Конкурска: Келме кезек (№7)

ЖОМОК Мартбек карыган ата-энесинен айрылып, жетим болуп өстү. Балапан эти ката элек, балтыр эти толо элек тестиер чагынан бодо мал, жылкы багып, байга жалданып жүрөт. Эмгегине үй ээси жылына ондон кой-козу бөлөт. Бала аларды байдын малынан бөлбөй, чогуу кайтарып, чыгымга учуратпай, бирге багууга көнөт. Эгерим эс алууну билбей, күнү-түнү мээнетти жерибей, жандыктарын улам көбөйтөт. “Жетим – жетилет. Өнөрлүү — өлбөйт, жалкоонун жолу болбойт, иши оңбойт” – деген накыл мээсине кыттай орнойт. Колу бошто китеп окуп, кой-эчкинин, бодо мал, жылкынын эти […]

Кожоева Ырысгүл: Танабайдын бейнеси – чыныгы адамдын бейнеси

Менимче, адабияттын түпкү манызы – адам болууга үйрөтүү. Ал эми залкар жазуучу, улуу инсан Чыңгыз Айтматов: «Мыкты жазуучу болуш үчүн адабияттын тамырын жакшы түшүнүү зарыл» — деп айткан. Анын пикиринде ар кандай өнөр адамынын башкы максаты – окурманды адам болууга үгүттөө, тарбия берүү, б.а. «адамдагы адамды ачуу» болуп саналат. Cүрөткердин бөлөк жазуучулардан өзгөчөлүгү, ал жазуучу болуу менен эле чектелбестен, жер кезип, дүйнө кыдырып, ар кайсы өлкөлөрдүн атактуу инсандары менен таанышып, маданият жана адабият жөнүндө жана башка маселелер тууралуу баарлашып турган. […]

Токторова Жаркынай: “Бетме-бет” тайманбас болууга чакырат

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Белгилүү жазуучу Чыңгыз Айтматов өзүнүн чыгармалары менен жалгыз гана кыргыз элине эмес, бүткүл дүйнөгө белгилүү болгон. Ал эң мыкты деген повесттерди, романдарды жазып, өзүнүн көз карашын билдирген учкул сөздөрүн калтырган. Өз чыгармасындагы адамдарды, окуяны, айлана-чөйрөнү көркөм, түшүнүктүү, так кылып баяндаган. Ошондуктан, ал повесттердин мааниси терең, мазмуну күчтүү. Аны окуган бардык адамдар жан-дүйнөсү менен берилип, чыгарманын каармандары менен бирге жашашат. Каармандын кайгы-капасын да, кусалыгын, сезимдерин да билет, аларды түшүнүшөт. Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларынан чыныгы жашоону көрүүгө болот. Кайсы […]

Самудинова Малика: “Биринчи мугалим” окууга үндөдү

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовдун ар бир жазган чыгармасы жакшылыкка үндөп, окуп бүткөндөн кийин, жан дүйнөң болк этип, башкача таасир калтырат эле. Ар бир чыгармасы адамзатты жакшылыкка, эрдикке, адамгерчиликке, талыкпай эмгектенүүгө үндөйт. Анын ар бир чыгармасын кызыгуу менен, толкундануу менен ошол каармандар менен бирге жашап жүргөндөй болуп окуйм. “Ии эми эмне болот?”, “Жакшы аяктаса экен” деген ойлордун курчоосунда, толкундануу менен эртерээк эмне болорун билсем деп эртеңкиге калтырбай окуйм. Чыгармаларда ар кандай каармандар бар. Толгонайга, Сейдеге боорум ооруп, […]

Кубатов Дастан: Орозкул өзү күнөөлүү

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Менин эң сүйүктүү жазуучум бул – Чыңгыз Айтматов. Бул залкар жазуучуну тааныбаган бир да кыргыз жок болсо керек деп ойлойм. Чыңгыз Айтматов өзүнүн чыгармалары аркылуу кыргыз элин дүйнөгө тааныткан. Дүйнө жүзүндө эки Чыңгыз болгон дешет, биринчиси Чыңгыз дүйнөнү кылыч менен багындырса, экинчи Чыңгыз дүйнө жүзүн калеми менен багындырган. Бул жазуучунун ар бир чыгармасы окурмандын жан дүйнөсүнө сүңгүп кирип, ошол адамдын жашоосуна унутулгус сабак калтырат деп ойлойм. Ал ар бир чыгармасында көптөгөн мисалдар аркылуу адамдардын жашоосундагы кыйынчылыктарды, […]

