Салижан Жигитовдун байбичеси Кимия Токтосунованын маеги

1964-жылы баш кошушкан. Бир уул, бир кыздын ата-энеси. Үч неберенин чоң ата, чоң апасы. — Кимия эже, «Тирүү өлөт, жердин койну — жатагы. Изи калар болсо жакшы атагы» деп Жусуп Баласагын айтып кеткендей, Салижан агай жашоого из калтырып, атагы алыска кетпедиби… — Үй-бүлөсү… Китепкана бөлмөсү… Агайыңардын жыйнаган китептери… Бардыгы эле ордунда турат. Бир гана жаркылдаган кожоюнубуз жок… Молдокемдин (агайыңарды ушинтип айтчумун) жандүйнөсү китеп менен болду. Өмүрү китеп менен өттү… Хоббиси — китеп жыйнамай болчу. Кайсы өлкөгө (Түркия, Ташкенттен 600-700дөй китеп […]

Немистердин жүрөгүн багындырган гений

Ирмтрауд Гучке — германиялык адабиятчы жана журналист. Ирмтрауд айым — Чыңгыз Айтматовдун көркөм дүйнөсүн изилдеген үч китептин автору. Улуу кыргыз жазуучусунун чыгармаларына немис адабиятчысынын кызыгуусунун сыры эмнеде? Адабиятчы-журналист Ирмтрауд Гучке айым (Dr. Irmtraud Gutschke) — улуу кыргыз жазуучусунун чыгармаларына арналган үч эмгектин автору. “Киши жана жаратылыш Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларында” деген биринчи китебин И.Гучке 26 жашында докторлук диссертациясынын негизинде жазып жарыялаган. Он жылдан кийин 1986-жылы чыккан экинчи китеби “Гуманитардык маселелер, жомоктор, мифтер. Айтматовдун чыгармаларынын мисалында” деп аталат. Быйыл эле “Турналардын убадасы. […]

Бейшебай УСУБАЛИЕВ: Бешик ырын бешик гана жарата алат

Филология илимдеринин доктору, профессор, Эл аралык Айтматов академиясынын академиги, тил теориясы, лексикология, грамматика, көркөм чыгарманын тили, стилистика, кеп маданияты жаатындагы адис, жазуучу Бейшебай Усубалиев Нарын районунун Оттук айылында туулган. Учурда Махмуд Кашгари – Барскани атындагы Чыгыш университетинин Эсенгул Ибраев атындагы журналистика жана коом менен байланыш кафедрасында профессору. 300гө чукул илимий эмгектин, “Түркүк”, “Кѳз”, “Түтүн”, “Түн” аттуу прозалык жыйнактардын автору. «Түтүн», «Түн»  аттуу жыйнактары Кыргызстан Жазуучулар союзу тарабынан жылдын мыкты китеби деп таанылган, «Кызык», «Шишек» аттуу аңгемелери «Кыргызстан маданияты» гезитинин; “Гарбочок” […]

Кайран залкардын каңырык түтөткөн маеги

Кыргыз эл акыны, кайран залкар талант Эрнис Турсунов агабыз адабияттын түрдүү жанрында өндүрүмдүү эмгектенди. Поэзия, драматургия, котормочулук өнөрү менен катар кийин карасөзгө тап койду. Эрнис ава менен болгон береги маегибиз «Айат-пресс» гезитине (18.122008-ж) «Ууру кыла албасаң, «шабашка» жасайсың да…» деген ат менен жарыяланган эле. Бул маектешүүбүз кандай кырдаалдан улам уланып калганын маек соңунда баяндайбыз… – Учурда көкөйүңүздү өйүп турган эмне? – Жазуучулар турмушу жана китеп, эне тил маселеси. Барыле китеп чыгарууга аракет кылып аткансыйт, бирок колго алары аз. Китеп дүкөндөрдө […]

Чынгыз Айтматов о снежных барсах, бешеных законах рыночной экономики и кыргызской легенде

КОГДА ОДНИ СТАНОВЯТСЯ БОГАЧЕ ОСТАЛЬНЫХ Чынгыз Айтматов, родился в 1928 году в кыргызской деревне Шекер, мировая известность пришла к нему в 1958 году вместе с повестом «Джамиля». За ним последовали такие работы, как «Материнское поле» (1963), «Прощание с Гюльсары» (1966), «Белый пароход» (1970), «И дольше века длится день» (1981), «Плаха» (1987). В этом году, после долгого молчания, он удивил своих читателей новым романом: «Снежный барс» изданный в переводе Фридриха Хитцера в издательстве «Союз Цюрих» (320 стр., цена 19,90 евро) и […]

