KOCOGELDİ KULTEGİN

SEÇME ŞİİRLERİNDEN TÜRKÇEYE ÇEVİRİLER

KIRGIZCADAN ÇEVİREN KALMAMAT KULAMSHAEV

BAŞ VEYA MEÇHUL ASKER/ БАШ

Günümüzden bir asır önce, daha doğrusu, Birinci Dünya Savaşı sırasında yaşanan 1915 yılındaki Çanakkale muhare­besini herkes bilir. Dış düşmanlara karşı Türkler tarafın­dan yürütülen ve Türklerin zaferiyle sonuçlanan bu büyük olağanüstü çarpışmada Türk askerlerinin sergiledikleri kah­ramanlıklarının karşısında şaşırmayan kimse yoktur! Bundan dolayı olsa gerek, bir ANZAK1 askeri, savaşta vurduğu Türk askerinin başını kesip övünmek maksadıyla Avustralya’ya götürmüş. Mumyalanmış baş 87 yıl boyunca elden ele geçip bu askerin yakınları tarafından muhafaza edilir. 2002 yılın­da bu başın «Türk askerine ait» olduğunu adli tıp sonucuyla tespit edilir ve Türkiye’ye resmi olarak iade edilir. Türk ask­erinin başı 18 Mart 2003 tarihinde büyük bir devlet töreniyle Çanakkale Şehitliği’ne defnedilerek, Meçhul Asker Anıtı dik­ilmiştir. Бир кылым мурда, тактап айтканда, 1915-жылы болгон Түркиянын Чанаккале аралындагы кызыл-кыргын Биринчи дүйнөлүк согушта эбегейсиз баатырдык менен Мекенин коргогон түрк жоокерлерине таңданбаган киши калбагандай! Ошондон улам, бир АНЗАК* аскери согушта өзү атып өлтүргөн түрк жоокеринин башын кесип, мактаныш үчүн мекенине – Австралияга алып кетиптир. Мумияланып катырылган баш 87 жыл бою ал жакта колдон-колго өтүп, жеке адамдар тарабынан сакталат. 2002-жылы илимий экзпертиза аны “түрктүн башы” деген бүтүм чыгаргандан кийин Түркияга расмий түрдө кайтарылып берилет.Түрк жоокеринин башы 2003-жылы 18-мартта мамлекеттик чоң зыяпат менен Чанаккале шейиттери жаткан аймакка коюлат. Ага белгисиз жоокер сыпатында атайын эстелик да тургузулган.
 
Baş kardeşim, baş asker, başla kelam, Баш-Боордошум, Баш-Жоокер, Баш-Аксакал,
Divan durduk karşında başta selam! baş башты ийип биз турабыз катар, катар!
Bin bir hayal… Ben seni benzetirim Ойлор миң-сан, окшотуп турам сени
Bir mermiye… Ecele karşı atılan! окко… окко… өлүмдү, ажалды атаар!
Kahramanlık ruhundan haz alarak, Баатырдыктын баш-отун сактап калып,
Zaman geçer takvimde yol bularak. барат Мезгил баарысын каптап-жарып.
Dolaştın mı gövdeni bırakıp sen Чекит боло тургансып согуштарга
Savaşlara son veren nokta olarak! жер кездиң сен денеңди таштап салып!
Suskunluğun Türklerin öcü müdür? Түнөргөнүң – түрктөрдүн өчү чыгаар,
Sonsuzluğun tükenmez sözü müdür? түпкүрдөйсүң – түгөнбөс сөзү сыяар.
Bıkana dek gezdin mi bu Dünya’da Жадагыча жүрдүңбү жер үстүндө
Bıraktığın hayatın özü müdür?! жашайм деген каалооңдун өзү сымал?!
İşte, zaman şiirinde öz aranır, Ырас, Мезгил тургансыйт ырды акмалап,
Şiir korumak için de söz aranır. ырды сакташ үчүн да ый сакталат.
Uçuşurlar bakışlar… Geçip giden Учуп жаткан ирмемдер өтчү тура
Uğultuyu işiten göz aranır. утур-утур өзүңдү кылчак карап.
Gelen millet hiç görmez nasıl idin? Топтолгон эл билмекпи – тулкуң кандай?
Gelse illet, hiç sönmez asil idin. Тоголонуп берипсиң – умтулгандай!
Tüm Batı’da tükenmez Türk kini var, Бир бурчунда Батыштын сакталыпсың
Sen onları mahveden nesil idin. бир бурчунда “мээсинин” түрк тургандай…
Kelimesiz, sessizce dert konuşur! Унчукпастан сүйлөйсүң муңдашыңа,
Civan, körpe sen gibi mert konuşur! улуу, кичүү – окшош бүт курдашыңа.
Bomba gibi «Pat!» diye patlamayıp “Баз-з-з!”  этип бир бомбадай жарылсам деп –
Sulh adına usulca fert konuşur! баш тарттыңбы Тынчтыктын урматына?!
Kem dillerde destanın anılmadan, Түңүлбөйт эч, түшпөйт эч дээри бийик
Tükense yıl, bir asır yanılmadan, түгөнсө да жыл, кылым кемирилип.
Bahadırca, kendine baktırdın sen, Баатырдык ко – өзүңдү тиктеткениң
Baş eğdirdin Batı’ya, yenilmeden! Батышты сен эңкейтип… белин ийип…
.. .Ben uçakta, içimde bin velvele, …Ушунчалык тартылдым алактап-ээ,
Birden daldım yerdeki nur hayale. учакта мен баратам карап дале –
Kesilen o askerin başı gibi чарт кесилип ташталган ошол баштай
Şu görünen er ada: Çanakkale… Чанаккале аралы, Чанаккале…

