“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна

Дүйнөгө белгилүү кыргыз элинин сыймыктуу уулу Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларынын ичинен “Кыямат” романы менин жан дүйнөмө өзгөчө таасир калтырды. Чыгарманы барактай баштаганда эң алгач көз алдыбызга Ысык-Көл менен шордуу Акбара келет эмеспи. Кеп оролу ошолордон болсун.

Көл жээги. Анда-санда гана шарпылдап көл өзүнө керексиз нерселерди жээкке чыгарып, өз боюн жамандыктан тазалап жатканы болбосо айлана тынч. Кечээтен бери булкунуп, шарпылдаган толкун эч басылбай жаткан. Таң эртеден Көл Эне өзүнө ашыга желип келе жаткан Акбаранын жолун утурлай тынчып калган эле.

Акбара катуу жүгүрүп келе жатты, жинди болуп кеткен таризде жол тандабай, алдынан суу жолугуп жатабы, таш жолугуп жатабы эч көзгө илбей келе жатты. Көл шоокуму бетке урганда гана бир аз эсине келе жайлап, кадам шилтеди. Көл Эне анын арманын угуп, күйүтүн басарына ишенип келе жатты.

— Амансыңбы, Көл Эне?

— Аманчылык, Акбара, мынча эмне ашыгып?

Араң турган Акбаранын көөдөнү кайрадан өрттөнүп, боздоп улуп, көзүнүн жашын төгүп кирди. Ооуу-ооуу!… Касиеттүү Көл  Эне, менин арманымды угуп көтөрө алар бекенсиң. Билем сен да энесиң. Бир өзүңдөн бакыт издеп, жер ооп келдик эле. Адам кудайлар, кишилер! Кайда барбайлы тынч жашоо берген жок. Моюн-Кум чөлүнө бардык. Алгач баары сонун эле, бөлтүрүктөрүм көзгө көрүнүп калган кезде Адам кудайлар тим койгон жок. Моюн-Кумга алаамат салышып, баардык жан-жаныбарлардын башына кыямат салды. Эч арга кыла албай калдык. Балдарымды, бөлтүрүктөрүмдү, коргой албай калдым. Аргасыз улуу жайыкты түбөлүккө таштап кеттик.

Мезгил – бары-жоктун калысы экен. Ошентип биз Алдаш көлүн байырладык. Көл жээги жыш камыш баскан. Биздин жатак ошонун арасы болду. Мына ушул жерде Ташчайнар экөөбүздүн эң көп бөлтүрүктөрүбүз туулду. Мына тукум! Ар бир жандык өзүнөн кийин тукум калтыруу үчүн жашайт экен да. Кубанычыбыз койнубузга батпай жүрдү. Бөлтүрүктөр чоңоюп келатканда камыш өрттөнүп, башыбызга дагы балээ болду. Ушул аймакта жаңы ачылган тоо-кен жайына жол салыш керек болуп, Адам кудайлар камыш арасындагы жашоону эч ойлобостон өрттөп жиберишти. Ооуу-уу! Көл Эне, ал күн эч эсимден кетпейт го чиркин ай! Оболу камыш токоюнун үстүнөн самолёттор кайып жапыс учуп, от тутанар бир суюктук чачып жүрүштү. Көрсө керектүү маалда камыш дүрт күйөт экен. Түн ичинде алоолонгон оттон бөлтүрүктөрүбүздү сактай албай карайлап калдык. Кайсы жакты караба жалбырттанган от. Алдаш камыш токоюндагы акыр заман мына ошентип башталды. Кылымдап камышты байырлаган доңуздан баштап, жыланына чейин дүрбөлөңгө кабылып тополоңу тос болду. Мына ошентип, касиеттүү Көл Эне, Алдаш көлүнүн кылаасындагы миңдеген гектар жерди байыртан ээлеп өскөн камыш өрткө кетти, түп-тамырынан бери коңторулду. Жылан сыйпагандай тыптыйпыл кылышты. Жер бетинде башпаанек кылар эми тоо гана калды го деп бул жерди да таштап кеттик. Адамдар алаамат салган өрттүн быкшыган түтүнүн артка таштап тоого бет алдык.