Михаил СИНЕЛЬНИКОВ: Чингиз Айтматов заставил кыргызский народ думать иначе

В сентябре (2016 г) прошел «Ошский форум интеллектуалов», собравший в южной столице Кыргызстана много ярких, интересных личностей из разных стран мира. Нургазы Мусаев позвонил и сообщил, что один из таких гостей, Михаил Синельников, после Оша побудет и в Бишкеке. Именно с ним и хотел я встретиться, и застал его в доме-музее Алыкула Осмонова, где знаменитого поэта и переводчика угощал яблоками основатель и директор музея Памирбек Казыбаев. Турдубаев: Вы поэт и переводчик. Скажите, можно переводить стихи, когда нет вдохновения? Синельников: Ну, […]

Кожогелди Култегин «Партиядан партия алмаштыргандарды Племянниковага салыштырам» дейт

Маектешибиз — Кыргыз Эл акыны, Кыргыз Республикасынын «ТҮРКСОЙдогу» өкүлү Кожогелди Култегин. — Кожоке, сизди кийинки кездерде фейсбуктан арбын көрө баштадык. Фейсбук дагы алысты жакын кылган жакшы нерсе окшойт? — Менин те мурда жазган бир таамай сөзүм бар эле: “Ар бир адам өзүнүн баласы менен кошо жетилет…” – деген. Анын сыңарындай, болбосом болбой атып, балдарым жетелеп киргизди. Аргасыз макул болдум. Балдарым менен кошо (бир аз артыраакта) жетилип атам. — Кандай негиздерден улам макул болдуңуз? — Биринчиден, өзүң билесиң, биздин чыгарган китептерибиздин […]

Алым ТОКТОМУШЕВ: Ар дайым конфликтте жашайм

— Алым ага, Американы жайына коё туруп, өзүңүз тууралуу сүйлөшпөйлүбү? — Өзү жөнүндө сүйлөшкөндөн ким качсын. Айрыкча кыргыз баласы өзү тууралуу сүйлөп же сүйлөтүп кырданганды жакшы көрөт. Улуу устат Салижан Жигитов айтчу эле, биздин түштүктө айрым кишилер мончо буусуна кактанып, жонун жүгөрүнүн мардеги менен сүрдүрмөйүнчө моокуму канбайт. Анын сыңары, Айтматов баштаган кыргыз жазуучулары мактоо менен жонун кан чыкканча жышдырмайын ыраазы болбойт деп. Сен тууралуу башкалар сүйлөсө бир жөн, бирок өзүң жөнүндө өзүң кеп кылганың бир чети ыңгайсыз, экинчиден өмүр баяныңдын […]

«Унчукпай коюу дагы – көрө албастык»

Лейлектик чыгармачыл мугалим, «Кут Билимдин» мыкты авторлорунун бири Тайир Аширбай менен Жолдош Турдубаевдин маегин окурмандарга сунуштайбыз. – Элеттик мугалим Тайир Аширбай азыркы учурда эмне менен алектенип жатат болду экен? – Мен азыр айылдык окуучуларга сабак берем, убакыт таап, чыгармачылыгымды да улантып келем. Куштун эки канаты болгондой, менин бир ишим сабак берүү, экинчиси – адабият, ыр жазуу. «Ачылыш» деген ыр жыйнагым жарык көрдү. Азыр «Тирүү ыр» деген дагы бир жыйнагымды даярдап койдум. Балдарга арналган «Бөбөк кыш» деген ыр жыйнагым, ушундай аталыштагы […]

«Ушунчалык унутпаган, адамкерчиликтүү адам экен!..»

