Максим Горький: Бороон кабарчысы жөнүндө ыр

АҢГЕМЕ Буурулданган деңиз үстүнө бороон кара булутту топтойт. Деңиз менен булут арасында кара чагылган кейиптенген шаңдуу Бороон кабарчысы, көркөмдүү көрк менен кайып жүрөт. Кээде канатын толкундарга тийгизип, кээде ал капкара булуттарга жаадай атылып чыгып кыйкырат, бул куштун жалтанбас кыйкырыгынан булуттар да кубанычтуу угушат. Бороондун эңсегени ушул кыйкырыкта! Каардануунун күчүн, эңсөөнүн жалынын, жеңиштин шексиздигин, булуттар ушул кыйкырыктан угушту. Ак чардактар бороон алдында алдастайт жана чаркылдап деңиз үстүндө далбасалап бороон алдындагы өзүнүн бардык балакетин деңиз түбүнө катууга даяр. Жана гагарлар да далбасташат, […]

Дилазык: Токойдо адашкан беш жолоочу жөнүндө уламыш

Бир жолу беш жолоочу калың токойдо адашып калышты. Биринчи жолоочу билбеген жолго түшпөйм деп, кайра айтка кайтты. Экинчи жолоочу кудайым оң жолун берсин деп оңго бурулду. Үчүнчү жолоочу тетириленип, силер түшкөн жолго түшпөйм деп солго бурулду. Төртүнчү жолоочу кетенчиктебей дайыма алга карай жүргөн адам эле, ал бурулбай алдыга түз кетти. Бешинчи жолоочу белгисиздикти жактырчу эмес, ошондуктан ал токойдогу эң бийик даракка чыгып, тегерете көз жүгүрттү. Бийиктиктен ага токойдун кайсыл жерден бүтөрү, кайсы жолго салса барар жерине тез жетери алаканга салгандай […]

Бекташ Шамшиев: Булутка азгырылган бала

Курманалы Сапарбаев айыл турмушун, элеттиктердин адеп-ыймандык проблемаларын көркөм иликтөөгө кызыкдар сүрөткер. Кийинки кездери ал кыргыз элинин өткөнүнө кайрылып, биртоп чыгармаларын жарыялады. Кыргыз аңгемесинин классикасынан жазуучунун “Кайтуу” деген баянын чогуу окуйбуз. Саратандагы ылай жол “Кайтуу” аңгемеси кайгы артынан кайгы баскан абышканын арманы, күйүткө батып келаткан карыны чочулаткан катаал суроо тууралуу. Чал жалгыз уулунан калган эки небересин фермадагы келинине учураштырып келгени жолго чыккан. Уйкуга карамыккан балдары кеч ойгонуп, минтип күн ысып кеткенде ылаалап келатышат. Үчөөнүн минген эшеги саратанда жолду арбыта албай, айла […]

Рахат Аманова: Декабрь ичиндеги конкурстук чыгармаларга сын мамиле

Ааламтөрдөгү окурман журтун кайдыгер калтырбаган Олжобай Шакир уюштурган адабий конкурс быйыл кызуу башталды. А кишинин « ушул декабрь айындагы чыгармаларга адабий эксперт болуп бериң»  дегениине макул болуп, колдон келишинче декабрдагы чыгармаларды улам кайталап окуп, талдап, комментарий  жазып турдум. Дегинкиси бул айдагы чыгармалар да  дымагы күчтүү келди. Адегенде эле кыштын биринчи күнү  « Шералинин чокою»  менен « Бакыбай бакшы»  деген аңгемелер жарыяланып, кызуу талкуу башталды.  Анын эртеси эле 2-декабрда « Нурамандын ак чатыры»  жарык көрүп, окурман атмай чыгарманын күчүнө тан бердик. […]

Чоюн Өмүралиев: Өмүрдүн бир күндөрү…

АҢГЕМЕ Өмүрдүн бир күндөрүндө Амантурдун энеси өлдү. Ошондон бир апта мурун небереси Нургүл катуу ооруган. Оозу-мурду көгөрүп, деми кысылып, эчтекени сезбей катуу жыгылды. Мектепти жаңы бүткөн чырактай кыз. Ошондо кемпир буркурап боздоп, мойнуна курумшу салып кудайга жалынып зарлап, сулк жаткан небересин үч тегеренген. — Куу баш кылбай, кудай, мени ал, ичээримди ичтим, жээримди жедим, мени ал, кудай, ал, ал, ал… Садагаң болоюн, сары улагың болоюн, кудай. Ушулардын жамандыгын көрсөтпө… Анан бир апта өтпөй өзү жыгылды. Эртең менен төмөн айылга барган, […]

