Баарыбызды улуттук сыймыкка бөлөгөн Култаеванын сыйлыгы жөнүндө сөз

Кытай Эл Республикасынын “Кытай адабиятын жайылтууга өзгөчө салым кошкондугу үчүн” мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, филология илимдеринин доктору, «РухЭш» сайтынын «Чеч-Дөбө» интеллектуалдар альянсынын мүчөсү Үмүт Баймуратовна Култаева менен маек. – Оо, Үмүт эже, сыйлыгыңыз кут болсун! Сиз ар кандай сыйлыкка татыктуу инсан экениңизди билебиз го. Биздеги айрым түркөй жетекчилерди эске албаганда, сиздин пикирлештериңиз Сиз менен сыймыктанабыз. Эми сыйлык туурасында кеңири кеп кылып бергейсиз. Себеби буга чейин бул сыйлык боюнча коомчулукта маалымат жок эле да… – Ыракмат, Олжоке. Эми бул сыйлыкка, биринчиден, кудайдын […]

Машайык ЭРГЕШОВ: Баладай таза бойдон кетти деп атамды жаш баланын мүрзөсүнүн жанына коюшту…

“Карайм күндү көздөрүмө жаш толуп, Калат эми канча ырым жазылбай. Менин кайгым тогузунчу валл болуп, Жүрөгүмдөн сапырылат басылбай…” – деген оттуу саптары бар ырларды жазып, кыргыз адабиятынын асманында башкаларга окшобогон алоо саптары менен түбөлүктүү ордун тапкан акын Тургунбай Эргешовду кимдер билбейт… Кырчындай болгон 35 жаш курагында бул жарыкчылык менен кош айтышып, тирүүсүндө бир да китеби жарык көрбөстөн арманы ичинде кете берди. Бирок талант дегениң дат баспаган алтын сыяктуу. Акындын мурасын эл ичинен жыйнаган тун уулу Машайык “Булбулдардын тукуму аз” деген […]

Жоржи Амаду: Элдик майдан жана майрам

Амаду Жоржи (1912-2001) – Бразилия жазуучусу, академик. “Какао”, “Тер”, “Жансыз деңиз”, “Учу-кыйырсыз жер”, “Кызыл тандар” ж.б. ондогон романдардын автору. Чыгармалары дүйнөнүн элүүдөн ашуун тилдерине которулган. Бир катар эл аралык сыйлыктардын лауреаты. — Кырк беш жыл жазуучулук менен шугулданып, жыйырма роман жазыпсыз. Эмне үчүн жана кимдер үчүн?… — Менин өмүрүмдүн да, чыгармаларымдын да өзөгү эл турмушунда. Колумдан эмне келсе, ошонун баарын эл турмушу үйрөттү, мен дагы бүт чыгармачылыгымды ошого арнадым. 1931-жылы жарык көргөн “Карнавалдар өлкөсү” романымдан баштап, “Күрөшө берип, күчтөн тайган […]

Абибилла ПАЗЫЛОВ: Бүгүнкү жазуучу намыс-ариет  талашууну  да үйрөнүүгө тийиштей (1-маек)

Белгилүү жазуучу жана котормочу Абибилла Пазылов менен болгон маегибиз… – Абибилла аке, учурда эмне менен алексиз? Кезинде кыргыз окурмандарына дүйнө адабиятынын дөө-шаа жазуучуларынын чыгармаларын жеткирүүдө албан эмгек жумшадыңыз окшойт. Ошолорду китеп кылып чыгара алдыңызбы? Бүтүндөй өмүрүн котормочулукка арнаган авторлордун бири Эрнис Турсунов бир курдай каңырыгы түтөп отуруп, котормо өнөрү кайсы авторго болбосун чыгармачылык чоң өнөркана болгону менен, бирок бизде ал мээнеттин кадыр-баркы бааланбастыгын айтып кейиди эле… – Мурдагы замандарда мен көрүп-неткен даркан  жазуучулар “бир чыгарма жазып бүткөнүңдө, соңунан чыгынып,  эки […]

