Абдыкерим Муратов: Тайгадагы тагдыр

Бекмамбет Атакановдун «Томь дайра (ГУЛАГ)» романын окуганда… Адамзат тарыхы жана коому ушунчалык ар тараптуу, бай жана көп боёктуу. Мына ошолордун ичинде абактар, абактагы жашоолор, абактагы адамдар да бар, алар да адам коомунун бир бөлүгү. Бул мезгил, бул тема адабиятта да чагылдырылууга акылуу, айталык, кыргыз адабиятында Токтогул Сатылгановдун сүргүндөгү, Молдо Багыштын «Абак дептери» циклиндеги ырлары, Казыбектин түрмө казалдары, Боогачынын кулак болуп Оренбургда жүргөндөгү чыгармалары мына ушул тематиканын бир жагы. Тилекке каршы, алардын абак жылдары ырдаган же жазган чыгармалары бизге толук жеткен […]

Конкурска: Апам ай, апам… (№44)

АҢГЕМЕ Жол… Күздүн сапсары талаасын тең экиге бөлүп зымыраган жол. Туш тарабын ак карлуу тоолор курчаган өрөөндү аралай чапкан даңгыр жол. Жол улай качандыр бир кездерде өткөн күндөрүмдү эстеп оор ойго батып баратканымда жанымдагы шоопур ойду бөлүп жиберди. — Сиз салдырган көпүрөгө жетип калдыкпы, байке? Алгач эмне болуп кеткенин түшүнбөй да калдым. Чырмалышып бараткан оюма капылет берилген суроону сиңире албай кыйналып турдум. Бир саам тигини карап «Эмне дедиң?» дегендей ойлондум да, анан эстей калгансып күңк эте жооп бердим. — Аз […]

Эссе деген эмне жана ал кайдан жаралган?

«Эссе» сөзү француз тилинен алынган жана ал  еssae- «аракет, киришүү, тажрыйба» деген түшүнүктү билдирет. Андай болсо, бул жанрда жазуу иши — алгач ирет жазган ар бир адамдын  өзү киришип жаткан же баштап жаткан иши, алдыдагы турмуштук же кесиптик пландары, максаттары тууралуу билдирүү, алгачкы аракеттери, жеке тажрыйбасы тууралуу баяндоо, аны жазуу жүзүндө бере алуу, практикалык сунуштарын айтуу иретинде  башталган  сыяктуу. Алган илимий булактардагы маалыматтарга таянсак, аталган жанрдын тарыхы, чындыгында эле ушундай экен. Эссени адегенде ишке орношуу кезинде жазылуучу маалымат алуучу иш […]

Корей эл жомогу: Мыйзамдуу жана мыйзамсыз балдар

Илгери корей элинде кандайдыр бир себептерден улам балдар мыйзамдуу жана мыйзамсыз деп бөлүнчү экен. Бирок кийин бул мыйзам жоюлуптур. Ал мындайча ишке ашыптыр: Бир министирдин мыйзамсыз баласы болгону менен мыйзамдуусу жок экен. Салт боюнча ал убагы келгенде өз уруусунан бир мыйзамдуу баланы мураскор кылып алышы керек болчу. Ошол учур келип министир өз инисинин мыйзамдуу уулун мураскор катары тандайт. Бул жөрөлгөгө карата атайын азем өткөрүлмөй болуп, конок катары императордун өзү чакырылат. Конок үйүнө өлкөнүн бүткүл ак сөөктөрү чогулганда, үй ээсинин он […]

Садхгуру: Ички дүйнөңдүн сырткы таасирлерден көзкарандылыгы

Эгерде бир нерсени өз эркиңиз менен жасасаңыз – бул бейиш. Бирөө зордоп жасаткан нерсе – тозоктун өзү. ♦ ♦ ♦ Бул жашоодо айланаңыздагы элге жаркын маанай жаратыңыз. Көзүңүз өткөндө сизди эстеп кайгырышкандай болсун. Эгерде тескерисинче болсо, анда бул жашоону туура эмес жашап өткөнүбүз ошо. ♦ ♦ ♦ Оору – бул табыгий нерсе; ал жакшы. Ал болбосо бутуң жулунуп калса да сезбейт болчусуң. Бирок кыйналуу – бул таптакыр башка иш.  Оорунун өзү эле жетмек – абалды оорлотуунун кажети бар беле? ♦ […]

