Тофалар эл жомогу: Кумайык менен шайтан

О анда жер бетин жаап турган мөңгүлөр эрип, арыктагы суулар океанга куюлуптур. Жер жүзү жашылданып, адамдар менен жаныбарлар пайда болот. Оболу жан-жаныбарлар түгү жок, жылаңач экен. Итте да кылайган түк болбоптур. Шайтан бир күнү Кумайтын кулагына шыбыр кеп айтат: – Эгер кайсы бир мөөнөткө чейин короочулугуңду койсоң, тилимди алганың үчүн үстүңдө түктүү жүнүң болот, – дептир. Ит көнөт. Короо кайтарганын коёт. Шайтанга ушул эле керек болучу, – мына анан адамдарга түкүрүп салат. Ошондон тарта адамдардын денесинде кычыткы пайда болуптур. Ал […]

Василий Бартольд: Моңголдор – Чагатай мамлекети кыйраганга чейин[1]

Биз, Жети-Суу Чыгыш Түркстан менен бирге моңголдорго өз ыктыяры менен багынгандыгын, андыктан, моңгол жапырыгынан Кытай, Мавераннахр жана Батыш Азия сыяктуу эч зыян тартпаганын көрдүк. Жети-Сууда моңголдор келгенден кийинки жылдары болгон саякатчылар аны маданияты гүлдөгөн өлкө катары көрсөтүшөт. Ошондой саякатчылардын катарына 1212-ж. Чыңгыз-ханды батышка жасаган жортуулунда коштоп жүргөн кытайлык министр Елюй Чу-ңай кирет; ал 8 же 9 шаар баш ийген Алмалык жөнүндө эскерет, бардык жерде жемиш мол болгон; жашоочулар кытайлар сыяктуу дан өсүмдүктөрүнүн бардык беш түрүн өстүрүшкөн. Иленин батыш тарабында, Таласка […]

Конкурска: Арык жана семиз (№37)

АҢГЕМЕ Мечиттен көрүнгөн менен түртүшүп, жөөлөшүп атып  сыртка зорго чыкты килейген курсактуу киши. Күйүгүп, бышылдап-күшүлдөй онтолоп, батинкесине эптеп мыртыйган буттарын тыкты да, күчкө сала ныктай берип, араң кийди. Анан  жайнаган элдин арасынан бөлүнө четтеп барып токтоп, артына бурула моюн созуп, кимдир-бирөөнү издей баштады. Анысы көрүнбөгөн соң чөнтөгүн сыйпалап телефонун издеди. – Алё!.. Алё! – киши кулакка кирип кетчүдөй болгон кичинекей телефонун такаган бойдон, дале моюн созо, көздөрү  ар кимге тигилип атты, — Не болдуң, ыя? Чыктыңбы деги?! – Ой баратам, […]

Конкурска: Бейтааныш (№36)

АҢГЕМЕ Жаз мезгили аяктап, жай мезгили жакындап калган кез…   Айлана көрккө бөлөнүп, кызыл-тазыл гүлдөр бири-бири менен кыткылыкташып, алыстан соккон шүүдүрүм шамалды тоготпогондой назданышат. Биринин артынан бири кубалашып ойногон көпөлөктөр. Тээ алыстан аларга көз кырын салган, бийик-бийик аска зоолор. Жайлоо убагы.  Элдин баары мал-жайын жыйнап, жайлоого чыгышты.  Алардын катарында отуз жаштын омурткасына олтуруп алган ай чырайлуу Айжаркын келин да бар. Чындыгында анын сулуулугун сөз менен жеткире албайсың, узун өрүлгөн кундуздай чачтары, жүзүнөн төгүлгөн жылдыздуу нуру бир көргөн адамды мээримге арбап алчудай. […]