Тайирден адабий чакырык

Келгиле, мындан ары жасалма, кургак чыгармаларды жазууну токтотолу! Кызыл-тазыл сөздөрдөн качалы! Жеңил-желпи уйкаштыктарга мораторий жарыялайлы. Лев Толстойго окшоп, бир чыгарманы кайра-кайра камырдай ийлейли! Окурмандардын табитин, көркөм кабылдоосун сыйлайлы! Адабий уурулуктан Кудай сактасын! Башкалардын таасиринде калбайлы! Дүйнөлүк деңгээлдеги дөө-шаалар менен жарышалы. Габриэль Гарсиа Маркес айткандай, көзгө уруна бербеген чыгармачыл адамдардан жупунулукту үйрөнөлү. Адабият майданын чийки чыгармаларга толтурбайлы! Атак-даӊктын, сыйлыктын, байлыктын, бийликтин кулу болбойлу! Көлөмгө эмес, көркөмдүккө умтулалы! Сыя менен эмес, жүрөктүн каны менен жазалы! Жапандар (япондор) айткандай, аз сөз менен көп […]

Кытайдын кулачы, Орусиянын «оюну»

Дүйнөнүн саясий картасы. Хажиме Нарукава көркөмдөгөн карта 2016-жылы эң баалуу мыкты дизайн сыйлыгына татыган. Кыргыздар саясатка жакын эл. Бул сапат кыргыз тилиндеги жалпыга маалымдоо каражаттарында чагылдырылган темаларга назар салганда эле байкалат. Элге кызыксыз болсо, саясатың кургурга жергиликтүү ЖМК мынчалык көңүл бурбайт эле! Бирок электрондук медиада болсун, гезиттерде болсун геосаясатка орчундуу орун берилбейт. Ушундай жүйөдөн улам эл аралык саясат боюнча адистешкен британ журналисти, жазуучу Тим Маршаллдын соңку китебинин Орусия, Кытай, Индия жана Пакистанга арналган баптары менен окурмандарды азыноолак тааныштырганды эп көрдүм. […]

Конкурска: Улук болду, ыйык болду пул-кудай (№18)

*       *       * Сүйүү – деңиз, кол кармашып экөөбүз, Ал деңиздин суусун бойлоп кечебиз. Бирок, аттиң! Күн кызарып батканда, Эки жээкти бойлоп, бөлөк кетебиз. *       *       * Айтышат: «Жабылса бир эшик, Башкасы ачылат. Кайгырба». Сезимди акылым жүдөтүп, Баратам суу болуп жамгырда. Себелейт күзгү жаан, чачым суу, Корголойм астында бекеттин. Жүрөгүм – сыр сандык, жашырчу, Өрттөнөт ичинде эки өрттүн. *       *       * Артында үмүтү өчкөн каректин Изи бар сагынычтуу кусанын. Туш-тушта көзүрлөрү валеттин — Жутамын үшкүрүгүн. Ызамын. Какшаган карт тарыхты эстедим […]

«Нуска» котормочулар тобу 17 өлкөнүн туранчы акын-жазуучулары менен кызматташат

Белгилүү жазуучубуз, «РухЭш» сайтынын туруктуу авторлорунун бири Абдыкерим Муратовдун «БУЛБУЛ… АЛЧА ГҮЛҮ… АЙ КЕРТИМИ… ЖЫМЖЫРТТЫК…» (САЙГЁ ТУУРАЛУУ) аттуу лирикалык эссеси буга дейре кыргыз окурмандарында сүймөнчүк менен окулуп келген болсо, эми бул чыгармасы сайтыбыздын “Нуска” котормочулар тобунун тажырыйбалуу адиси Алим Баястан тарабынан түрк тилине оодарылды. Бул чыгарма жакынкы күндөрдүн аралыгында түрк тилдүү «Кумру» журналында жарык көрүү алдында турат. Журналдын негиздөөчүсү – Абдулхади Бай. Ал “Кумру” атындагы тарых, маданият, искусство жана адабият журналынын негиздөөчүсү. Газиантеп (ГАЗИШАД) акындар жана жазуучулар курумунун жетекчиси. “Билесиңби?” […]

