Казак эл жомогу: Алдар-Көсөө менен Жээренче

Жээренче дагы бир жолу жолукканда Алдар-Көсөө жүзгө таяп калган эле. Ал мындайча болду: Жээренче айылдын четиндеги дөбөдө отурган. Караса, жолдо таягына сүйөнүп араң баскан абышка келатыптыр. Жакын келип учурашып, жанына отура кетти. Жээренче ошондо Алдарды тааный койду, себеби улгайган кишинин ээгинде бир тал сакалы жок эле. Жээренче кубанып кетип сөз баштады: – Алдар, сен жүзгө чыктың, барбаган жериң, көрбөгөн элиң калган жок, сенин изиң калбаган жол болбосо керек. Көргөн-билгениңден айта отурсаң – мен ыраазы. Алдар-Көсөө эч жооп бербей, унчукпай көпкө […]

ЖЫЛДЫЗЧА: Кайрыкта калган улуу сыр

Кылымдын черткен добушун, Кыргыздын укчу комузун… Элибиздин улуу акыны Алыкул Осмонов комузду: «Өз элиндей жөп-жөнөкөй» — деп айтканын эстеп ой термесек, чексиздиктин көз тунарткан мейкиндигине туш келебиз… Ошол «жөп-жөнөкөй» комуздун улуу сырын анча түшүнө албаган кээ бир замандаштарыңа бооруң ооруса… бирде, ошол көлдөй терең тарыхты, сансыз жылдардын ары жагындагы уламыш-баяндарды: «Кыргыз тукуму болсоң боолголоп түшүнөсүң акыры…» — дегендей, астейдил үч кылга сыйдыра нускап кеткен ата-бабаларга таазим кыласың! Биз комуздан — бир топ жылдар четтеп калганыбыз үчүнбү – улуттук сапаттарыбызды издесек, […]

Камбаралы Бобулов: Жаркын талант[I]

Бүгүн биз кыргыз калкынын арасына өзгөчө кеңири тараган, ал турмак ооздон-оозго көчүп, легенда болуп кеткен, Куйручук менен Шаршендей жалпы элдик сүйүүгө татыктуу болгон табийгаттын жумуру талантынын туулган күнүнүн элүү жылдыгын салтанаттуу белгилеп олтурабыз. Ал жумуру таланттын аты — Мидин. Мидин деген сөздү ар бир кыргыз өзгөчө сыймыктануу, кубануу менен айтат. Кыргызстандын кайсы бурчуна барбайлы жаш-карыдан «Мидин айткандай», «Мидин күлдүргөндөй», «Мидин мыскылдагандай» деген эскерүүлөрдү угабыз. Чынында эле Мидиндин чукугандай таамай айткан учкул, куйкум сөздөрү унутулбай элибиздин көкүрөгүндө, элибиздин жүрөгүндө сакталып жүрөт… […]

Абдыкерим Муратов: Азанчы

АҢГЕМЕ Кечирээк келип, Ыстамбулда деңиз жээгиндеги беш жылдыздуу отелине жайгашкан соң, анан уйку жакшы болот деп сыртка чыгып, кыргакты бойлой, Түркиянын байрактарын илип алган жүздөгөн чоң, кичине кемелердин каршы-терши кыймылдарына, кайырмактарын сууга салып коюп, балык аңдып жиптеринин булкунушунан көз албай карап турган карт балыкчылардын сабырдуулугуна, ак чардактардын майда чабактарды илип кеткен ыкчамдыгына ыраазы боло бир топ басып келдим. Жатканым менен уйкум качып туруп алды, анан калса сааттар да алмаша берип, башты айлантты. Учакта да көз жумган менен жакшы уктай албай […]

Еврей эл жомогу: Наавайчы менен ээсиз күч

Наавайчы түндөсү камырын жууруп коюп, камыр ачыганга чейин тук этип алмай болот. Уктап калары оюна да келбейт. Бирок ушундай катуу уктаган экен, таң атканда ойгонот. Заманы куурулат: камырым нанга жарабай калып, оңбогондой чыгымга учурадым го деп ойлойт. – Өлдүм, өлдүм! Камырдан да, акчадан да кол жуудум! Эртең эми кайсы акчама ун алам? Карбаластап камырга жүгүрүп жетсе, кудай мындай бербеспи – оозу ачылды: нандары таптатынакай бышып, сатыкка дапдаяр болуп калыптыр. Ушунчалык сонун бышкан экен, кардарлар нанды бир заматта талап кетишти! Кийинки […]

