Конкурска: Ыр жазууну токтоткула, акындар! (№33)

КУДАЙДЫН ЖҮРӨГҮ Кудайдын жүрөгү эмне деп согот, Кандайча кагышын Бир Өзү билет. Бир Өзү бийикке миң учуп — конот, Бир Өзү — тереңге сүңгүгөн тирек. Кудайдын жүрөгү эмне деп согот, Кол менен,  ой менен кармоого болбойт. Ыйлаган суроого жооп жок! Жооп: “Ыймансыз көңүлдүн бөксөсү толбойт”. Кудайдын жүрөгү эмне деп согот, Кулагым дүңгүрөк дүбүрттү комсойт. Дүк-дүк-дүк эткени — «Күчүңдү топтоп, Дүйнөнү багындыр!» дегенге окшойт. Кудайдын жүрөгү эмне деп согот, «Кунарсыз жашоону жогот, — дейт, — Жогот!» Адамзат — жаш бала,  түбөлүк […]

Нурадил Рыспаев: Жалгыз-Жийде

“Жол-Колоттун” чат ылдый жагындагы Жол боюнда эски чеп жанындагы… Жалгыз жийде жатчу эле жапырайып, Жарымынын жалп өчкөн “жалындары”. Жарымынын жок эле жалбырагы, Шамал болсо шуулдачу жандуу жагы. Куурап калган жарымы качан?  Билбейм… Куу жагынын угулчу калдырагы. Суу барбаган талаа эле бөксөдөгү, Жамгыр эле ал чөлдүн көксөгөнү. Жаны чыгып бараткан жалгыз жийде, Жамгыр эле анын да эӊсегени. “Жалгыз-Жийде” — аты эле ал талаанын, Жийде атынан аталган… Баамдагамын… Какыраган талаада жалгыз жийде Канча жылды карыткан?… Аӊдабадым. Тээ алыстан кыйшайып көрүнчү эле… Омкорулуп […]

Шабдан Сулайманов: Мерес мезгил ташкынында…

*       *       * Эх, ошол кез! Ошондогу айылда Эч ким илип олтурчу эмес эшигин. Бөбөктөрдү коңшусуна дайындап, Бөлөп коюп кете берчү бешигин. Чака-челек мелт-калт толгон айран, сүт, Чакырылбай өзү келген коноктор. Бүлүк түшкөн, күлүп түшкөн кайран кез, Бүгүн менин балдарыма жомоктой. Жакындатып туруучу эле баарысын, Жапыз үйлөр, жапырылган тор зымдар. Жакшы адамдар акысыз да, кайрымсыз Жардамдашып бир-бирине кол сунган. Айыл жапырт чогулушуп түлөөгө, Ала чуркап идиш-аяк, төшөгүн: Келин алып, кыз узатса бирөөлөр Келип баары көркү чыкчу көчөнүн. Мезгил өттү. Мерестикти […]

Мирлан Алтымыш уулу: Сараң болуп баратам

Сен карабай жүргөн кезде күйгүзүп, Мен тажабай ашыктыгым билгизип. Капчыгымды далай жолу жукарткам, Кайра-кайра кафелерге киргизип. Көлөкөңдөй калбай ээрчип сүйрөлүп, Майрам сайын букет-букет гүл берип. Театр, концерт, кинолорго алпарып, Чуркап жүрүп алгам сага үйлөнүп. Үйлөнгөн соң, мүнөз калып мурдагы, Кафелерге киргизбестен бир дагы, Сараң болуп кетиптирмин. А тургай Сатып бербей, майрам сайын гүл дагы. Бапыраңдап бере берсе белекти, Баркы кетип ысрап болот эмеспи. Сага белек сатып бербей учурда Сараң болуп кеткеним да себептүү. Айлык алсам өзүмө алам дебеймин, Сага көйнөк […]

Дайырбек Стантегин: Көчкөн журттай өттү өмүр

*     *     * Чыңгыз хан 515 аял алган деп жүрөт билбейм, бирок чынбы, жалган. Мен болсо өмүрүмдө бирди сүйүп, Шого да жетпей жүрөм жалгыз арман. А мүмкүн жетер белем жетким келсе, А мүмкүн өбөр белем өпкүм келсе. А бирок жете албадым, өбө албадым, Турбайбы сүйүү деген өкүм нерсе. Болсо да өкүм нерсе, сүйөм бирок, Ушу азыр болк-болк этип турат жүрөк. Бирөөнө жетпесем да арзып, күйүп, Түшүмө 515 аял кирет. Ойгоном. Олтурамын кайта жалгыз, Оюмда жалгыз ошол кайталангыс. Жетпесе миллион эркек […]