Акыры ак карлуу Ала-Тоосу бар, ортосунда чөйчөктөй Ысык-Көлү бар, жанга жагымдуу, жайы салкын, кышы жылуу өзүңдү байырладык. Өзүңдүн бөксө тоолоруңду мекендеп кала бердик. Ысык-Көлдөгү жашообуз оңдой берди болуп, калыптуу ыгына түштү. Көл кылаасынын берекеси эч нерседен кем кылган жок. Бирок мына бул адамдар дагы да азапты башыбызга салды. Эки көзүм карайлап, тирүүлөй бөлтүрүктөрүмдөн ажыраганым аз келгенсип, Ташчайнарымдан да ажыратышты, кандай кылам, эч аргам калган жок, Көл-Эне аргасыз өзүңө келдим, эч айлам калган жок.

— Ооба, Акбара, күйүтүң күч. Баарына мен өзүм күбөмүн. Бул адамдар мынчалык мыкаачы болуп баратканына мен да таң калбай калдым. Адамдар керектөөчүлүк кызыкчылыгынан, керек десе акча үчүн, курсактарын тойгузуш үчүн кандай гана ыплас иштерге барып жатышат. Айланага, өздөрүн курчап турган жаратылышка кандай гана алаамат салып жатышат. Менин ахыбалым да жакшы эмес. Жабылуу кара ингендей болуп баарын ичиме катып, келечекте боло турган жакшылыктан үмүт үзбөй келе жатам. Карачы менин айланамды, камыштарымды, жээктеп өскөн миң түркүн токойлорумдун баарын кыйып, талкалап салышты. Мени байырлап, мага көрк, жашоомо шык берип турган кыргоол, түлкү, жолборс, бугу марал баш болгон түркүн жаныбарларды жок кылышты, суу бетинде өрдөктөр чумкуп, ак куулар койкоюп, аңырлар учуп көрк берүүчү эле, баарын жок кылышты. Акыры жок болуп кетээрде тоо таянтып качырып жибердим. Аларды сагынганда буулугуп, минтип бууракандап ачуумду чыгарам. Анан өткөн күндүн жакшы элестерин ойлоп өзүмдү алаксытам. Сен да сабыр кыл, Акбара, сабырдын түбү сары алтын дейт эмеспи.

— Канчага дейре, Көл Эне, сабырым калбай калды. Мен тукум улап, жашоого акым бар эле го. Ушунчалык азапка салгандай адам баласына биз бөрү тукуму эмне кылдык эле?

— Беш кол тең эмес. Адамдардын арасында нечендеген улуу инсандар, акылдуу, боорукер, жакшылары да бар, Акбара. Чыңгыз Айтматовду эсиңе салчы. Ал экологияны коргоо үчүн жалпы адамзатына чакырык салды. Менин, Бугу Эненин, сенин, тиги ак мөңгүлүү Ала-Тоонун, анын кылымдап жаткан мөңгүсүнүн көйгөйлүү тагдырын, жалпы жаратылыштын бүгүнкү күндөгү тагдырын ааламга айтып, бизди коргоп, сактап калуу тууралуу нечен- нечен баалуу ойлорду айтты. Айрыкча мен жөнүндө көп жазды, көп маселе көтөрүп, көл жээктей басып менден кубат алып, эчен сонун чыгармаларды жазды.“Ысык-Көлдү коргоо” коомун жана “Ысык-Көл” форумун негиздеди. Экологияны коргоо үчүн дүйнөлүк коомдун чыгаандарын жыйнады. Элинин мыкты, мекенчил атуулу катары өзүнүн көл жөнүндө жеке кошумчасын да аябады. Баарынан да анын: “Ысык-Көл – менин кутман бешигим. Ал наристе кезимде мени алдейлеп, боз улан кезимде боюма кубат уютуп, демөөр болуп бергени үчүн өтө кымбат. Ысык-Көлдү коргоо – эң башкы маселе. Дүйнөдө куну жок кымбат нерселердин бири ушул Ысык-Көл” деген сөздөрү дайыма кубат болот. Жакшылыктан үмүт үзбө, Акбара, адамдардын бардыгы эле мыкаачы эмес. Сени коргоп калары да бар. Сабыр кыл, бөрү тукуму, сабыр кыл!

— Кош, аман бол Көл Эне, аман болсом дагы келермин. Жашоо үчүн дагы күрөшүп көрөйүн…

Балыкчы шаарындагы №4 гимназия мектеби, 11-б классынын окуучусу Алтынбекова Бегайым Алтынбековна.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.