Орозали Сайдилканов: Демократиялык коомду эртерээк куруубуз зарыл

Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген мугалими, узак жылдар бою агартуу тармагында мээнеттенип келген Орозали Сайдилканов билим берүү тармагынын новатору, о.э. Ош облусунун Кара-Кулжа районунда автордук мектептин негиздөөчүсү катары белгилүү болуп келсе, “РухЭш” сайтынын окурмандары үчүн мындан ары Орозали аванын омоктуу ойлорун окурмандардын кеңири чөйрөсүнө сунуштамакчыбыз… ♦ ♦ ♦ Баланын дилин билип,   өсүүгө каалоосун жаратуу маанилүү! ♦ ♦ ♦ Ч. Айтматовдун: «Уяттуу бет – сүйкүмдүү бет. Уятсыздык – эң коркунучтуу илдет. Эгер бул илдет менен мамлекет ооруса,   андан беш бетер коркунучтуу» дегени […]

Токтосун Самудинов – кыргыздын Корней Чуковскийи

Балдар адабияты — көркөм сөз өнөрүнүн ажырагыс бөлүгү. Тоо койнуна мөлтүр кашка булак кандай жандуу жарашык тартууласа, балдар адабияты деле жалпы адабий турмуштун көркүн көйкөлтүп ачат, тамырына  күлүк  кан жүгүртөт. Биз бул макалада Кыргыз Республикасынын эл акыны, А.Осмонов жана Т.Молдо атындагы адабий сыйлыктардын лауреаты Токтосун Самудиновдун чыгармачылыгына токтолуп өтөбүз. Өткөн кылымдын жетимишинчи жылдарынын башында Т.Самудинов «Тоолор гана көрүшпөйт» ыр китеби менен адабият майданына кирип келди («Кыргызстан», 1971, 34 б). Ошондон бери далай суулар акты. Муундар алмашты. Адабияттагы багыттар, агымдар өзгөрдү. […]

Бир ырдын сыры: Алыкул Осмонов «Бөбөккө»

Бул ыр миң тогуз жүз кырк төртүнчү жылдын 30-ноябрында жазылган. Дал ушул айлар акындын чыгармачылык түшүмү берекесин төккөн, шагы ийилген мезгили болуптур. Кой-Сарыдагы ноябрдын 4 күнүндө (26–30-числосунда) 548 сап, декабрда 858 сап, январь–февралда 1796 сап ырды илхам периси башына конгон акын «бутунан өөп» ондогон, а балким жүздөгөн жылдарга өлбөс кылып жөнөтүптүр. Кызыгы, ушул үч айда ал кыргыз поэзиясын таптакыр жаңы багытка буруп, улуттук ырга «кайра куруу» жүргүзүптүр, б.а. өзүнүн ички дүйнөсүнө, жеке акындык «Менине» сүңгүп кирүү менен патетикалуу, чакырыктык ырдан […]

Конкурска: Даңкы чыккан «баатырлар» көп суужүрөк (№52)

*       *       * Өлүк ал – кепиндин жок кереги. Тирүү ал – кепин камдай берели. Мансапты күсөп калган о кийин манчыркап. Ошон үчүн – «оомийин»! Дени сак. Дарты – мандат. Бечара… Дары бер – даба болбойт эч ага. 2017-ж. *       *       * Барга көпкөн досту көрдүм дардаңбай бак-бак сүйлөп мактанган. А мен тапсам каткан нан жибитип жеп күн кечирдим арданбай. Жокко чөкпөс досту көрдүм токпейил, муңбас, эрктүү, айбаттуу. Аны көрүп кайраттуу – мен эмнеге ««кеммин» дейин, «жок» дейин. 2019. *       […]

Отунбаева Мадина: Кыргызстандын экологиясын бузганды токтот!