Редьярд Киплинг: Йолдун кызынын атчысы

АҢГЕМЕ Эгерде эркек менен аялдын ортосунда макулдук болсо, казы эмне кылып алмак эле? (Мусулман макалы) Кээ бирөөлөр Индияда романтика жок дешет. Алар жаңылышат. Биздин жашообузга канча керек болсо, ошончолук романтика бар. Кээде андан да ашып кетет. Стрикленд полицияда кызмат кылчу, адамдар аны түшүнчү эмес, ошондуктан ага шектентүү менен карашып, андан өздөрүн оолак кармашчу. Ал полицей жергиликтүү эл өздөрүн кандай билсе, аны ошондой билгенге аракет кылыш деген башкалардыкына окшобогон теория менен жашачу. Бүткүл Түндүк Индияда өз каалоосу менен индус же мусулман, […]

Нурадил Рыспаев: Кузгундар

ПОЭМА Үӊкүр эмес, өз үйү, өргөсү бар, Үйдөй эмес, үӊкүрдөй бөлмөсү бар… Үч залкарды батырат жалгыз бөлмө, Үмүтү бар, жарыкта өлбөсү бар… Табигаттан алакан түрүп сурап… Тар бөлмөдө тажабас үмүт турат! Алты башка алакан арасынан Ай шооласы уурданып кирип турат… Карганын да зар болгон конушунан… Төрт кабаттын аз издүү чокусунан, Элеӊ-элеӊ жалт этет алты карек — Эшик черткен үн чыкса кокусунан. Чочуганы кабакты түйө карап, Кубанганы күнгө окшоп күлө карап… Күн бата элек экенин баамдаганда Күлмүӊдөшүп алты көз күйө калат. […]

Максим Горький: Жазгы күүлөр

(Фантазияланган аңгеме) Менин бөлмөмүн терезесинен аркы бакта турган акация жыгачынын сыйда бутактарында таранчылар аркы-терки секирип, кужу-кужу сүйлөшүп жатышат; коңшулаш үйдүн төбөсүндөгү аттын сүрөтүндө отурган кадырдуу карга таранчылардын өз ара сүйлөшкөнүн угуп, керилип-чоюла башын улам ийкеп коёт. Күндүн шооласы сиңген жылуу аба менин бөлмөмө ар бир дабышты жеткирип турат,— мен мында булактын шашылып аккан шылдыр-шулдур үнүн да, бутактардын акырын шырп эткенин да үзбөй угуп, тереземдин сырткы кырындагы кептерлер эмне жөнүндө күкүлдөп жатканын жакшы түшүнөм; ошентип, менин ичиме аба менен кошо жаздын […]

Балдарга тарбия көрсөтүүдөгү тибеттик көз караш

Тибеттик тарбиянын негизги эрежелери: Эң негизгиси – эч качан кемсинтүүгө жана уруп-сабоого жол берилбе. Балдарды уруп-согуунун жападан жалгыз себеби, алар жооп берүүгө алсыз. – Биринчи мезгил: 5 жашка чейин. Балага “падышага” мамиле кылгандай мамиле жаса. Эч нерсеге тыюу салба, аны алаксыт. Эгер ал кооптуу бир нерсе жасап жатса, коркуп кеткендей түр көрсөт. Көздөрүңдү ачып-жуумп, алаңдатып, чочугандай үн чыгар. Бала мындай тилди сонун түшүнөт. Ушул учурда алардын айлансында болуп жаткан нерселерге кызыгуулары артып, жашоого болгон көз караштарынын алгачкы кыштарын коюп жаткан […]

Токтосун Самудинов: Адептүүлүк Алиппеси

 ЖАГЫМДУУ СӨЗДӨР Эзелтеден элибиз Жалыны күч сөзгө бай. Жашап келет кылымдап Сылык-сыпаа кеп далай. Айта бил деп үйрөттүк Балдар менен кыздарды: «АССОЛОМУ АЛЕЙКУМ!» Же, «САЛАМАТСЫЗДАРБЫ!» Ылайыктуу бүгүн да Ырасмини карманыш. Илгери эле бар экен Учурашуу: «АРБАҢЫЗ!» Кээ таанышка таң эртең Кезигишер кез келет. Андай чакта, албетте: «КАЙЫРЛУУ ТАҢ!» деш керек. А эгерде жолуксаң Жолдошуңа кечинде… «КЕЧ ЖАРЫК!» деп айтарың Дайым болсун эсиңде. Элпектикке эмитен Өзүңдү өзүң көңдүргүн. Улууга орун бошотуп, «ОТУРУҢУЗ!» дей билгин. Январда, Ноорузда Жаштыр, мейли карыдыр… Бир-бирине кайрылат: […]

