Рим императору жана философ Марк Аврелийдин «Өзүмө өзүм» аттуу китебинен алынган насыкаттар.

  1. Эртең менен төшөктөн турганда эле эске алчу нерсе: бүгүн шашкалактаган, колунан жакшылык келбеген, орой, митайым, ичи тар, өз көмөчүнө күл тарткан адамдар менен жолугушуу күтүп турат. Алар бул сапаттарды жамандык менен жакшылыкты айрып тааный албагандыктан алып жүрүшөт. А мен жакшылык эң керемет, ал эми жамандыктын жүзү капкара экендигин түшүнгөндөн, адашкан адамдын жан-дүйнөсү меникине жакын экендигинен, ал бир кандан, бир уруктан чыккандыгыбыз үчүн эмес, кудайдын берген тагдырына бирдей ортоктош мамиледе болгондугубуздан улам, алардын биринен да зыян көрбөйм; анткени алардын бири да мени жаман, уят иштерге түртпөйт; жан биргелеш адамга кыжырдана да албайм жана аны таштап кете да албайм. Анткени, биз эки бут, эки колубуздай, кош кабагыбыздай, астыңкы жана үстүнкү катардагы тиштерибиздей чогуу болуш үчүн жаралганбыз. Ошондуктан, бири-бирибизге каршылашуу, жинденүү жана бири-бирибизден жийиркенүү жаратылышыбызга жат нерсе.
  2. Эсиңдеби, канчадан бери, канча жолу кудай берген сонун мүмкүнчүлүктөрүңдү пайдаланбай, улам артка жылдырып келатасың. Өзүңдүн кайсы дүйнөгө тиешелүү экениңди жана канча убакытка чейин ал дүйнөгө таандык экениңди, сага бөлүнгөн убакыт чектелүү экенин, ошол кыска убакытта жан-дүйнөңдү тазарта албай калсаң, ал мүмкүнчүлүк артка кайтпасын түшүнүүгө акыры убакыт келди.
  3. Ар бир көз ирмемде колуңдан келе турган нерсени жасалмасыз, чыныгы улуулугуң менен, чын жүрөктөн чыккан ак пейил, акыйкаттуулугуң менен, римдиктер сыяктуу, чыныгы эркектерге тиешелүү бекем эрктүүлүгүң менен жаса жана жагымсыз оюндардан өзүңдү оолак карма. Ар бир кыла турган ишиңди өмүрүңдүн акырында жасап жаткансып, чечим кабыл алаарда акыл-эсиңди тумандаткан кумардануудан, кенебестиктен, эки жүздүүлүктөн жана өзүмчүлдүктөн арыла алсаң гана алдыңа койгон максатыңа жетесиң. Көрдүңбү, бактылуу жана кудайдын каалоосу менен жашоо үчүн көп деле нерсенин кереги жок. Ушул аз эле нерсени сактап жашаган адамдардан кудай деле башка нерсени талап кылбайт.
  4. Оо жан-дүйнөм, ыйла, боздо: өзүңдү асмандатып алга сүрөгөнгө эми убактың калган жок. Адамдын өмүрү кыска экени жалганбы? Өзүңдүн бактыңды башкалардан көз каранды кылып, өзүңдү басмырлап жашап өткөн өмүрүң да аягына чыгып калды.
  5. Эмне үчүн сен өзүң таасир тийгизе албай турган, өзгөртө албай турган нерселерди ойлоп, кыйнала бересиң? Ийиктей чимириле бербей, жакшы нерселерди ойлоп жан-дүйнөңдү сергит. Андан көрө адашуудан сактан: алдыларына жаркын максат коюп, ага жетүүгө умтулбай, болгон күчүн чалды-куйду жумшап, жашоодон чарчагандар анык келесоолор.
  6. Бирөөлөрдүн жан-дүйнөсүндө болуп жаткан нерселерге кам көрбөгөндүктөн бактысыз болгон адамдарды табуу кыйын; ал эми өзүнүн жан-дүйнөсүндө жүрүп жаткан кыймылдарга көңүлүн бурбаган адам, сөзсүз бактысыз болот.
