Соңку жарыялангандар

Кабардин эл жомогу: Көк кытан менен чаян

Балыктуу көлмөнү көп жылдар бою бир көк кытан мекендейт. Көп жылдык жашоо карылыкка жеткирет да, акыры улгаюнун укуругуна илинген көк кытан көлмөдөн балык кармап жегенге жарабай отуруп калат. Бирок күч аз болгону менен акылы толгон ал курсак тойгузуштун амалын табат да, көл жээгинде өзү менен өзү сүйлөшө баштайт. Аны уккан жакын жерде күнгө кактанып жаткан чаян суроо салат: — Кытан аке, сага не болгон? Карылыктын айынан алжый баштаган жоксуңбу? — Каяктан алжыган! Көп жыл уялаган көлмөмө күйүп жатпаймынбы… — Эмне […]

«Кыргыз даамы» китебинин тарыхы

Кыргыз тамак-ашы боюнча хрестоматиялык китеп бар. Ал китеп “Кыргыз даамы” аталып, 43 жыл мурда басмадан чыккан. Автору Таштанкул Бөрүбаев. Бул китеп кантип жаралган? Аны жазууга эмне түрткү болгон? Анн-Аймон Жискар д’Эстен. Бул айым — Франциянын 1974-1981-жылдардагы президенти Валери Жискар д’Эстендин жубайы. Анн-Аймон айымдын «Кыргыз даамы», ал эми орус тилинде «Кыргызская кухня» деген китептин жаралышына түздөн-түз тиешеси бар. Таң калбаңыз! Ооба, ошондой. Эмесе, сөз ирети менен болсун. «Кыргыз даамы» китеби 1976-жылы 10 000 нускада, 1984-жылы 15 миң жана 1991-жылы 50 миң […]

Сагын Акматбекова: «Күүмүн, бирок комуз менен чертилбейм…»

Шербет менен таанышып, анын үйүндө болгон бир кеч эсимден кетпейт. Ал кездерде Шербет андагы Фрунзенин Панфилов көчөсүндө турчу. Чакан короодо бир түп дарактын түбүндө отурганбыз. Тепкедей үйдүн терезесинен түшкөн жарыктанбы, же асмандагы айдын жарыгынанбы, айтор айлана-тегерегибиздин баары каршы-терши көлөкөлөргө, шобурт-шоодурларга толгон бир керемет кеч эле. Кийин, кийин биздин үйдө, же алардын үйүндө жолугушуп, ырдашып ырыбыз, сүйлөшүп сөзүбүз бүтпөй, ай батырып, күн чыгарган кездерибиз көп эле болду. Кез өзгөрдү, заман өзгөрдү, кишилер өзгөрдү, бирок Шербет өзгөргөн жок. Чайпалбады, төгүлбөдү. Кандай аруу, […]

Нуралы КАПАРОВ: Олжобай иним жөнүндө ода

Гезитиң белге жетпей, китебиң элге жетпей… күйүккөндө, кыргыздын рух-дөөлөтүн жеткирем деп Москвага, Мадридге, Мюнхенге, почта деген чобурду, поюз деген кашаң атты, кара өрүктүн данегиндей бүркүп салып, үндөн озгон самолётту, калдактаган вертолётту түртүп салып, зымырык интернетти минип алып, алдында Алай, Арпа, Алтай калып, чыкты да бүт дүйнөнү чарк айланып, бүтпөгөн ишин карап бүтөт деген сайт ачты бүркүт канат “РухЭш” деген. Турду да бир топ күнгө башын кашып, кирди анан башы менен жерди казып, чачылган дөөлөтүңдү терип кирди, чарчаган саясатты чачтан алып […]

Жусуп Абдрахманов жана анын дагы бир мурасы «Кыргызстан » китеби

Кыргызстандын биринчи Республикасынын биринчи Премьер-министри Жусуп Абдрахмановдун 1928-жылы Кыргызстан мамлекеттик басмасынан чыккан «Кыргызстан» деген китеби 2018-жылы кайрадан жарык көрдү. Китеп араб арибинде жазылган. Биз анын «Күндөлүктөрүнөн» жакшы билгендей, Жусуп Абдрахманов чыгармаларын, докладдарын өзү жазган. Ошол китепти азыркы кыргыз алфавитине оодарып, басмадан чыгаруу ишке ашырылды. Китеп тууралуу кепке өтөөрдөн мурда бир-эки жагдайга токтоло кетейин. Биз бу жерде эки аныктаманы колдондук. Биринчи — бул «Биринчи Республика» жана экинчиси — «Азыркы кыргыз улуттук мамлекетин негиздөөчүлөр». Аталган терминдерди стилистикалык кооздук үчүн же ашынган патриотизмден […]

Дайырбек Казакбаев: Доктордун ууланышы

АҢГЕМЕ I. — Эмне болуптур, ыя? Ал эмне экен, ыя?.. — Кубат ууланып өлүптүр, — дейт. — Доктор ууланган имиш… — Бирөө колдуу ууланыптырбы, өзүбү?.. — Ал уктаган кезде үйгө уу чачыл, эшик-терезени жылчыксыз жаап таштаптыр. Жанагы Каным деген сестра келин бар эмес беле, ошол колдуу дешет. — Кап, эми эмне болор экен? Жакшы доктур эле да!.. Баягында менин сокур ичегимди союп, сонун айыктырган… — Э, ичегиң эмес!.. — Эми аман эле калса десең!.. — Тү-түүт! — Кокуй жол, жолду!.. […]