Тайлаков Байсал: “Ак кеменин” негизги идеясы – адамгерчиликтүүлүк

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Мен улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун “Ак кеме” чыгармасынан өзүмө аябай таасирдүү сабак ала алдым. Себеби, бул чыгарма абдан маанилүү чыгарма. Мага жаккан каарман бул Момун чал, ал чыгармада ушунчалык жөнөкөй, мээримдүү адам. Ал канчалык кыйынчылыкты көрсө да сынбастан жашоого умтулган адам. Мен дагы келечекте Момун чалдай болгон инсан болууну кыялданам жана умтулам. Момун чал Нургазынын окуганын каалайт, бирок тоскоолдуктардан улам ал кыялы ишке ашпаса да аракетчил бойдон кала берет. Акылсыз күйөө баласынан, жубайынан канчалык жаман сөздөрдү […]

Мамутова Аймүрөк: Бирин жазсам, бири калат

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Кыргыз адабияты сабагында мугалимибиз дил баян конкурсу боло турганын кабарлап, анын темасы «Айтматовдон алган сабагым» экенин айткандан бери көпкө ойлондум. Айтматовдун чыгармалары, каармандары жөнүндө күндө ойлоном. Бирин жазсам бири калат. Дегеле бардык каармандарынан өзүбүзгө керек сабак ала алганбыз да. Айтматовдун чыгармаларындагы каармандарын бирде китептен таанысак, бирде кино тасмаларынан таанууга болот. Дүйшөн десең – элдин балдарынын келечеги үчүн жан талашып, өзүнө милдеттендирилген жумушун зор берилгендик менен аткарган инсан көз алдыма келет. Султанмурат десең – чыныгы ата уулу, […]

Ооган эл жомогу: Падыша менен Али Мухаммед

Бир күнү падыша жөнөкөй адамдарча кийинип, жанына жансакчы, нөөкөр албай шаар дарбазынан чыгат. Ал алдынан чыккан Мухаммед Али аттуу мүнөзү шайыр-шатман, шок ооз кишиден сурайт: —  Айтчы, падышаңар катаалбы? — Катаал эмей эле ал жырткычтан да жаман неме. — А сен мени тааныбайсыңбы? — Каяктан таанымак элем. — Анда таанып ал келесоо, мен сенин падышаң болом. Өкүмдарың жөнүндө жаман сөз айтканың үчүн башың кетет! — Ооба, Али дөөпөрөс деп эл бекеринен айтпайт. Карасаң, эми өз падышасын тааныбай калганын. Бирок падышам […]

Үмүт Култаева: Кожогелди Култегиндин поэма жанрындагы изденүүлөрү

(экинчи макала) <<<<<<< Башы Кожогелдинин чыгармачылык почерки, стилдик өзгөчөлүгү, акындык маанайы анын кийинки кезде жараткан поэмаларынан ачык көрүнөт. Негизи поэма жанры адабий тектердин ичинен реалдуу чындыкка жакындыгы менен айырмаланып турган сөз өнөрүнүн өзгөчө түрү. Ошондуктан да элдик поэмалар эпостон кийинки өмүрү узун жанр катары мазмунунда тарыхый инсандардын тагдырын, тарыхый окуяларды камтып, элдик сюжетти сактап келгендиктен, азыркы адабиятта вариацияланып, трансформацияланып келе жатат. Лирика менен эпиканын синтезинен жаралган поэманын мезгил проблемалары менен курч мамиледе болушу анын жанрдык табияты менен шартталган. Ошондуктан да […]

Айбек Абдылдаев: Адам-карышкыр

АҢГЕМЕ Улуп-уңшуган карышкырдын үнүнөн чочуп ойгонду. — Атаңдын оосун урайын! Бу канчыктын үнү кудайга жеткенче, мылтыгымдын огу ага жетер! — Кой, абышка. Кудайдан улук сүйлөбө, жети түндө темселеп каякка бармак элең. Капсалаң чын эле мылтыгын ала чуркайбы деп коркту Бурул кемпир. Карышкыр улуганын койбоду, тоонун мемиреген түнү бузулду. Капсалаң сыяктуу эле түнү менен бүт дүйнө түйшөлүп чыкты. Күздүн жөө туманы салаңдап, тоо этегине жакындап келе жаткан… Айыл этегиндеги обочо турган үйдүн морунан чыккан түтүн тоодон соккон шамалга үзүлөт. Эки небересин […]

Конкурска: Бийиктиктин кадырын – урайлекте тааныгын (№17)