Константин Паустовский: Оскар Уайльд

АҢГЕМЕ 1895-жылы ноябрь айында Реддингдеги сүргүндөр түрмөсүнө колуна кишен салынган атактуу англис жазуучусу Оскар Уайьд жеткизилди. Ал “адеп-ахлак эрежелерин бузгандыгы үчүн” бир нече жылга кесилген эле. Реддингдин вокзалында Уайльдды мындай учурларда кайдан-жайдан пайда болуп, тез эле чогула калчу топтошкон эл тегеректеп алышты. Сакчылардын ортосунда арестанттын жол-жол киймин кийген жазуучу, муздак жамгырда бүрүшүп, өмүрүндө биринчи жолу ыйлап жатты. Топтошкон элдин ичинен аны шылдыңдаган күлкүлөр угулду. Ушул убакка чейин Уайльд эч качан көз жаш жана кыйналуу деген эмне экенин билчү эмес. Буга […]

Конкурска: Караңгы үй (№29)

АҢГЕМЕ Тоо арасындагы үйлөрдүн биринде шам үлбүрөп араң жарыгын чачат. Ыраакта обочолонуп жашаган үй бүлөгө электр барбаган. Элчилеп сыналгы көрүү бул үй бүлөгө жат. Түнкүсүн ал үйдүн терезесинен шам жарыгы араң көрүнөт. Четтеги үйдө тирүү жан барбы деп да ойлойсуң. Тоо бооруна салынган эски үйдө Гүлбарчын карыган энеси, үч баласы менен турат. Күйөөсү башка айылдаштары сыяктуу мигрант болуп кеткен. Эки жылдан бери телефон чалганы эле болбосо, жарытылуу акча деле сала элек. Бул үй бүлөнүн ишенгени эле каарыган апасынын пенциясы! Өткөн […]

Дайырбек Стантегин: Көчкөн журттай өттү өмүр

*     *     * Чыңгыз хан 515 аял алган деп жүрөт билбейм, бирок чынбы, жалган. Мен болсо өмүрүмдө бирди сүйүп, Шого да жетпей жүрөм жалгыз арман. А мүмкүн жетер белем жетким келсе, А мүмкүн өбөр белем өпкүм келсе. А бирок жете албадым, өбө албадым, Турбайбы сүйүү деген өкүм нерсе. Болсо да өкүм нерсе, сүйөм бирок, Ушу азыр болк-болк этип турат жүрөк. Бирөөнө жетпесем да арзып, күйүп, Түшүмө 515 аял кирет. Ойгоном. Олтурамын кайта жалгыз, Оюмда жалгыз ошол кайталангыс. Жетпесе миллион эркек […]

Зарыл Касмалиев: Табылдынын таланты ачылбай кетти

Караколдун бир бурчунда өзүнүн зор таланты көпчүлүккө чыкпай, көмүскөдө калган Зарыл Касмалиев агам өз убагында Табылды Муканов, Тургунбай Эргешов, Алым Токтомушев сыяктуу таланттар менен жолдош болуп жүргөн экен. Зарыл абанын ырларына суктанып, анан ошол талантына өзү баа бербей койгонуна бир чети таң калсам, бир чети ачуум келет, бир чети уялам. Анткени, кай бир адамдар тамтаңдаган саптарды жазып, «акынмын» деп жүргөнүн көрүп, не дээриңди билбейсиң. Болбосо, Кудай берген талантын досторунун чыгармаларына суктануу менен токтотуп койгон адамды көрдүңөр беле? Бул жолу Зарыл […]