Радьярд Киплинг: Үч мушкетёр

АҢГЕМЕ Афгандыкка согуш ач деп буйрук келди, Афгандыктар чыдай албай качып берди. Чабуул жасап Кабулду алдык, Балар-Хисар багынып берди, Британдык аскерлер баарын жеңди. Казарманын ыры Малвени, Ортерис, Лиройд – англис полкунун “Б” ротасынын катардагы жоокерлери — менин жакшы тааныштарым. Үчөө бириккенде, менин оюмча, балким мен жаңылышып аткандырмын,  чуулгандуу бир нерселерди уюштуруп жиберүү жагынан бүт полк боюнча алдына адам салбаган эргулдар. Бул окуяны алар жакында эле, биз Амбал вокзалынын буфетинде поезд күтүп  отурганда айтып беришти. Мен аларга пиво коюп бердим. Аңгеме […]

Качкынбай Артыкбаев: Куйкум сөздүн чебери[1]

Райкан! Бул ысымды укпаган, билбеген кыргыз аз чыгар. Кимде-ким концерт, радио угууга, театр көрүүгө ышкыбоз болсо, ал Райкандын куйкум сөздүү ырларын, жүрөк термелткен термелерин, күлкү менен мыскылга жык толгон интермедияларын эстебей койбойт. Чыгарманы эстөө анын авторун эстөө дегендикке жатат. Ал эми көңүлгө уюп, сезимге орноп, эстен кетпей калган чыгарманы чыныгы таланттар гана жарата алат. Маркум Райкан Шүкүрбеков мына ошондой нукура элдик таланттардан болгон. *      *      * Таланттуу сатирик акын, драматург жана чебер котормочу Райкан Шүкүрбеков 1913-жылы Талас өрөөнүндөгү Ак-Чий деген жерде […]

Залкар Назарматов: Бала. Күн. Кара куюн.

АҢГЕМЕ Тээ дүйнөнүн түндүгүн кезип бараткан Күн жөнүндө ойлоно берет бала. Бала дайым коркот: «Күн батып, кайра чыгат… Күн аябагандай баатыр. Болбосо, дайым караңгылыкка сүңгүп кирип, кайра калкып чыкмак эмес! Ооба, ал тээ батыштан – жердин кыйырынан кайдадыр – караңгылыкка чөгүп кетет дайым. Бирок дайым күлүп батып, чыгыштан күлүп чыгат. Күн күн сайын ошентет. Ал караңгыны жарытканды сүйөт! Дүйнөнүн караңгы бетин жарык кылмакка кечте жөнөйт. Бирок Күн кеткенде бизди кайра караңгылык каптайт… Ал бизди көөдөй түн чүмкөп алды деп, санаасы […]

Атамбаев менен Мадумаровдун заманы өттү

Саясат бул – спорт эмес, жеңилип калып кайра-кайра күрөшкө чыга бергидей. Саясатты долу мүнөз Адахан Мадумаров менен Алмазбек Атамбаевге окшогондор ар дайым булгап келген тарыхта. Болбосо саясат чынында коомду, элди башкаруунун бирден бир институту. Ошол себептен бизнесте, саясатта ийгиликке жеткен адамдар гана (улуу инсандар алар) ар дайым чынчыл, өздөрүнүн сөзүнүн кулу болуп жашашкан. Ал эми биз сөзгө алган каармандар – Атамбаев менен Мадумаров качан өздөрүнүн сөзүнө өздөрү кул болду эле. Бул экөө башкаларды кулдай башкарууну гана көздөгөн мансапчылар. Экөө бирдей […]