Жазуучу жөнүндө жазуучу эмес кишилердин дил баян-аңгемелеринен (Жамбыл автовокзалынын директору болуп иштеген Кыргызбековдун Чыңгыз Айтматов жөнүндө айткандарынан) Бул окуяны да “үнү жок” Раманкул Момункулов аксакалдын саргыч өң контор журналына жазылган “эскерүүлөр топтомосунан” окуган элек. Ошол өзү ээн-жай отуруп кагазга түшүргөн калыпта — ырааты менен сөзмө-сөз келтирели. Казак кулуну Кыргызбеков ага жыл-айы эсте жок күндөрдүн биринде төмөнкүдөй эскерүүсүн баяндаган экен: “…Жумуш убактысы бүтөөрүнө аз эле убакыт калган. Бир убакта эшикти ачып бирөө кирип келатат. Карасам — өңү аябай тааныш. Келип эле […]

Абдилаат ДООРОВ: Ыр автордун айыл же шаарда жашаганынан айырмаланбайт

Маектешибиз элетте жашап, айылдын кирсиз асманындай тунук, Лейлектин аптабына бышкан жүзүмүндөй ширин ырларды жазган Абдилаат Дооров учурда Лейлек райондук “Ата Журт” гезитинин баш редакторлук кызматын аркалап келет. — Абдилаат агай, элет жеринде өмүр кечирип, ыр жыйнактарын чыгарып келаткан калемгерлердин бирисиз. Айылда жазылган ыр менен борбордо, шаарда жашап жазылган ырдын айырмасы эмнеде? — Ооба, элетте жашоонун өзгөчөлүгү бөтөнчө. Мен өлкөбүздүн түштүк-батышындагы Исфана шаарында (фарсы тилинде ис-жыт, фана-атыр), атыр жыттуу аймакта жашаймын. Сулуунун кош өрүм чачындай Козу-Баглан, Ак-Суу дайралуу, санжырага бай Алтын-Бешик […]

Сейит ЖЕТИМИШЕВ: Ажалдын да, мезгилдин да алы жетпеген нерсе – чыгарма

Айтылуу эки томдон турган “Эл арасында” романынын автору, белгилүү жазуучу Сейит Жетимишев агай менен төмөнкүчө маек курганбыз. — Сиз Кудайга ишенесизби? — Кудайды бар деп да, жок деп да эч ким айталбайт. Бирок мен өзүмчө ишенем. — Жашоодогу негизги позицияңыз кандай? — Табиятта кыпындай да калп жок, табият кызылдай чындык. Колумдан келишинче ошол табияттай жашайм. Демек, алымдын келишинче табияттагы чындыктай аракет кылам. Жашоодо Ажал деген бар. Жашоодо Мезгил деген бар. Экөө тең ушунчалык ташбоор. Ажал бир күнү эчтекеге карабай, алып […]

Маркум акын Азада Бегимкулованын сиңдиси менен маек

“Таланты жок акын болот, тагдыры жок акын болбойт” демекчи, табигат аянбай кудурет-шыгын берип, бирок ошого жараша кыска өмүр тартуулаган аздек акын Азада Бегимкулованын оттой ысык ырларын кимдер укпаган? Жакында акындын сиңдиси Сабира Бегимкуловадан эжесинин эч жерге жарыялана элек жаңы ыры табылганын угуп, бир чети ал ырды окурманга тартуулаш үчүн, экинчиден Азада Бегимкулова туурасында баарлашуу үчүн борбордун Ак-Өргөө конушуна жол алдым. — Биз сегиз биртууган болуп, сегизибиз бир ата, үч аялданбыз. Эжем туулган жылдары атам облфиндин, облвоенкоматтын башчысы сыяктуу чоң кызматтарда […]

Габриэль Гарсиа МАРКЕС: Сыйкырчы болсом, “Жалгыздыктын жүз жылы” романымды жок кылмакмын…

Габриэль Гарсиа Маркести окурманга тааныштырып отуруунун зарылдыгы жок. Колумбиялык улуу жазуучунун чыгармалары кырк жылдан бери дүйнө жүзү боюнча эң көп окулган китептерден. Жазуучунун атагын чыгарган “Жалгыздыктын жүз жылы” романы 1970-жылы орус тилине которулуп, Россияда басып чыгарылат. Маркес анын эң мыкты окурмандары дал ушул Россияда жашайт деген. Жазуучу СССРде акыркы жолу 1987-жылы болот. Дүйнөлүк новеллистиканын генийин Кремлде М.С. Горбачев тосуп алганы бар. Сиздерге сунуштап жаткан маек Россиянын “Развитие личности” журналынын 2004-жылдагы №4—санына жарыяланган. – Устатыңыз ким болгон? – Окутуучуларым деп менин […]