*     *     * Асмандын эшигин тутпайсыңбы, Жүр, биз менен, учпайсыңбы… *     *     * Мен кичине адаммын, Кичинелерди  эки дүйнө тең чакырат. Барсыңбы, жоксуңбу, баркың жок. Батырат… “Бу дүйнөнүн кубулма шаңгырагынан, Оо дүйнөнүн кулак кескен тунжуру артык” — дейт  Сократ. “Эй, сулуу, сенин кадырлуу, кадырсыз болушуң, Денеңдин актыгы эмес, рухуңдун асылдыгынан. Жерде жылаандай  боортоктобой, Асманда куштай сызбайсыңбы. Жердегилердин эшигин такылдатып эмне кыласың, Асмандын эшигин тутпайсыңбы. Жүр,  биз менен, учпайсыңбы” — дейт Руми акын. “Түз дегениңдин бары  сая, Ак дегениңдин баары кара […]

Конкурска: Эңсөө №16

АҢГЕМЕ Подъезддин ичи. Тепкичтер менен салмактуу жай басып бирөө чыгып келе жатканы, подъезддин ичине жаңырган үндөн сезилип жатты. Тепкичтен  чыгып келе жаткан адам аял киши экенин баскан кадамынан, дабышынан боолголосо болот.  Бири-бирине кубалашкан тепкичтер менен көтөрүлүп келе жаткан адам, акыры кадамын токтотуп кайрыла бергенде, тердеген бел басык муруну, коюу каштары, бакырайган кой көздөрү дароо көзгө урунду. Бул Айжан эле. Ал борбордогу бир курулуш компаниясында, керек-жарак бөлүмүнүн катардагы эсепчи-референт кызматында иштейт. Ушул батирди ал өзү иштеген курулуш компаниясынан ижарага алган. Маанайы […]

Татикара жырау: Жоодо – баатырмын, үйгө – бакырмын

Бизче Татыкара ырчы (1705-1780) – Абылай хандын кеңешчиси болуп, бир канча убакыт анын хансарайында болгон. Казактардын Олжобай, Бөгөмбай баатырлары менен калмакка каршы жортуулдарына катышкан. Өткүр мүнөз Татыкара хандын кемчиликтерин бетке айтып ырдаган. Ошондуктан ал хансарайдан куулуп чыккан. Улгайып калган кезинде жокчулук турмушту башынан кечирген, бирок ханга баш ийип барган эмес. Кечээ Токырайылы суунун боюнан Кечээ Токырайылы суунун боюнан Токол терек түбүнөн, Нил дария башынан Кумкент шаардын кашынан Пери кызы, перизат жан тууган Кара мерген атасы, Сөзүмдүн жок катасы, Кечээ бул […]

Бери караң: Кыргыздын кыяматы – маңкурттук

Элибиз эзелтен эле адамдын астейдил «акыл» жөндөмүн баалоо менен бирге (акылдуу, акылгөй), анда арсыз сапаттардын, каалоолордун, мүдөөлөрдүн да болорун далил түшүнгөн: «Мал аласы тышында, киши аласы ичинде», «Беш кол тең эмес» ж. б. Ошондой эле адамда «эс» жөндөмү болору да белгилүү. Бул уңгудан жасалган сөздүн бардыгы (эс тартуу, эстүү, эстелик ж. б.) адамдын аккараны ажыратып, ар нерсенин алды-артын ойлой билүү, өткөндү унутпоо жөндөмдүүлүгүн сыпаттап көрсөтөт. Акыл, көбүнесе ой дүйнөсүнө, эс-сезим дүйнөсүнө жакын турат. Ошондон улам адамдын бири – тентек, бири […]

Чоюн Өмүралиев: Бала

АҢГЕМЕ Ал айылына келатты. Шаар менен айылдын ортосу көп алыс эмес, 45 чакырым болгону. Бирок жумасына бир жолу келип кетпесе бир нерсеси кемип, эңшериле берет. Келерки жекшембиге дейре бук болуп бүтөт. Анысы ишине да, бирөөлөр менен мамилесине да таасир этет. Жөндөн жөн эле кыртыштап калганы кимге жаксын. Бирөөгө жаккан жакпаганы менен иши барбы, ал айылын, үйүн гана ойлой берет, ой-санаасын ошол гана чылк бийлеп алат. Ушинтип анын сагынычы көңүлүн дегдетип, кусалантып, бирөөнүн көзүнө көтөрүп көрсөткөн нерсе эмес, тетирисинче өзүнчө эле […]