Корей эл жомогу: Илгери-илгери каптаган сел

Топон суу элдин баарын жалмаптыр. Болгону эки тирүү жан калат – агасы менен карындашы. Экөө жатындаш экен. Ал экөө эң бийик тоонун чокусуна чыгып кеткен үчүн гана аман калышыптыр. Ошол тоонун бийиктиги деле Түндүк Кореядагы 2500 метр деңиз деңгээлиндеги Куу-Чоку тоосунан кем калышпаптыр. Суу тартылып болгон кезде гана кыз менен бала жакага түшүп келишет. Бирок эч бир тирүү жанга кезигишпейт. Эми эмне болот деп баштары катат экөөнүн – адамзат тукуму ушуну менен үзүлүп тынабы?! А агасы биртууган карындашына баш кошконго […]

Гурбанназар ЭЗИЗОВ: Табыт

БООРДОШ ЭЛ АДАБИЯТЫНАН Гурбанназар ЭЗИЗОВ – түркмөн элинин 20-кылымдагы классик жазуучуларынын бири. О.э. ал Түркменстандын эл жазуучусу жана Махтумкули наамындагы Мамлекеттик сыйлыктын лауреаты. Бүгүн биз анын «Табыт» аттуу чакан аңгемесин замандашыбыз Азат Жапарбектин котормосунда жарыялайбыз. Аңгеме Чоң атамдын узунча келген боз табыты бар эле. Аны качан, эмне үчүн жасатканын билбейм. Бир билгеним: көптөн бери урунуп жүрчү. Өзү тыттын жыгачынан кынаптап жасалган тартайган оокат. Чоң атам аны дайыма жасап-түзөп, кырып-кыпчып таза кармаганы менен, негедир көзгө комсоо көрүнүп, жүрөктүн үшүн алат. Айрыкча […]

Атантай Акбартегин: Жакшы ыр менен жакшы иштерге өлүм жок

КҮЛГҮН СҮЙҮҮ Оо кандай жаралгансың жандан артык!.. Мынча көрк кантип сага турат батып, Бейишке уурданып кирген сымал, Билгизбей карегиме турам катып. Күлгүн жаш сүйүүң менен чырмап алдың, Күлкүңдөн күү сындуу бир сыйкыр туям. Чак түштө мээрим төккөн күн сыяктуу чачырап көздөрүңдөн турат ыйман. Карачы мажнун тал да жатат ырдап, Турганга сабагына колуң тийип, Жапжаңы калам учтай мамак учуң жүрөктүн миң кайгысын салат чийип. Бир көрүп шамал дагы эстен танып жыгылды. Оо ага укмуш көркүң себеп. Өмүрдөн кечүү балким келер колдон, […]

Белек Солтоноев: 1819-1820-жылдардагы Солто жана Сарыбагыш кыргыздарынын өз ара согушу

Дөөлөстүн Токо жана Манап деген балдары кедейди эзген феодал болгондуктан, булардын зулумдук кылып, малы менен башына ээлик кылбаган үчүн, залимдигине чыдай албастан, жакын тууганы жедигер Талас менен Намангенге ооп кетип (анда Жанкороздун балдары болгон), кийин саяк, бугу, сарыбагыштын феодалдары бирлешип букараны, кедейди эзип турушкан. Булардын солто кыргызынан ала турган аласасы болсо, кечикпестен тийген. Ошол себептен «солточок» деп атаган, «Чок» деген сөз эчтеме калбастан, бүт колго тийди деген сөз. Кыргызда өзбектин соодасы болуп, аны менен кыргыздын баш феодалдары пайдаланып, кедейдин канын […]

Абдыкадыр Садыков: Ырдап да, сындап да…[I]

Ар бир акындын интеллектуалдык дүйнөсү, көркөм табити, жалпы маданий деңгээли ал жазган чыгармаларда чагылып турары жалпыга маалым. Эгер акын адабият теориясы менен тарыхын жакшы билип, дүйнөлүк маданий кенчтен кабардар болсо, ага жаратылыш тартуулаган талант, шык айкалышса, жүрөктөн чыгып жүрөккө жеткен чыныгы поэзия жаралары бышык. Антпегенде жөн эле жазыш керек болгон үчүн жазылган ырлар эч кандай чеке жылытпасы белгилүү. «Ыр да ырбы, жалыны жок жазылган» дейт Э.Ибраев. Анын сыңарындай поэзия ар кимдин эрмеги эмес. Ал жан азыгы, жан-дүйнөнүн күзгүсү. Өмүрүн арнап, […]