай эмгекчилдигиң менен бат эле бөлөк элге сиңишип, эмгегиңен баар табасың дешет. Бирок эмнегедир Аманаттын мекенинде зор милдети бардай сезиле берет.

Аманат бул түнү шар эле уктап кете албасын түшүндү. Төшөктөн туруп светти жандырды да, уюлдук телефонунан досуна видео чакыруу жөнөттү. Эки дос көпкө чер жаза баарлашып, сөздүн аягында Куштардан карызга акча сурады. Куштар ага жок дебесин билет, Аманатка өзгөчө сыйы бар. Акча которулары менен билет алып Камиланы салып иймей болду, Куштар тосуп аларын такташты да, сүйлөшүүнү бүтүрдү.

Эх, аралыкты алыстаткан достук. Куштар Аманатты өзүнө чакырып ала албасын алда качан түшүнгөн. Аманат да Куштардын оңой эле келе койбосун жакшы билет. Эки достун кичине кезинен бери эгиз козудай бирге өскөн бактылуу балалыктары эле бириктирип турбайт, балким бири-биринин байкалбаган өксүктөрүн толуктагандай сыяктанат.

Кайрадан төшөгүнө жатты. Бүтпөгөн ойлор, бүтпөгөн санаалар… Аманат ойлорду үч бөлүккө бөлөт. «Өткөн чак», «Учур чак», «Келээр чак». Мектеп кезиндеги тил сабагынан өткөндөрү ойлорду иреттештирүүдө пайдасы тиет окшобойбу. Эмнегедир ойлору өткөн чакка тартылды. Анда 1-курс эле. Кыштын күнү болчу.

Күтүүсүздөн телефон чалышып, Куштардын атасы өтүп кеткенин кабарлашты. А кезде Куштар Японияга жаңы барып окуп аткан. Куштарга сен байланыш дешти. А кезде азыркыдай технологиядагы жетишкендиктер жок. Куштарга байланышуу азапка турду. Далбастап эмне кылар айласын таппай, айылга жөнөп берген. Нарындын кышы өзгөчө суук. Айылды чыкыроон каптап, тегиз ак кар басып, тирүүлүктөн кабар бергенсип, морлордон гана түтүн булоолойт. Барса жай эбак даяр болуптур.

Аксакалдар кыштын күнү суукта сөөктү жерге бербей кармап тура берүү туура эмес деп чечим чыгарышты. А ошол учурда атасы өтүп кеткени жөнүндө Куштар жаңы гана кабардар болгон.

— Эмне Куштар келген жокпу?

— Уулу жок ко, келсе болмок экен… — Өз ара бүжүрөшкөн эл-журт.

— Япониядан бери келгенче чилде чыгат, бу жерден келе калгыдай Япония силерге Бишкек эмес,- деп керзи өтүгүнүн карын тээп түшүрүп үтүрөйдү жай казган айылдашы.

Топтолгон эл дуулдаша түшкөндө Бектур карыянын сөзү тып басты.

— Туугандар, баарыбызда бала бар, чет жерде окуш оңой бекен. Куштардын артынан өйдө-төмөн сүйлөгөнүңөрдү токтоткула. Аманчылык болсо келер, өлгөндүн өзүнүн шору экен, сөөктү көпкө кармап тура албайбыз, эртең жаназасы окулат.

Ошол учурда Аманат өзүн күнөөлүүдөй сезип, күн-түн уктабай отун-суусун даярдап, сөөк кайтарып, атакелеп өкүрүп турган. Эртеси сөөктү кайтарып, атакелеп өкүрүп турган. Эртеси сөөктү коюп жатканда эч кимге айтпастан өз ичинен кайталап Куштардын атынан деп шыбырап топурак салып, аяш атасын акыркы сапарга узаткан.

Ойлор. Бүтпөгөн ойлор. Ойлор күлүк ээ. Бир туруп ажал менен арбашат, бир туруп турмуш менен кармашат. Кыял менен сапарлаш, жүрөт окшойт ой жашап. Ойлору чалды куйду чабыттап барып уйкуга сүңгүп кетти.

Убакыт токтоп турмакпы, күн артынан күндөр айланды. Камиланын кетер убактысы да келип калды. Аэропорт. Бул жерге канча ирет каттабады. Өзү учпаган менен дос-тууганды тосуп алып, кайра салып жүргөндүктөн бул жерди жакшы билет. Камиланы узатуу өзгөчө оор болду. Бат эле иштеп келип калам деген сөздөрү Аманаттын көңүлүн жубаткансынагы менен жүрөгүн кошо ала учкандай тынчсыздантса дагы акыры узатар маал келди.

— Кош. Жетээриң менен жаз.

Кыргызстандан алда кайда учуп кеткени жаткан жаштардын толкунданган сезимдерин жүздөрүнөн байкоого болот. Кол булгоосун бүтүрүп, имараттан сыртты көздөй чыкты. Силердин акыры кайтып келериңерге мен ишенем. Көчө чаңызгыта чуркаган балалыгыңарды кантип эле сагынбайсыңар. А балким чет жерде төккөн тер, уйкусуз топтогон мол тажрыйбаларыңарды, кайтып келип акыл капиталы кылам деп жүргөндүрсүңөр. Мен эми күтүп жашаймын. Жакшылыкты күтөм, жаркын жашоону күтөм. Үй-бүлөмдүн очогу болор Камиламды күтөм. А менин болсо өзүмдүн алмаштырбай турган парздарым бар. Мекенимди ээнсиретпей Ата-бабалар журттап кеткен өлкөмдө күн кечире бермекчимин. Ата-Журт мен үчүн ыйык. Бул жерде ата-бабаларыбыздын сөөгү жатат. Мекенде эл катары жашоого, тирүүлүктөн кабар алып, а эгер мен тааныган бирөө-жарым денесин жерге табыштап, жаны чексиздикке сапар алса, бир ууч топурак салууга милдеттүүмүн.

Аманат ушуну ойлоно… чыйрала басып, келечегин кыялданып баратты. Шуу этип жерден өйдө көтөрүлгөн самалёттун жарыктары улам кичирейип барып, караңгылыкка сүңгүп кетти. Бир-эки сааттан соң таң атат.

Конкурс: Учур адабиятынын жаңы дүбүртү

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.