Конкурска: Баштык (№43)

АҢГЕМЕ «Домодедово аэропорту». Эл жыкжыйма. Кажы-кужуга толгон залдын бир бурчунда кара тору кыргыз келин эсин жоготконсуп, дендароо болуп отурат. Дагы он мүнөттөн соң Ош-Москва-Ош каттамындагы учакка каттоо башталарын эскерткен жагымдуу үн угулду. Келиндин жүрөгү эмнегедир түпөйүл, өңүндө бушаймандык көрүнөт. Көздөрүнөн жан дүйнөсүндөгү алаамат, ыза чагылат. Жакын кишиси келип, «канттиң, чырагым» десе, бурр эте коё берчүдөй ыйлоого дапдаяр. Шериги – катуу, чатырдай матадан тигилген чоң баштык. Анысынын ичинде нелер гана жок. Ойлосо, бу чоң  баштык менен доштошконуна он беш  жылдын жүзү […]

Кыргыз эл жомогу: Бүркүт менен түлкү

Бир мезгилдерде бүркүт менен түлкү дос жана өтө ынтымактуу болушат. Бирибизге бирибиз кара санашпайлы деп убадалашат. Ошондон көп убакыт өтпөй бүркүт бир жыгачка уя салат, ал жыгачтын түбүнө түлкү тууп, бачикилерин бага баштайт. Түлкү бир күнү бачикилерин калтырып, алыс жакка жем издеп кетет. Ошол учурда бүркүттүн карды ачып, дарактын түбүндөгү түлкүнүн бачикилерин жеп салат. Анан нык тойгондуктан уйкуга кирет. Бир аздан кийин олжосу менен түлкү келет. Караса, балдары жок. Ал: «Алыстан душман келбейт. Бул карасанатайлык бүркүттүн колунан келди», – деп […]

Мээрим Сайдилкан: Кыздардын келин-кул болушу

Өмүр бою ойлонуп эле жатабыз, ойлонуп! Бир жыйынтыкка келе алдыкпы?.. Бул – жүрөктү ооруткан аялга карата зордук-зомбулук! Азыр эле чыга калган жок да. Ар бирибиз бул нерсени жакшы билебиз… Жашап жатабыз. Жашаганда да дароо эле азыркы коомду, заманды, өлкөнү күнөөлөйбүз. Бирок алдын ала алдыкпы?! Жок! Кыргызда кызды улук тутушкан дешет. Бирок ыйык, улук тутканы кана?! Бул жарыкта көбү эркек баласына сүйүү, мээрим төккөндөй; кызга карата төгүлүп төшөлөбү? Жок! Муну ар бирибиз сыртыбызда жектеген менен, ичиңизде өзүңүздүн күнөөлүү экендигиңизди, кызыңызды дайыма […]

Конкурска: Үй (№42)

АҢГЕМЕ Көкүрөгү көк түтүнгө ышталган кайгылуу адамдын жандүйнөсүнө окшоп түтүнгө чулганган бул шаарда Күн эмес булут көрүнбөйт. Көмкөрүлгөн казандай карарган  асманды карап эле, бул шаарда актын баркына жетпеген адамдар жашаарына көз жетет. Табиятты таза сакташты үйрөнө албаган тургундардын түшүнүгү да асманындай кирдеп турганын көптөр туя бербейт. Көмкөрүлгөн кара казанды чалкасынан салып, очок тутантып, аш-тамактын түрлүүсүн жасап, эл багар «ашпозчудан» дайын жоктой. Каршы-терши каттаган автоунаалар менен жөө баскандардын башаламан агымы сыртынан караганда кумурскалар уюгун элестетет. Бул жөн гана бир салыштыруу. Эгер […]