Нурадил Рыспаев: Темир боз үй

ПОЭМА “Белеспетин” тепчү эле кыбыратып, Бетегенилүү шиберди шыгыратып. Белди көздөй тепкенге күчү келбей, Белден ылдый кетчү эле зымыратып. Эриккенде далысын кашып алып, “Ээрге” бекем жамбашын басып алып. Кетчү сызып… сырайтып эки бутун, Белеспеттин “рулуна” асып алып. Өңгүл-дөӊгүл ылгабай кете берип, Өөн коктунун сайынан өтө келип… Өзү токтоп калганча белеспети, Бөксө тоонун түзүнө жете келип. Марасына жеткенсип артты карап, Маашырланып бөксө, тоо, чатты карап… Апаа, апаа деп анан кыйкырчу эле, Апасы бар алачык жакты карап. Түртүп арттан белеспет тептиргенче, Же жонуна […]

Конкурска: Балалыкка кат! (№28)

Түйшүктөн кабары жок бала күнүм! Түшөт деп күтпөсөм да сага күнүм… Карылык деген неме кол булгалап, Кат жазгым келип кетти сага бүгүн. Жашоонун көнбөй зулум тартибине, Жакшы сөз жакындабай жан дилиме. Кааттыгын замананын көтөрө албай, Кат жаздым зар болгондо  бал тилиңе. Көп эле экөөбүздүн кыялыбыз, Көп түрдүү обон чертчү кыягыбыз. Эртерээк эр жетсек деп эңсечү элек… Эси жок жан окшойбуз сыягы биз. Эр жетип сенден кыйла чамдап кеттим, Эртелеп бир чоң жолду тандап кеттим. Жайнаган гүлдүү  тоону көрсөтсө эле, Жаштыкты […]

Мукагали Макатаев Кожогелди Култегиндин котормосунда

АРЫЗ ЖАЗЫП КЕТЕЙИН Бүгүн менин туулган күнүм, ой-бой-ой! Тиги адамдар эмне жүрөт тойлобой? Жасап берет элем банкет баарыңа – Жаратканым жарытпастан койгону-ой. Азгын дүйнө неге жатат үндөбөй? Алоолотуп тойдун чогун үйлөбөй? Кучактатып кучак-кучак гүлдөрдү, Мына чапан, мынаке атың, мин дебей? Эл-журтума жакпадыбы алда-нем? Бекер өмүр сүргөмүнбү анда мен? Калкым, сенин касиетиң ырдайм деп Кайран өмүр бош кеттиби? Кайра бер? Айтамын деп кубанчыңды, муңүңду, Башка нукка балаң эргип бурулду. Мен баары бир өзүң менен бир болом Мээлеп туруп тепсең деле уулуңду. […]

Муратхан Шокан: Жумурткалар учуп кетти куш болуп

КАЗАК АДАБИЯТЫНАН Котормочудан: Адам баласы кудай насип этип жакшы даам татса, сөзсүз жакындарын эстейт, алар дагы ушул даамдан ооз тийсе дейт. Акын көңүл учураарлык жакшы ыр окуса, ушуну башкалар да окуса деп тыбырчылайт. Көөнүм бир чөгүп жүргөн кездерде казактын мыкты акыны Муратхан Шокандын ырларын окуп, мен да ошентип алып-учтум. Бу жарыкчылыктын дабышын жүрөгүнөн өткөрө керемет ырларды жазыптыр. Аларды жакшы көрүп котордум. “Ш менен Ч сы болбосо айырма жок анча көп” таризиндеги Байдылда Сарногоев агайдын айтканында чоң чындык болгон менен, ар […]