  7. Ар бир аракетиң, сөзүң, оюң мына эми бул жашоону таштап кеткени жаткан адамдыкы сыяктуу болсун. Эгерде кудайдын бар экени чын болсо, адамдарды таштап кетиш оңой, анткени кудай сага эч жамандык кылбайт; тескерисинче, кудай жок болсо же адамдарды коргогон эч ким жок болсо, андай кудайсыз жашоонун мааниси барбы? Бирок адамдардын камын ойлогон кудай бар, ал жаман нерсеге барышты же барбай коюшту адамдардын өздөрүнүн тандоосуна калтырган. Эгерде башка тараптан жамандык келе турган болсо, адам ага алдырып жибергендин чарасын да ойлоп койгон.  Адамга жаман болбосо, анын жашоосу кантип жаман болсун? Бүтүндүн жаратылышы аны акыл-эс мененби, же акыл-эссизби бузганга жол бербейт, ошол эле убакта сактанууга жана оңолууга мүмкүндүк берет. Жана дал ошондой эле жакшылык менен жамандык аралаш келип туруш үчүн жөндөмсүздүккө, билбестикке анча көп орун бербейт. Өлүм жана жашоо, атак-даңк жана жаманатты болуш, кыйналуу жана жыргалга батуу, байлык жана жакырчылык — бул жакшы да эмес, уят да эмес болгондой эле, ал жакшылыктардын да, жамандардын да башына бирдей келе берчү нерсе.
  1. Күн өткөн сайын өмүр өтүп, маңдайыбызга жазылган жашообуз аз калганына кайгырбай, калчылдаган, тиши жок карылыкка чейин жашап калсак, акылыбыздан айнып, алжып калбай акыл-эсибизди тунук кыл деп тилек кылышыбыз керек. Адамдын акылы мокой баштаса – дем алганы, тамак-аш жегени, сийип-чычканы ошол бойдон кала берет, ал эми өзүн шартка жараша сүйлөп, шартка жараша кыймылдоо жөндөмү өзүн-өзү таптап, сактап жүрбөсө, карылыктан мурда эле жоголуп кетет. Ошондуктан, өлүм артыңдан калбай куйрук улаш келип калганын ойлоп кайгырбай, акыл-эсиң барында жакшы иштериңдин аягына чыгарганга шашыл.
  2. Өзүн жаман адаттардан алыс кармап, таза жүргөн адамдан ыплас, чириген жана арамзалыкты таба албайсың. Театр актёрун пьесаны ойноп бүткүчө сахнадан түшкөн жок деп айтып жүрүшкөндөй, тагдыр да ага кыянаттык кылып өмүрүн арнап кылып жаткан ишинин акырына жеткиче тийбейт. Анда кул сыяктуу күңкор мүнөз болбойт.
  3. Жалпынын мүдөөлөрүн эске албай, ойлонулбаган, баш-аягы жок иштерди жасабагыла. Сөз гүлүн терем деп, оюңарды жоготуп албагыла. Келжиреп сүйлөй бербегиле, карбаластап шашпагыла. Кудай сага окшогон турмушта өз ордун таба алган эр жүрөк, ар нерсеге көзү каныккан, биринчи ишарат менен эле бирөөгө берген антына, бирөөлөрдүн колдоосуна муктажсыз, өз жанын кыюуга даяр бийликти сүйгөн римдик адамды колдосун! Түзөтүлгөндөрдөн болбой, башынан эле түз болгула!
  4. Ошентип, бардыгын ыргытып, негизгисин кармап кал. Дагы, эсиңден чыгарба, адам учурдагы көз ирмемде гана жашайт, а калгандарын жашап өттүң же келе элек. Ошондуктан адам өмүрү – тез, ал жашаган жер шары – тар. Өлгөндөн кийин калган атак-даңкың да узакка созулбайт, анан калса ал өмүрлөрү аз, тээ илгерки өлгөн адамды мындай кой, өзүлөрүнүн ким экенин билбеген адамдардын муунунан муунуна берилет эмеспи.
  5. Таарындым деген оюңдан кайтсаң, таарынычың өзүнөн өзү жок болот. Мага жамандык кылып койду деген таарынычыңды таштасаң, жамандыктын өзү жок болот.
  6. Адамдын кадырын ылдый түшүрө албаган нерсе – анын жашоосун ичинен да, сыртынан да буза албайт.
  7. Жакшылык кылууга жаралган нерсе, ошону кылганга мажбур.

Которгон Абийрбек АБЫКАЕВ

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.