Молдо Кылыч: Кыз-жигит[1]

Кыз жетиге келгенде, Энесин кошот жергеге. Ойногону курчак, Кызыгып турат кылчактап Кызыл-тазыл нерсеге… Сегизинде секелек, Ыркын башка бөлгөнү. Тогузунда толгонот, Ойго түшүп ар неме. Дебилгелеп[2] сермелеп, Жакындашат күзгүгө. Он жашында обозго[3] Оюн жакка умтулуп, Көңүл коёт комузга. Он биринде оолугуп, Көңүлдөнөт абыдан Оюн менен күлкүгө. Кыял күтө баштаган, Он экиге келгенде Кыз-келинге жакындап, Эртели кеч өргөөдө. Он үч жашта ойлонбойт, Теңтушунан өңгөнү. Буладай болуп булайып, Ай тамагы кылайып, Он төрт жашта кыз бала, Тоту куштай булактайт. Толукшуган тууган ай, Он […]

Жолдошбек уулу Бектур: Азыркынын Майсалбектери кайда?

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна …Мен аны көп жолу окудум. Окуганда да жөн эле окуп койгонум жок. Берилип окудум, кызыгып окудум, сиңирип окудум… Алардын бактылуу күндөрүнө ортоктош болуп, кыйын учурунда жардамдашкым келип жүрдү. Эл менен кошо фронтко десе фронтко, тылда иштеш керек болсо тылда иштемекке макул болгон болдум. Чын эле, боорум ооруду, аядым, бир чети сыймыктанып, ыраазычылык билдирип жаттым. Боорум ооруганы – бир үйдөн төрт эркек болсо төртөө тең кан жыттанган согушка аттанса, башында кат жазып дайын-дарегин айтып жатканы менен төртөөнөн […]

Иличбекова Айгерим: Жашоонун энциклопедиясы – Ак кеме

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Бул жашоодогу, ааламдагы айтор, биз билген бардык нерселердин чеги бар деп эсептейм. Ооба, биз билген жумуш, жүрүм-турум жана башка бардык нерселер бир убакта токтойт. Бирок адам баласынын руханий дүйнөсү эч качан түгөнгүс нерсе. Биринчиси экинчисине аркак болуп жатып жашоонун не деген кызыктары жаралган. Ички дүйнөсү бай адам руханий жашоону биринчи орунга койгон, руханий кирлерден оолак болууга бел байлаган, дене кумары, жек көрүү, адилетсиздик, кыянатчылык аттуу оорулар менен күрөшүүгө даяр кичипейил инсан. Мен ал инсанды «Ак кеме» […]

Төлөгөн Касымбеков: Жазуучу деген ким?

(Сөз эркиндиги калыстыктан эркин эмес) I Ырас, адам коомунда ар жердин, ар элдин өсүш, өнүгүш жолу, деңгээли элдин же жамандыгынан, же мыктылыгынан эмес, жашоо шартына жараша ар башка болгон соң, бу «адеби», адеп түшүнүгү да ар башка болуп келгени ырас. Демекчи, көп тайпанын ичинде өзүнчө тили пайда болгон, жүрүмү, мүнөзү, турмуш ыгынан алган үйүтү өзгөлөнгөн бир тайпанын «кыргыз» деген атын ушул күнгө дейре өзүнө тутунуп жүргөн элдин аз болсо да өзүнө жараша адеби, акыл нускалары боло келгени да ырас. Көп […]