ALDATMACA
/ АЗГЫРЫК
Pencerenin şu açılan gözünden Терезенин ачып-жапма көзүнөн
seçre girmiş bu odaya kaçarak, кире калып бир таранчы бөлмөгө,
oldu tutsak yanılırca sözünden, туткун болду жаңылгандай сөзүнөн,
boğulurca kaldı halsiz, şaşarak. тумчукту анан чумугансып көлмөгө.
Aldatarak onu sonra Özgürlük, Адаштырып коюп аны Эркиндик,
sınar gibi bakıyor şu camlardan. сынагандай карап турат айнектен.
Kaç kere de kanatları sökülüp, Канча жолу канаттарын желпинтип,
kaç kere de palazladı tekrardan. канча жолу бошоналбай шай кеткен.
Kapar yolu bir şey gözle görünmez, Тосот жолду көзгө илинбес куру зат,
var gücüyle kanat çırpar, yorulmaz. жан далбастайт канат менен чапкылап.
Çırpmazsa da sanki öze dönülmez Чапкыласа –жаткан өңдүү туюлат
Özğürlüğün kapısıysa korunmaz. Эркиндиктин эшигин бек каккылап.
Şaşaalı şu iki kavak ağacı Сыртта болсо эки мырза теректин
gövdeleri kucak almaz kocaman. кучак жетпес караандары карарат.
Dallarıyysa geçen işbu yamacı, Уч жактары көрүнбөйт эч, демек, бил –
Özgürlüğe kavuşmak da, of aman! Эркиндикке төнүп кеткен сабалап.
Kucağımda yalvarıp, nazlanıp yine, Тагдыры анын тайдыбы ылдый – кай чекте?
Pişmandı öperken aşk dolu sine, Кайкып уччуу төмөн таштап караанды.
Yumruğunu tuttum ateşti hâlâ, Азгырылып өз жүзү жок айнекке,
Çeneme savurdu çekip kendine. азыр мына жолун таппай камалды.
…Neler gözle görülmez hiç, nedense, … Көп нерселеркөзгөилешпес үчүнбү,
aldanırsın, olur hem bir felaket. Алдайт кээде –чыгат кырсык утурлап.
Eğer yüzsüz yüz olsaydı herkeste Оо, жүзсүздүк, табалсак өз жүзүңдү
aldanmışlık olmazdı hiç nedamet!.. азгырууңдан канча жандар кутулмак?!.
TÜRKLERİN İSTANBUL’U/ ТҮРКТѲРДҮН СТАМБУЛУ
İstanbul, hey İstanbul, Türkün şehri! Түрктөрдүн Стамбулу, Стамбулу –
Her yerin iman dolu, iman nehri! дүргүп да зыргып турган сырттан чулу!
Dupduru umman gibi denizinde Демитип барып улам деңиздерди,
Kupkuru rüzgâr kovar derdi, kahrı. дем тарткан сайын гана чыккан бугу!
Gelenler oluverir alp kahraman! Баргандар баатырларча маарыйт сыйга!
Peygamber görmüş gibi artar iman! Пайгамбар тоскон сымал байыйт ыйбаа!
Konuklar İstanbul’a gelir, ama Чет элдик Стамбулга жетип, бирок,
Yaşlanır otele dek geçen zaman. жеткиче Отелине карыйт кыйла!
Camiler, göğe doğru gitmektedir, Мечиттер – багбандардай…жардамчы окшоп…
Ahiret zamanına yetmektedir. мээлерди метродой алган коштоп.
Tarihî mekânları saran evler Тарыхый жерлерди ана – имараттар
Avını aslan gibi tutmaktadır. олжодой басып жатат арстанга окшоп.
Denizler beden gözler, gözün kırpar, Деңиздер – дене-кѳздѳр… кубулгандар…
Dalgalar tarihlere, düne çarpar. демжисе – бай тарыхка урунгандар!
Sürmeli göz üstüne biten şehri Суктантып суйсалууда…буй салууда…
Görenler baygın kalır, kanat çırpar. сулуу кѳз сурмасына курулган шаар!
Tüm Türkler İstanbul’a geldiğinde, Түркий эл Стамбулга келген сайын
Bir olur yüreğini böldüğünde. түгѳлдүк сезингени – эң чоң салым!
Yüzünden makas alır Avrupa’nın, Бери кел, бери бол деп мурдун чымчыйт
Yüzüne buse atar güldüğünde. бетинин четинен өөп Европанын…
Işıklar, insanların imanından! Оттору – ордодон чоң шуру сымал!
Rızıklar, Peygamberin ihsanından! Ооматы – Пайгамбардын мурутунан!
Galiba ihsanıdır şu İstanbul Жаралган окшоп турат Стамбул шаар
Sultanlar sultanının irfanından! жапырт-бүт султандардын сунушунан!
MELDA-HANIM’IN AŞK ŞİİRİ/ МЕЛДА-КАНЫМДЫН СҮЙҮҮ ЫРЫ
Melda Hanım, icranla, çaldın gönlü? Мелда-Каным, ырдаба,  ырдабачы?
Ben aşıkım, şarkına altın sözlü? Мээнетиңди алайын, кыйнабачы?
Asılıp sen, koluma benim, benim, Айланып сен колума менин, менин,
Alp bedenim delip geçtin yaldız gözlü. алп кѳѳдѳнүм кийимден тырмабачы?
Dur söyleme, türkünü, Melda Hanım, Ырдабачы, ырдаба, Мелда-Каным,
Vur gövdeme, türkünü, ben ağlarım! ыйдын салдың толуктап сен катарын!