Салижан Жигитовдун байбичеси Кимия Токтосунованын маеги

1964-жылы баш кошушкан. Бир уул, бир кыздын ата-энеси. Үч неберенин чоң ата, чоң апасы. — Кимия эже, «Тирүү өлөт, жердин койну — жатагы. Изи калар болсо жакшы атагы» деп Жусуп Баласагын айтып кеткендей, Салижан агай жашоого из калтырып, атагы алыска кетпедиби… — Үй-бүлөсү… Китепкана бөлмөсү… Агайыңардын жыйнаган китептери… Бардыгы эле ордунда турат. Бир гана жаркылдаган кожоюнубуз жок… Молдокемдин (агайыңарды ушинтип айтчумун) жандүйнөсү китеп менен болду. Өмүрү китеп менен өттү… Хоббиси — китеп жыйнамай болчу. Кайсы өлкөгө (Түркия, Ташкенттен 600-700дөй китеп […]

Немистердин жүрөгүн багындырган гений

Ирмтрауд Гучке — германиялык адабиятчы жана журналист. Ирмтрауд айым — Чыңгыз Айтматовдун көркөм дүйнөсүн изилдеген үч китептин автору. Улуу кыргыз жазуучусунун чыгармаларына немис адабиятчысынын кызыгуусунун сыры эмнеде? Адабиятчы-журналист Ирмтрауд Гучке айым (Dr. Irmtraud Gutschke) — улуу кыргыз жазуучусунун чыгармаларына арналган үч эмгектин автору. “Киши жана жаратылыш Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларында” деген биринчи китебин И.Гучке 26 жашында докторлук диссертациясынын негизинде жазып жарыялаган. Он жылдан кийин 1986-жылы чыккан экинчи китеби “Гуманитардык маселелер, жомоктор, мифтер. Айтматовдун чыгармаларынын мисалында” деп аталат. Быйыл эле “Турналардын убадасы. […]

Бейшебай УСУБАЛИЕВ: Бешик ырын бешик гана жарата алат

Филология илимдеринин доктору, профессор, Эл аралык Айтматов академиясынын академиги, тил теориясы, лексикология, грамматика, көркөм чыгарманын тили, стилистика, кеп маданияты жаатындагы адис, жазуучу Бейшебай Усубалиев Нарын районунун Оттук айылында туулган. Учурда Махмуд Кашгари – Барскани атындагы Чыгыш университетинин Эсенгул Ибраев атындагы журналистика жана коом менен байланыш кафедрасында профессору. 300гө чукул илимий эмгектин, “Түркүк”, “Кѳз”, “Түтүн”, “Түн” аттуу прозалык жыйнактардын автору. «Түтүн», «Түн»  аттуу жыйнактары Кыргызстан Жазуучулар союзу тарабынан жылдын мыкты китеби деп таанылган, «Кызык», «Шишек» аттуу аңгемелери «Кыргызстан маданияты» гезитинин; “Гарбочок” […]

Кайран залкардын каңырык түтөткөн маеги

Кыргыз эл акыны, кайран залкар талант Эрнис Турсунов агабыз адабияттын түрдүү жанрында өндүрүмдүү эмгектенди. Поэзия, драматургия, котормочулук өнөрү менен катар кийин карасөзгө тап койду. Эрнис ава менен болгон береги маегибиз «Айат-пресс» гезитине (18.122008-ж) «Ууру кыла албасаң, «шабашка» жасайсың да…» деген ат менен жарыяланган эле. Бул маектешүүбүз кандай кырдаалдан улам уланып калганын маек соңунда баяндайбыз… – Учурда көкөйүңүздү өйүп турган эмне? – Жазуучулар турмушу жана китеп, эне тил маселеси. Барыле китеп чыгарууга аракет кылып аткансыйт, бирок колго алары аз. Китеп дүкөндөрдө […]

Чынгыз Айтматов о снежных барсах, бешеных законах рыночной экономики и кыргызской легенде

КОГДА ОДНИ СТАНОВЯТСЯ БОГАЧЕ ОСТАЛЬНЫХ Чынгыз Айтматов, родился в 1928 году в кыргызской деревне Шекер, мировая известность пришла к нему в 1958 году вместе с повестом «Джамиля». За ним последовали такие работы, как «Материнское поле» (1963), «Прощание с Гюльсары» (1966), «Белый пароход» (1970), «И дольше века длится день» (1981), «Плаха» (1987). В этом году, после долгого молчания, он удивил своих читателей новым романом: «Снежный барс» изданный в переводе Фридриха Хитцера в издательстве «Союз Цюрих» (320 стр., цена 19,90 евро) и […]