“Айтматовдон  алган  сабагым” конкурсуна Аалам жазуучусу Айтматов биздин элдин уулу экенин сыймыктануу менен үнүмдү кере дүйнөгө жар салгым келет. Ар бир окуган чыгармадан өзүмө сабак алам, каарманга айланам. «Атадан калган туяк» аңгемесинен атасын көрбөсө да, апасынын эле айтуусу боюнча, атасы согушта курман болгондугун уккан  балага экрандагы кыргыз түспөл жоокер атасы сыяктуу сезилип, балалык туптунук сезими менен, өзүнө жакын тутуп, болушушу мен үчүн ата-энең ким болсо да сен үчүн улуу экендигинен кабар берет, сени алар менен сыймыктанып жашоого чакырат. «Эрте келген […]

Аида Эгембердиева: Өксүй бердим өксүүсүн арбын жандын

…Дубал болсоң оо эбак урайт элең, Шише болсоң айнегиң чарт жарылмак. Отсуз туруп, суу болсоң, кайнайт элең, Отун болсоң бир айлаң бат табылмак. Адамсың сен урагыс, сындыра алгыс, Адамсың сен азапка чыдай турган. Чындык таппай чыдамың бүткөн кезде, Маңдайыңдан Кудайың сылай турган… ООМАТ 1. Көңүл ырдап турбаса көргөнүмдү, Окурманга мен эмне бере аламын? Өмүрүмдүн боштугу болбосо деп, Калем кармап, илимге караладым. Балалыктын шаңкайган асманында, Жамгыр болор булут да тунук эле. Бир ийненин көзүндөй жылчык таппай Кетчү болдум жакшына туруп эле. […]

Конкурска: Жайчылар (№51)

АҢГЕМЕ Көрүстөндүн эшигине салынган темир кулпулар тоңуп калыптыр, экөө үйүнөн ала чыккан күкүрттөрдүн экиден-үчтөн талын бирден алмак-салмак күйгүзүп атып, музун араң эритип, ошондо да чилденин суугун сиңирип алган темирлердин калиттерин эптеп бурап, кычыратып атып зорго ачты. Кар бир түндө тизеден жаап салыптыр. Мындайда багымдат намазга келгендер да көрүнбөйт. Ай конор жайына кыялай түшүп барат. Жылдыздар жоголуп, жер эми жарый баштады. Атамзамандагыдай жыгач эшиктер ысыкта кыйчылдап ачылар эле, бул жолу кар тиреп калыптыр, экөөлөп жыгач күрөктөрү менен дарбаза эшиктин жан жагын […]

Чыгыш даанышмандыгы: ата-энелер жапондордон эмнени үйрөнсө болот?

Олеся Ахмеджанова Ар бир маданияттын кызыктуу жактары бар. Кээсин үйрөнүп алгың келет. Жапондордун каада-салттарынан тапкандарыбызды байкап көрүңүз. Балким, алардын айрымдары ички дүйнөңүзгө үңүлүп, жашооңузга жаңы нерселерди киргизүүгө түрткү болуп калышы ажеп эмес. Ат коюу Жапонияда 9-кылымда эле бир же эки кытай иероглифи менен жазылган ат коюу ырымы (имина) орун алган. Адам менен ага коюлган ысымдын ортосунда көзгө көрүнбөгөн, тагдырга таасир тийгизчү сырдуу байланыш бар деп эсептешчү. Ошондуктан адам бирөөгө атын атап таанышканда, өзүнүн ички дүйнөсүнүн бир бөлүгүн ачып берет. Сүйүшкөндөр […]

Максим Горький: Кыйратуу

АҢГЕМЕ Июнь айынын ысык күндөрүнүн бири. Мен дарыя жээгинде кеменин тактайларына эртеден бери кара май жаап, түшкү тамактын убагы жакындап калган кезде арт жагымдагы чоң кыштакта ачыккан буканын өкүрүгүндөй ачуулу күрүлдөгөн үн уктум. Мен ачка элем, жумушту эртерек бүтүрүш үчүн так ошол алыстан чыккан күркүрөк дабышка оболу анчалык көңүл бурган жокмун, бирок ал жаңы башталган өрттүн түтүнү калыптана уламдан улам күчөй берди. Кыштактын үстүндөгү ысык абада буруксуган боз чаң турат, мен эми кыштак жакка карап, ар түркүн үн чаңга кошула […]