Нурзада Кубанычбекова: Сүйүүнүн сюрпризи

АҢГЕМЕ Сизди ушунчалык сагынып кеттим, жумушуңузга баргым келди. — Кеч курун келип калам, тамак даярдап тур, — дегенсиз, бирок менин күтүүдөн чыдамым түгөнүп, жумушуңузга барып келүүнү чечтим. Күтүүсүздөн барып, сизди кубандыргым келди. Жасаган тамактарды атайын идишке салып, жанына компот, салат кошуп, сизге кабар бербестен, сумканы асынып, жумушуңузга бет алдым. Акырын басып кабинетиңиздин жанына келдим, эшигиңиз коомай ачык экен. Дароо кирген жокмун, кабинетиңиздин жанында бир саамга туруп калдым. Сизди ушунчалык сүйүп, суктануу менен бир далайга тиктеп тура бердим. Бул жолу да […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын туткасы – Салт, калысы – Калк

«Калк» түшүнүгүнүн мааниси «эл», «журт», «көпчүлүк» түшүнүктөрү менен үндөш болгону менен, анын төркүнү адамдардын аймактык жалпылыгын туюнтуп турат. Андыктан, тигил же бул маселе боюнча коомчулуктун пикирин угуу зарыл болгон учурда, элибиз «Калк айтса, калп айтпайт», «Көптүн көзү көрөгөч» деп, анын пикирине астейдил кулак төшөгөн. Калк ар убак калыстык, адилеттүүлүк, чындык тарабында болгон. Мына бүгүн да ошол калктын ишеничине арзыган эл өкүлдөрү мыйзам чыгарууга адистешип келишет. Асыресе, «мыйзамды чыгаруу» мүмкүн эмес. Элдик көз караштан алганда, ал табият же турмуш тарабынан аныкталган, […]

ЖЫЛДЫЗЧА: Бир жолку махабат баянымдын аягы

АҢГЕМЕ Кайдыгерлигимден… Эринбестен фото аппаратымды үйдөн алып чыгып, керемет ошол бир көрүнүштү сүрөткө тартып алсам болмок экен. Саргайган бир эле сарымсак эле… Жайнап жап-жашыл болуп өсүп, бышып келе жаткан  сарымсактарымдын арасынан, сабы куурап быша баштаган бир сарымсакты жулуп алдым. Жиптей ичке, тарам-тарам тамырларынын бирөөсүнө илинип, чоктой кызыл мончок жер алдынан кошо чыкты.Тээ бир жаздабы же жайдабы, кыздын моюнунан үзүлүп түшкөн кызыл мончок топуракка басылып калса керек. Быжыраган майда тамырларынын бирөөсүнө илинген кызыл мончок жер алдында жатса да сарымсактын тамырына “тагылып”, […]

Кыргыз эл жомогу: Макмут

Илгери бир Макмут деген киши отуз эчкиси менен аялы экөө оокат кылчу экен. Ал киши ар күнү эртең менен мөөнгө жуурат куюп алып, эчкисин жайып кетет. Ошол убакта бир карышкыр, бир түлкү болуптур. Түлкү келип Макмутту куйругу менен жыга чаап, жууратын ичип кеткени аз келгенсип, карышкыр бирден эчкисин жеп кетчү экен. Күнүгө экөө ошентип жей берип, он беш эчкиси калат. Макмут өзү ачка болуп жүрүп, арыктап бүтөт. Макмут бир күнү чоң Карадөө дегенге айтат: — Эртең сиз биздин үйгө конокко […]

Жамалбек Ырсалиев: Эстен кеткис чылапчын

АҢГЕМЕ Досум чалды таң атпай. — Жүрү баняга барып келели?! — Каякка баралы? — “Грин сити”, “С легким паром”, “Кристалл…” — деги койчу, бир топ банянын атын айтты. Мен баняны жакшы көрбөйм. Ысык парда кийиз калпак менен шыпыргыны көтөрүп алып бууга оронуп отура да албайм. Менин бала кезден жакшы көргөн мончом бар. Ал апамдын темир чылапчыны (дагыра). Бала кезде чач алдырган менен жуунганды ушунчалык жек көрчүмүн. Кумурсканын уясын көрсөтүп, “сени башың дал ушундай биттеп кетиптир. Эми биттер сүйрөп барып кумурсканын […]

Бахтияр Шаматов: Дөңгөлөк жылдар

<<<<< Башы Жалалабат – Бишкек, №187 поюз Бүгүн, буюрса, Москвага жөнөгөнү турабыз. Жанагы мени темир жолго кийирбей койгон тууганым менин жумушка кирип иштеп жүргөнүмдү көрүп уялды окшойт, бригадасына кошуп алды. Москваны картаң карышкырлар «элитный направления» деп коюшат экен. Жалаң «деловойлор» жүрүп, жүдөгөн-сүдөгөндөр «местныйда» (жергиликтүү каттамдарда) анан Жалалабатта жүрүшөт тура. Кандай гана бактылуумун дейм ичимен, резервде жүргөн жалалабатский составдын проводниктерине өөдөсүнүп карап коем. Вагондун пардаларын илип жатсак, бирөө келип: «Бул деген силердин Жалалабатыңар эмес, сбордон бир тыйын кем болсо экинчи жүрбөй […]