Дооронбек Садырбаев: Калктанбыз – катын намыс эркектери

ЖООДО ЖОК ЭЛГЕ Чогулсак өңчөй кыргыз өтө шокпуз, Көкүрөк көктү тиреп өтө токпуз. Көптүрүп оозубузду сүйлөй келсек, Көп элди байкелеткен көкжал топпуз. Көөдөнү түктүүлөргө туш келгенде, Көбүбүз — “үйдө баатыр, жоодо жокпуз”… Жүргөн көп ар-намысын тебелетип, Жүнбаштын катынына жемелетип. “Каңк” этип каяша айтаар уулдар аз, Калаасын алгандарга эгелешип. Жактырат андан көрө жашаганды, Жатындаш эки-экиден тебелешип. Канчага азуулууга жем болосуң? Качан сен айбаттууга тең болосуң? Кайраты касташканын жалтандырган, Каадалуу качан кыргыз эл болосуң? Калкым деп кан жөткүргөн балдарыңа Кашайгыр качан арка-бел […]

Аалиева Алтынай: Ар бир адамга сабак болчу адам

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Дүйнөнүн төрт тарабына белгилүү, кыргыздын сыймыгы болгон, улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун чыгармалары окуган адамдын жүрөгүнө жеткидей жазылган не бир сонун кереметтер. Бул керемет чыгармалар бирине бири окшобогон, маани-маңыздуу, көркөм жана турмушта сабак боло тургудай жазылган. Мен дагы бул чыгармалардан көптөгөн сабактарды алдым. Маселен, турмуштагы кыйынчылыктарга моюн сунбоону, чыдамкай, сабырдуу болууну дал ушул Чыңгыз атабыздын “Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт” деген чыгармасынан түшүндүм, тактап айтканда бул чыгарма мен үчүн чоң сабак болду. Анда Кирикстин чыдамкайлыгы тууралуу айтылат. […]

Рахима Сыдыкова: Жолборс

(Балдар үчүн аңгеме) Жолборс – биздин итибиздин аты. Дегинкиси ал жеке эле биздин эмес, эки үйдүн – Алмакан таежемдин жана биздин үйдүн да ити. Бул торпоктой болгон койбагар, жүндөрү суйдаң, кулагы чологурааак, буттары узун болгондуктан, бою да бийик, кочкул-куйкул сары түстөгү жүндөрүнүн жон туштары кыскараак келип, бир аз тикийип каралжын тартып тургандыктан, мунун өңүнүн кандайдыр бир түстө экенин бир сөз менен айтып берүү кыйын. Анын куйругу мулук. Себеби, күчүк кезинде таежем куйругун дөңгөчкө коюп, балта менен керте чаап салган. Мен […]

Диляра Тасбулатова: Баш таңмай

Өгүнү акылдуу үч эркек менен отуруп калдык. Адегенде иш жөнүндө сүйлөшө баштадык эле, анан ататтагыдай ичкилик коштолуп, ырдаганга кирдик. Орус романстары деп койолучу. Жакшы, “жыргализм” болуп отурабыз. Ичимдигибиз кымбат, портвейн (биздин үч балта эмес, Португалиядан келген, экскюзив, билген кишиге). Жыргализм күчөп, ал эмес бирөө жетине албай: — Ох ата, катындар болбогону кандай жыргал а! — деп калбаспы. Мен бышкырып ийдим. Алар эсине келе түшүп, колумдан өпкөнгө жан талашат: “Ой кечирип кой, сен укмушсуң, сулуусуң  ж.б. ж.б.” Отуруш улана берди, ликер […]

Жекшалиев Тагай: Сабаты төмөн болсо да, адамгерчилиги жогору

«Айтматовдон алган сабагым» конкурсуна Менин Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларына болгон кызыгуум абдан чоң. Мага Айтматовдун чыгармаларынын баары жагат. Баардык чыгармаларында терең ой толгоо арбын камтылган. Алардын ичинен мага абдан жакканы жана менин сезимдеримди ойготкон чыгармасы бул – “Биринчи мугалим” болду. Бул чыгарма менин ички жан дүйнөмдө өзүнчө бир чоң сезим калтырып, мага чоң сабак берди. “Биринчи мугалим” чыгармасындагы башкы каармандар: Дүйшөн агай жана Алтынай. Бул адамдардын образдары жан дүйнөмө сүйүүнү, кайгырууну, сүйүнүүнү тартуулайт. Чыгарма мага апам бергендей  эле чоң тарбия бере […]