Жусупова Риза: «Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт» повести (өспүрүмдөр конкурсуна)

«Айтматовдун мен окуган чыгармасы» конкурсуна №6 дилбаян Айтматовдой мугалим боло электир… Мезгил жана мораль, абийирдүүлүк жана амалкөйлүк, инсандык жана көрпенделик… Эзели эскирбес бул түшүнүктөр жайында ой өкчөп, акыл калчабай калган маал кулак угуп, көз көргөн бул өтмүштүн мүлдө тарыхында боло элек болсо керек. Менимче мезгил өзү негиздүү менен негизсиздин көбүн айырмалап, кайсынысы кыярбас чындык да, кайсынысы кызылдай калп экендигин аныктоо кыйын болуп турган чакта Айтматовду окуунун зарылдыгын күн тартибине койду окшойт. Ч.Айтматовдун мен өзгөчө сүйүп окуган чыгармасы «Деңиз бойлой жорткон […]

Олжобай Шакир: Бата фокусуна байланган элдик түшүнүк

Кыргыздын кылымдап келген “бата менен эл көгөрөт” түшүнүгүнө философия илими кандай жооп берерин билбейм, бирок бул түшүнүктү карандай акылга, логикага, турмуштук сезим-туюмга салып кароого эч ким тыйуу сала албас маган. Андыктан ушул түшүнүктүн тегерегинде өз акыл чөйчөгүмдү калчап отуруп, логикалык мындай бир суроо туулду: дүйнөдө эң алдыга өнүгүп-өскөн кайсыл элде бата түшүнүгү жашайт болду экен? Маселен жапон, еврей, немис, француз, кытай, корей же малай элдерин бата менен агарып-көгөргөн элдер деп айтууга болобу бүгүн? Ушул элдердин аң-сезиминде, түшүнүгүндө ата-бабаларынан калган бата […]

Эстон эл жомогу: Ар ким өзүнө тийиштүүсүн алды

Бир кембагал жолоочу абышка сапар тартып  келатты. Күн батып, түн жамынып калгандыктан жакын жердеги үйлөрдүн бирине суранып, түнөп кетүүнү чечти. Чоң үйдүн терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. Байдын аялы чыгып аңкылдап, кыйкырып калды. — Азыр итти бошотом! Дегеле түнөгүчүн көр! Жогол көзүмө көрүнбөй! Жолоочу андан ары жолун улады. Келатып эски кичинекей үйдү көрдү. Терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. — Келиңиз, кириңиз! Бирок менин үйүм тар, нааразы болбо, — деди сыпайы. Абышка үйгө кирип: анын жакыр жашаарын, […]

Бахтияр Шаматов: Дөңгөлөк  жылдар

(Алыскы сапарга жүрүүчү поезд узатуучусунун жол аңгемелери) Кириш сөз Бир кезде темир жолго келип, болгондо да алыс сапардагы поюздарга узатуучу болуп иштейм деген түшкө да кирген эмес. Менин да буга чейин жакшы кызматым бар эле. Бирок улуу мамлекет тарагандан кийин эгемендик менен кошо кирип келген, ойго түшкө кирбеген шумдук заман бүтүндөй бир муунду жапырт көчөгө ыргытты. Алардын ичинде карайлаган мен да жан багуунун аргасын жасадым, тагдырдын жолу ары-бери калчап отуруп, акыры темир жолго алып келди да, күндөрдүн бир күнүндө мурдакы […]

ЖЫЛДЫЗЧА: Асман. Үпүп. Жамбы эжем

ЭССЕ Эмнеден улам коркуп калдым экен? Асмандан абдан коркчумун. Жомоктогу жезкемпир, кара дөө, сыйкырчылардын баары мага келсе, асмандан гана келүүчүдөй туюлчу. Жердин үстүндө жакшылар, асманда жамандар жашайт деп ойлочумун… Бирок менден өйдө жактагы асманга учуп кеткен, канаты бар: чымын, көпөлөк, аары, чиркей, чымчыктардын баарына суктануум эч токточу эмес. Алар каалаган жагына учуп барышат, гүлдүн, талдын, тамдын үстүнө, керек болсо тээ булуттардын арасына да учуп барып конуп олтуруп алышат деп кызыкчумун. *      *      * Бир күнү өзгөчө кооз, өзгөчө сулуу канаттууну […]

Харуки Мураками: Уйкум келет…

АҢГЕМЕ Cорпо ичип жатып эле уктап кеттим. Кашык колумдан жылмышып, тарелканын кырына тийди. Күтүлбөгөн добуштан улам бир нече адам мен тарапка карап, жанымда отурган кызым жөтөлүмүш болуп калды. Айла жок, столдо уктап кеткенимди  сезбесин деп, деги эле укмуш бирдеме көрүп жаткандай оң колумдун алаканын ары-бери оодара тиктейм. Он беш секундадан кийин алаканымды жайына коюп, улутунуп,  жүгөрү сорпого кайрадан кириштим. Башыма эч нерсе кирбей, көзүм тумандап, көк желкем сыздайт.  Эки размер кичине бейсболка-кепканы алдын арты кылып, башыма кептеп алгансып кийдим. Тарелканын […]

Сулайман Рысбаев: Манжалары жок чебер жазгыч

Аңгеме-жомок Илгери-илгери кооз жана сулуу жазуу боюнча атагы алыска кеткен Теңиз аттуу бир адам болуптур. Аны падыша алтын сарайына чакыртып алат да, сарайын кооздотот, мечиттерине, чайканаларына, түрдүү мунараларына кооз-кооз сүрөттөрдү тарттырат, сулуу жазууларды жаздырат. Падыша ал үчүн Теңизге көп маяна төлөп, өзүнөн алыс кетирбейт, башка бардык сүрөтчү жана жазгычтарды кызматтан бошотот. Теңиздин жазган ажайып жазуулары жана керемет сүрөттөрү менен падышанын да атагы алыска кетип, даңазасы артат. Мындай абал Теңизден башка сүрөтчүлөр менен жазгычтардын көчөдө жумушсуз калышуусуна алып келет. Алар бул […]

«Окей» радиосунун журналисти Канат Алманбетовго ислам-фанаттарынын тынымсыз коркутуулары эмнеге күчөдү?