Нурланбек Мусаев: Демократия жана Евробиримдиктин баалуулуктары – 3

<<<<< Башы Реформа-Лютеранство-Протестантизм Флоренциялык искусствочулардын жаңы ыкмалары, сүрөт, скульптура жана архитектурадагы жаңы ачылыштары Европада реформа аракеттерин баштатты. ХVI кылымдын биринчи жарымында католик чиркөөсүнө каршы чыккан протестантизм агымы пайда болду. Протестантизмдин негизги идеясы “орто кылымдагы католик чиркөөсүнүн алгачкы – чыныгы христиандыктан четтеп кеткендигине байланыштуу туура жолго түшүү, алгачкы таза христиандыкка кайтуу” болчу. Орто кылымда схоластик (чиркөө пикирин таңуулоо) католик чиркөөсүнүн индульгенция эрежеси бар болчу. Бул эреже боюнча күнөө кылган кишиден чиркөө кызматкери тарабынан акча алынып, ал жашыруун түрдө күнөөлөрүнөн арылтылчу, бул […]

Кыргыз эл жомогу: Бүркүт менен коңуз

Бүркүт асманды айланып жүрүп коёнду көрүп, качырып сала берет. Коркок байкуш алыстан ажал келе жатканын сезип: – Жан соога! – деп жетип барат. Ал тездик менен коёнду тезекке калкалай салат. Бүркүт коёндун жашынган жерин көрүп калган. Ал локуюп отуруп алган кезде, коңуз бүркүткө мындай дейт: – Баатыр, жан соога, бечара бир күнүн көрсүн, – деп жалынып-жалбарат. Анын өтүнүчүнө кулак салбастан бүркүт коёнду дароо жеп, өзөк жалгайт. Болгон ызасына чыдабай коңуз: – Сенин тукумуңду курутпасамбы! – деп ант кылат, бүркүт кай […]

Акылбек кызы Айпери: Эң мыкты мурас – тарбия-таалим

«Айтматовдон алган сабагым» конкурсуна Кыргыз элине эле эмес, дүйнө жүзүнө аттын кашкасындай таанымал болгон Айтматовдун чыгармасы башка акын-жазуучулардын чыгармаларынан бөтөнчөлөнүп турат. Заманыбыздын залкар жазуучусун мен келечекти көрө билген даанышман адам деп ойлойм. “Кассандра тамгасында” адамзаттын башына келүүчү көйгөйлөрдү так, даана жазып кеткен. Каап, улуу муун өз учурунда бул чыгарманы окуса, балким азыркы учурдагы көйгөйлөрдү болтурбоого мүмкүнчүлүк болоор беле?.. Кулачы аалам менен байланышкан тоолордун кулай элегиндеги көрүнүшү сай-сөөгүмдү сыздатты. Арсен жан-жаныбарларды кырганы келген мергенчилерди кууп жиберип, өзү о дүйнө салып  кетти. […]

Гульнар Эмиль: Анализ романа Арслана Койчиева «Бакшы менен Чынгызхан»

Не о Чынгызхане… По хорошему пахнет Булгаковым… «Мастер и Маргарита» в свое время был намек, это было зёрнышко веры в существование Создателя во время тотального атеизма, своего рода — Библия, которую переписывали от руки и читали шепотом… Читая данный роман, думаешь, уж если что-то Койчуев взял на вооружение от Булгакова, что же столь значимое хотел сказать автор читателям? Роман Арслана Койчиева «Бакшы менен Чынгызхан» я бы назвала Роман – ностальгией (кусалык). Ностальгия спрятанная глубоко в наших ДНК. Содержание книги вызывает […]

Жолдош Турдубаев: Адашуудан коркпогон Абдысамат

Сөздү ырлардын «кийиминен» — сырткы формасынан баштайлы, анткени автордун салттуу уйкаштан качып, ыргакты атайылап бузуп, жаӊы нук издеген мүдөөсү ачык эле байкалат. Чыйырга сыйбас саптар Кышкы жол… Асфальтчылар тынч уктай берсе болот. Кыш келди да, шоссенин айыбын жамады. Үңүлүп карай келсең, кайсы жол да, кайсы талаа? – дайынын табуу кыйын, апапакай ар тарап – Аппак чөлдөй уч кыйырсыз жайылып. Машинеге жолдон чыгып кетпөөгө – бир ориентир – жол жээктеген бак дарак. Жаз жарыш, күз күрөштөн чарчаган, (Ойготкончо алгачкы жаз нөшөрү) […]