Тайир Аширбай: Шордуу журттун илдети – көрө албастык

ТАҢ АТТЫ Боорума жакын таң атты, Боз дөбө жакта жаңы атты. Боз торгой таза үн менен Бозоргон таңды агартты. Талпынта кагып канатты, Таң жаркын жашоо жаратты. Талдагы күкүк таң калсын: Табийгат — миң  бир  канаттуу! Күн түркүн  шоола  таратты, Күү черткен суулар шар акты. Күүлөнүп  жатып өзүнчө, Күтүүсүз жерден таң атты! ШЕРМЕНДЕ (1937-жылды эскерип ) Күн бүгүн үн катпай күркүрөйт, Кишендүү күлүктү ким  сүрөйт? Элим да, жерим да мүңкүрөйт, Эр болсоң, бийликти жыгып көр. Жалгыздык  жашынып ыйлады, Жанымды жакырдык  кыйнады. […]

Мустай Карим: Ташка чыккан гүлдөр

КҮЗДӨГҮ ЫРЛАР Айтматов Чыңгызга Өмүрүм оюн болду илме кайып, Көңүлүм бирде толуп, бирде жанып, Кээде утуп, кээде утулуп келе бердим, Тагдырдын таштарына тайгаланып. Жазмышым оюн болду илме кайып, Жабыктым күндүз үшүп, түндө жанып. Алмашып так менен жуп өмүрүмдө, Кубулдум бир агарып, бир карарып. Жөө бастым адыр менен колоттордо, Тапканым тете болду жоготконго. Дайыма махабатым жалгыз жүрбөй, Кайгы-муң илештирип алат жолдо. Жаңыдан ынсап кылып келе жатсам, Азгырды кайра мени кара шайтан. Маскарам чыкпасын деп чочуладым, Макталып жатканыма карабастан. Сезимге күн менен […]

Конкурска: Арман сенин – падышаң, сен ага – күң (№25)

♦     ♦     ♦ Топук болбой жарды менин жүрөгүм, Толук эмес жартылыктан жүдөдүм. Тоодой сезим көөдөнүмө сыга албай, Тоодо демим, жапыстыкта жүрөмүн. Карлыгачмын өз мезгилин таппаган, Кайда учса жаздын деми бакпаган. Күкүм болуп миң ушалап күбүлүп, Кызыл эттен, тээрисине батпаган. Сүйүп сени, деңиз болдум ташыган, Сезимдердин мухитимин калкыган. Сыйпап шамал толкундары ташыса, Сезиш үчүн суулар жээгин таппаган… Жаным чыда! Кабыгыңда туйлаба. Жаның тынаар азыгы жок калганда. Жанар тоонун күнү бүтсө күл болор, Жашоо үчүн, жалын муктаж учкунга! Неге мынча кежирсиң!!! Сезимиңди […]

Дайырбек Стантегин: Бир үн менен эки башка боздойбуз

*     *     * Апаң сенин ажаан эле бир укмуш, Аты чыккан албуут, бейжай жагынан. Көп көргөнмүн – ызгаар учуп тилинен Түгү чыгып тургандыгын жаагынан. Дайым сени жеткиргенде бир оокум, Дале эсимде айнектүү көк веренда. “Кайда жүрдүң арам катын, бейбак” деп, Каргап-шилеп тосуп алчу сени анда. Сен мелтиреп, мен да сырттан мелтиреп, деп турчумун “кагылайын, кайненем”. Эч бир нерсе болбогондой кой маарек, Эртесинде жолукчусуң кайра сен. Апаң мейли, каргап-шилеп тилдесин, Ал ансайын бекемделип шертибиз, Коркунучка кайыл болуп тик карап, Корооз алгач […]

Конкурска: Улук болду, ыйык болду пул-кудай (№18)

*       *       * Сүйүү – деңиз, кол кармашып экөөбүз, Ал деңиздин суусун бойлоп кечебиз. Бирок, аттиң! Күн кызарып батканда, Эки жээкти бойлоп, бөлөк кетебиз. *       *       * Айтышат: «Жабылса бир эшик, Башкасы ачылат. Кайгырба». Сезимди акылым жүдөтүп, Баратам суу болуп жамгырда. Себелейт күзгү жаан, чачым суу, Корголойм астында бекеттин. Жүрөгүм – сыр сандык, жашырчу, Өрттөнөт ичинде эки өрттүн. *       *       * Артында үмүтү өчкөн каректин Изи бар сагынычтуу кусанын. Туш-тушта көзүрлөрү валеттин — Жутамын үшкүрүгүн. Ызамын. Какшаган карт тарыхты эстедим […]