Бул тууралуу маалыматты “РухЭш” сайтына журналист Канат Алманбетов өзү билдирди жана бул боюнча тиешелүү күч түзүмдөрүнө расмий түрдө арыз-кат жолдогонун кошумчалады. Ислам-фанаттарынын коркутуп-үркүткөнү боюнча кесиптешибиз мындайча баяндайт: Урматтуу калайык калк! Баарыңыздарга жакшылык каалап, бир маселени ортого салгым келип турат. Мен журналистмин. Жаңы жыл алдында христианчылыктагы протестант агымындагылар Иса пайгамбардын туулган күнүн майрамдашат. Кыргыздардын арасында да Иса пайгамбарга ишенгендердин бар экендиги жаңылык эмес.  Эмесе, мен ошол майрамга утурлай бул агымдын бир өкүлүн студияга чакырып, “Кыргыздар эмне үчүн Иса пайгамбардын туулган күнүн […]

«Замандаш» ассоциациясынын мигранттардын өмүрүн камсыздандыруу боюнча билдирүүсү

«Кыргызстандыктардын эл аралык конгресси жана мекендештердин Замандаш” ассоциациясы республикадан чыгып кетип жаткан кыргызстандыктардын өмүрүн милдеттүү түрдө 300 сомго камсыздандыруу полисин киргизүү боюнча акыркы кездеги коомчулуктагы демилгеге байланыштуу төмөнкүдөй билдирүү жасайт: Ассоциация 2003-жылы Кыргызстандын эмгек мигранттарынын кызыкчылыктарын коргоо үчүн түзүлүп, ошол убакыттан бери ушул ишти үзгүлтүксүз жүргүзүп келе жатат. Ошол жылдардан бери чет жерде каза болгон жарандарыбызды (“жүк 200”) Кыргызстанга жеткирүү боюнча мекендештерибиз бизге дайыма кайрылып келишет. Биз диаспоралык уюмдар менен биргеликте, өлкөбүздүн бийлигине чет жерлерде каза болгон жарандар менен мекендештерибиздин […]

Александр Куприн: Ажаат ачкан догдур

АҢГЕМЕ Бул аңгеме ойдон чыгарылган жок. Бул окуялар мындан отуз жыл илгери Киев шаарында чындыгында эле болуп өткөн, мен сөз кыла турган үй-бүлөнүн эсинде ал окуянын ар бир көз ирмеми ыйык нерседей сакталып, ушул убакытка чейин унутулбай айтылып келет. Мен болгону, ал оозеки аңгемени кагаз бетине түшүрүп, кейипкерлердин атын өзгөртүп койдум. – Гриш, а Гриш! Карасаң, торопойду… Күлүп жатат… ал күлүп жатат. Оозун карасаң, оозунда чөп жүрөт!.. Мына сага! Тамак-аш саткан дүкөндүн чоң айнек витринасынын алдында, катуу сууктан үшүп, айласыздан […]

Таалайбек Абдиев: «Жыпар аӊкып, жез бурап…» же эмне үчүн жез буруксуйт?

Азыркы кыргыз тилинде жыпар сөзү 1. аӊкыган жакшы жыт; 2. жыты аӊкыган, жыты жакшы, жакшы жыттуу деген зат атоочтук жана сын атоочтук маанилерди туюндурат (Кыргыз тилинин сөздүгү 2010:520). Көп учурда антропоним катары да колдонулат. Бул жөнүндө кыргыз ысымдарын изилдеген белгилүү окумуштуу Ш. Жапаров мындай дейт: «Жыпар кыргыз жашаган аймактын бардык жеринде (бүгүнкү күндө кыз баланын ысымы катары) кездешет. Анын мотиви жыттуу, жагымдуу, сүйкүмдүү, жылдызы жанган кыз болсун деген тилек менен байланышкан» (Жапаров 2004:71). Мындан тышкары бул сөз жыпар самын, жыпар […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (3-4-5-сабактар)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК <<<<< 2-САБАК Айнек алкак—рама, Аңгек деген—яма. Мастан деген—яга, Сүйрөгүчтөр—тяга, Жаракатың—рана. Уурдалганды—кража, Ным дегениң—влага. Күчаланы—брага. Кана, дагы кимдер айтат? —Общежитие? —Жатакана. —Соттолгон жай? —Жазакана. —Кичик чөмүч? —Ковшик болот. —Жаан-чачынчы? —Дождик болот. —Младенец? —Бөбөк болот. -А зайчонок? —Бөжөк болот. —Чужой деген? —Бөлөк болот. —А бөйрөкчү? —Почка да. —Чекит деген? —Точка да. —Колыбель как? —Бешик болот. —Отверстие? —Тешик болот. —Остатки пищи? —Кешик болот. —А двер как? -Окно, эже? —Терезе эмес, Текебаев, Дверь деген –эшик болот. —“Бел?” дегенди эмне дейбиз? […]