Михаил СИНЕЛЬНИКОВ: Чингиз Айтматов заставил кыргызский народ думать иначе

В сентябре (2016 г) прошел «Ошский форум интеллектуалов», собравший в южной столице Кыргызстана много ярких, интересных личностей из разных стран мира. Нургазы Мусаев позвонил и сообщил, что один из таких гостей, Михаил Синельников, после Оша побудет и в Бишкеке. Именно с ним и хотел я встретиться, и застал его в доме-музее Алыкула Осмонова, где знаменитого поэта и переводчика угощал яблоками основатель и директор музея Памирбек Казыбаев. Турдубаев: Вы поэт и переводчик. Скажите, можно переводить стихи, когда нет вдохновения? Синельников: Ну, […]

Кожогелди Култегин «Партиядан партия алмаштыргандарды Племянниковага салыштырам» дейт

Маектешибиз — Кыргыз Эл акыны, Кыргыз Республикасынын «ТҮРКСОЙдогу» өкүлү Кожогелди Култегин. — Кожоке, сизди кийинки кездерде фейсбуктан арбын көрө баштадык. Фейсбук дагы алысты жакын кылган жакшы нерсе окшойт? — Менин те мурда жазган бир таамай сөзүм бар эле: “Ар бир адам өзүнүн баласы менен кошо жетилет…” – деген. Анын сыңарындай, болбосом болбой атып, балдарым жетелеп киргизди. Аргасыз макул болдум. Балдарым менен кошо (бир аз артыраакта) жетилип атам. — Кандай негиздерден улам макул болдуңуз? — Биринчиден, өзүң билесиң, биздин чыгарган китептерибиздин […]

Алым ТОКТОМУШЕВ: Ар дайым конфликтте жашайм

— Алым ага, Американы жайына коё туруп, өзүңүз тууралуу сүйлөшпөйлүбү? — Өзү жөнүндө сүйлөшкөндөн ким качсын. Айрыкча кыргыз баласы өзү тууралуу сүйлөп же сүйлөтүп кырданганды жакшы көрөт. Улуу устат Салижан Жигитов айтчу эле, биздин түштүктө айрым кишилер мончо буусуна кактанып, жонун жүгөрүнүн мардеги менен сүрдүрмөйүнчө моокуму канбайт. Анын сыңары, Айтматов баштаган кыргыз жазуучулары мактоо менен жонун кан чыкканча жышдырмайын ыраазы болбойт деп. Сен тууралуу башкалар сүйлөсө бир жөн, бирок өзүң жөнүндө өзүң кеп кылганың бир чети ыңгайсыз, экинчиден өмүр баяныңдын […]

«Унчукпай коюу дагы – көрө албастык»

Лейлектик чыгармачыл мугалим, «Кут Билимдин» мыкты авторлорунун бири Тайир Аширбай менен Жолдош Турдубаевдин маегин окурмандарга сунуштайбыз. – Элеттик мугалим Тайир Аширбай азыркы учурда эмне менен алектенип жатат болду экен? – Мен азыр айылдык окуучуларга сабак берем, убакыт таап, чыгармачылыгымды да улантып келем. Куштун эки канаты болгондой, менин бир ишим сабак берүү, экинчиси – адабият, ыр жазуу. «Ачылыш» деген ыр жыйнагым жарык көрдү. Азыр «Тирүү ыр» деген дагы бир жыйнагымды даярдап койдум. Балдарга арналган «Бөбөк кыш» деген ыр жыйнагым, ушундай аталыштагы […]

«Ушунчалык унутпаган, адамкерчиликтүү адам экен!..»

Жазуучу жөнүндө жазуучу эмес кишилердин дил баян-аңгемелеринен (Жамбыл автовокзалынын директору болуп иштеген Кыргызбековдун Чыңгыз Айтматов жөнүндө айткандарынан) Бул окуяны да “үнү жок” Раманкул Момункулов аксакалдын саргыч өң контор журналына жазылган “эскерүүлөр топтомосунан” окуган элек. Ошол өзү ээн-жай отуруп кагазга түшүргөн калыпта — ырааты менен сөзмө-сөз келтирели. Казак кулуну Кыргызбеков ага жыл-айы эсте жок күндөрдүн биринде төмөнкүдөй эскерүүсүн баяндаган экен: “…Жумуш убактысы бүтөөрүнө аз эле убакыт калган. Бир убакта эшикти ачып бирөө кирип келатат. Карасам — өңү аябай тааныш. Келип эле […]