ardı ardına vurulup, hem çarpılıp: Улам-улам кагылып, чабылып да –
ufalanam ucunda yen-yakanın. упурадым учунда жең-жакаңын.
Güzelsin sen, şöhret ve değerinle! Кѳзѳл сендей – сыймык да даңк белемби!
 Göz yeşerten, ödeten bedeliyle! Кѳз-жаш тѳксѳң – түшүрѳт жалп беделди!
Çekilirsen, yaralı aşkın için Артка жылба – жаралуу сүйүүң үчүн
çarpılasın duvara bedeninle! алчудайсың дубалга чаап денеңди!
Duydu dünya sesini şarkının da, Ырыңды угуп – бозоруп жашыл аалам,
koşuşturdu her kesim şaşkınlıkla! ылдый-ѳйдѳ канчалар тапыраган!
Sokaklarda, — geçiyor arabalar, — Чыңырыгың жеткендей – кѳчѳлѳрдѳ
dolanarak şarkının yankısıyla. чымын-куюн түшүүдѳ машиналар.
Balın rengi saçların, bal rengidir, Балдын түсү – чачтарың, балдын түсү,
Varlık rengi, âşıkın can rengidir! бардын түсү – чачтарың, бардын түсү!
Şımarıp da atılsan canı yakan Жаба-жаба тѳгүлүп жаткансыйт ал
tığdır bazen saçların, gâh delgidir! чалжыңдасаң, жулкунсаң жан күйгүзүп?
Melda Hanım, başlama, o türküne? Мелда-Каным, ырдаба, ырдабагын?
Sen zamanı bağışla, dur öykünme! Мезгилди да, мени да кыйнабагын?
Yıkık gönle, ne denli ızdıraptır: Азап экен баарынан – кыйрап жатып
sevdalıyı görmek de, o türküne! айланаңдын кѳрсѳң ал кыйраганын!
Ani bir son, suskunluk, patlar gibi! Чорт кесилген чорголор жарылган тур!
Büyük, zengin, büsbütün çatlar gibi! Чоңдордун да байлардын баары самтыр!
… müdem avaz alçaldı, bir çırpındı, …Акырындап басайып, бир серпилип,
 kurban olam, türkü koptu, hatlar gibi! айланайы-ын, ана ѳчүп калды жалп ыр.
Bomboş Dünya! Kayboluş… büyük buluş… Боп-бош дүйнѳ! Житкенсип зор табылга!
Yokuz, ben, sen! Sarp yokuş… dürürst oluş… Жокпуз мен, сен! Жок жардам, жолтоо мында!
Gözyaş şiirle birleşip, iman olup, Ыр менен ый бириксе – ыйман экен,
Alkışlıyor sergileyip dik bir duruş. ыйман гана тик туруп кол чабууда…
Ankara, 2015 Анкара. 2015.
TÜRKİYE İZDÜŞÜMÜ/ ТҮРКИЯ ЧИЙИМДЕРИ
Koca koca evleri dik yatıyor, Зоодой-зоодой үйлөрү көжөлүп тур,
Kutsalına milletin k+ut katıyor! зоболосун калкынын көтөрүп тур!
Hoş mu hoştur güvenlik çalışanı, Коштой-коштой коопсуздук адамдары,
Komşum başka ağızda laf atıyor. коңшум башка ооз менен жөтөлүп тур.
Geniş yollar, denizi kaplar gibi, Жолдору кең – деңизи каптагандай,
İnce yollar, iğneyi saplar gibi. жолдору ичке – ийнеге сапталаардай.
En üst kattan bakarsan, küçülür yer Эң жогорку кабаттан – быжырайт жер
SMSle yazılan hatlar gibi. эСэМэСте жайнаган кат-кабардай.
Dalgalansa bayrağı, millet coşar! Байрактардын желбүүрү – жүрөк толкун!
Kanla canla bayrağa millet koşar! Барктаганы-ай байракты үйдө болсун!
Tütün içer bir kadın sırtı dönük, Чылым сорот бир аял тетир карап
Örtüsünden dumanla zillet aşar. хиджабынан түтүндү үйлөп окчун.
Sıcakkanlı, töreli, iller sıcak, Саламга бай, салтка бай ойлор кызып,
Bıyık-sakal tespihli eller sıcak. сакал сылап, теспе уучтап – колдор ысык.
Adalete çok düşkün bekçi gibi Адалдыкты жоокердей кайтарууда
Camilerin her yanı birer mızrak. ак найзасын мечиттер боорго кысып.
Haberlerde patlama, şaşar aklı. Кабарларда – жарылуу… жайрап жаткан…
Kara giyme, ağlama, yaşlar saklı… кара кийип боздомой жайнап баштан.
Televizyon benziyor şehitlerin Телевизор өзү окшоп кетет кээде
Tabutuna sarılmış al bayraklı. табытына шейиттин байрак жапкан.
Partiler de her zaman başa talip, Партиялар бөлүнүп – ириктешип,
Seslenirler ulusa yenik, galip. бакырууда улутту бирик дешип!
Memur, işçi giderken işlerine Шашат чоңдор шаңкайган машинада
Halka gibi simit yer bölüp bölüp. шакектенген күрөңгүч симит жешип.
Erkeklerin görevi koşup yelmek, Бардык иште эркектер – жалаңдаган,
Kadınların tek işi zayıf kalmak! балкайбаса – чоң жумуш аялга анан.
Salınarak dikmekte seksen katı, Илинип тур эртеңдин сексен кабат
Mutluluktur ev yapan vinçte olmak. илмегинде крандын салаңдаган.