Сурамжылоо: Адабий рейтинги бийик акын-жазуучулар аныкталды

«РухЭш» сайты жүргүзгөн сурамжылоо негизинде учурда көзү тирүү акын-жазуучулардын кимиси оозго көбүрөк алынаары аныкталды. Сурамжылоого коомдун түрдүү катмарындагы эксперттер катышты. Сурамжылоо жүргүзүү саамалыгы мындан ары да ар бир 3 ай сайын жүргүзүлүп турмакчы. Адабий рейтингди аныктоонун максаты – 2020-жылдын соңуна чейин кайсы акын-жазуучунун ысымы эң жогорку рейтингден түшпөсө, «РухЭш» сайтынын алдында түзүлгөн адабий агенттиктин жардамы менен ошол калемгерлердин «Турар» басылмасынан китептери чыгарылып, о.э. чыгармаларын дүйнөнүн башка тилдерине которуу демилгесин колго алат. Акындар: Сагын Акматбекова – 25 Нарсулуу Гургубай – 22 […]

Саул Абрамзон: Кыргыз элиндеги нике жана үй-бүлө

Кыргыз үй-бүлөсү, жалпы эле башка үй-бүлөлөр сыяктуу, жаралгандан тартып узак мезгилдерге чейин түрлөнүп өзгөрүп келген. Ал да коомдук мамилелердеги кайра түзүлүүлөргө байланыштуу кайра өзгөрүүлөргө дуушар болгон. Бирок кыргыз үй-бүлөсүнүн тарыхын биз эч болбогондо бир-бирине туушкан кыргыз уруулары жөнүндө ишенимдүү айта алаар мезгилден гана баштоо – тарыхый келечекти жасалма тарытуу болор эле, анткени кыргыз уруулары өздөрүнө мүнөздүү коомдук жана үй-бүлөлүк мамилелери менен өз кезегинде белгилүү этникалык жалпылашуунун негизинде калыптанып, өздөрүнүн атабабалары болгон. Демек, кыргыз үй-бүлөлөрүнүн башаты эң байыркы доорго, алгачкы жамааттык […]

Нурадил Рыспаев: Темир боз үй

ПОЭМА “Белеспетин” тепчү эле кыбыратып, Бетегенилүү шиберди шыгыратып. Белди көздөй тепкенге күчү келбей, Белден ылдый кетчү эле зымыратып. Эриккенде далысын кашып алып, “Ээрге” бекем жамбашын басып алып. Кетчү сызып… сырайтып эки бутун, Белеспеттин “рулуна” асып алып. Өңгүл-дөӊгүл ылгабай кете берип, Өөн коктунун сайынан өтө келип… Өзү токтоп калганча белеспети, Бөксө тоонун түзүнө жете келип. Марасына жеткенсип артты карап, Маашырланып бөксө, тоо, чатты карап… Апаа, апаа деп анан кыйкырчу эле, Апасы бар алачык жакты карап. Түртүп арттан белеспет тептиргенче, Же жонуна […]

Токтосун Самудиновдон балдарга базарлык

ЖАҢЫ ЖЫЛ Күндѳй жылуу үй ичи, Сыртта бороон, сыртта кар. Саймалаган, түрлѳгѳн Аяз деген уста бар. Ырдап жана бийлесек Балатыны айланып, Оюнчуктар асылган Бизди карайт таңданып. Кары дебей, жаш дебей Куттуктаган бир-бирин Жымың этип жылдыздай Жыл жаңырткан күн бүгүн. ВЕТЕРАН Айнеги бар кѳзүндѳ, Ордени бар тѳшүндѳ, Али жүрѳт оорутуп, Жоонун огу этинде. Ѳткѳн күндѳр баянын Айтып бер деп сурансак, Кызык-кызык кеп салып, Куудул сүйлѳп кубантат. Токсон жашка келсе да Аппак сакал ал кары Ѳстүрүүдѳ бапестеп Алча менен алманы. Салам берип […]

Беганас Сартов: Ау, кайдасыңар!

АҢГЕМЕ Аалам койнун Жиреп эки кеме бир мезгилде учуп чыкты. Бири – галактиканын периферийинен анын түпкүрүн карай жылдыздап учуп жөнөдү. Бири болсо ошол эле галактиканын ядросунан анын четин карай периферийге багыт алды. Бири жылдыздуу дүйнөнүн эң четине жайгашкан акыл-эсти, өз чөйрөсүнө өзүнө теңдеш жашоо каны жүрүп турган башка акыл-эсти таппай, эгер ал эми болсо галактиканын ядросунда гана болуш керек деген жыйынтыкка такалган соң, бүткүл дүйнөлүк тартылуу күчүнүн принциптерин жобо кылып алып, боштуктан боштукка эленип, ааламдын жүрөгүнө супермейкиндиктин сырты менен кирип […]