 

MUTLULUĞUN GELİR BİZE VİSALİ/ БАКТЫБЫЗДЫ ӨЗҮҢ МЕНЕН ЧЕКТЕДИК
Sana aşık bir nefis dağ’ kazar mı?! Сен деген жан – сеңир тоону казабы?!
Sevmemek de ondan fazla yazar mı? Сени сүйбөө – андан ашкан жазабы?
İç dünyanın olduğu için mükemmel Укмуштай бул жан дүйнөң бар үчүн да
bu dünya da temiz onun kadar mı! ушул дүйнө ушунча кең, тазабы!
Karaltını gözüm gibi buluruz Карааныңды карек сымал туябыз,
varsa karşı gözün gibi vururuz. каршы келген нерсеңе бой урабыз.
Şimdi seni kirpiklerce koruyup Качан болсо кирпиктердей кайтарып
birkaç yiğit bir sırada dururuz! канча жигит катарынан турабыз!
Vakit gelse ateşli an misali, Бал-бал жанган бакыбаттуу кез келип,
Mutluluğun gelir bize visali. бактыбызды өзүң менен чектедик.
Benzeseydi ikimizin aşkımız, Экөөбүздүн турсачы, аттиң, сүйүүбүз
Uyumluca kiraz dudak timsali… эриниңдей бир-бирине эп келип…

* АНЗАК* – “Australian and New Zealand Army Corps” деген англисче сөздөрүн баш тамгалары (ANZAC). Кыргызча котормосу – Автралия жана Жаңы Зелландия Армиялык Корпусу.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.