Алым Токтомушевдин тандалма ырларынан

*   *   * Мейли сен орден алба, Жыйында унутулгун. Тоздурба шамалдарга Жылдызын улутуңдун… 01.12.71-ж. Экспромт Түнүң үчүн сен сүйөнгөн, сен өпкөн, Тирлигимди бергим келет белекке. Алар сенде бүрдөйт, соолуйт бир күнү Терезеңдин түбүндөгү теректей. Көз жаштарың сырга сымал жылтырап, Бүт көөнүмдү ээлеп алып олтурат. Алар сенде – колкабыңдай унтулат. Алар сенде – көйнөгүңдөй жыртылат. Жылдар, күндөр сур түтүндөй бой керет. Жылдыздуу да, жылдызсыз да ой келет. Ааламда жок түбөлүктүү эчнерсе – Албай дагы, бербей дагы койгон эп! Жолугуштук. Алар азыр […]

Калык ИБРАИМОВ: Арктика-Антарктика (Поэтикалык эссе)

Антарктикада муздун эриши тездеди Бул тууралуу окумуштуулардын эл аралык тобунун жаңы жарыяланган баяндамасында айтылат. Алардын иликтөөсү 1992-жылдан бери Антарктикада дээрлик үч триллион тонна муз жоголгонун аныктаган. Ушундан улам дүйнөдө деңиз деңгээли 1990-жылдардын башынан бери бир сантиметрге жакын көтөрүлгөн. Бул өз кезегинде Тынч океандагы аралдардан тартып, АКШнын Флорида штатынын жээгине чейинки аймактарга коркунуч келтирет. 84 окумуштуу жүргүзгөн иликтөөнүн бүтүмдөрү 13-июнда «Nature» журналында жарыяланды. Алар Антарктикадагы муздун абалын жандооч аркылуу чогулган маалыматтардын жана башка ченемдердин негизинде иликтешкен. Натыйжада алар 1992-2017-жылдар аралыгында 2,7 […]

Султан РАЕВ: Назгүл сезимдин, ички реверанстын акыны

«РухЭш» сайтынын туруктуу авторлорунун бири, редакциябыздын чыгармачыл тобунун мүчөсү, таланттуу акын жана котормочу, калемдешибиз Назгүл Осмонованын “Сен берген гүлдөр тирилбейт” аттуу ырлар жыйнагы «Турар» басмасы тарабынан жарык көрөр алдында турат. Аталган китептеги белгилүү жазуучу Султан Раевдин баш сөзүндө Осмонованын чыгармачылыгы туурасында төмөндө жылуу пикирлер айтылат… Биз бүгүн баш сөздү толугу менен болбосо да, айрым урунттуу пикирлери менен бирге жыйнакка киргизилген Назгүлдүн айрым ырлары менен поэзия күйөрмандарын тааныштырабыз… *   *   * Назгүлдү маанайдын, сезимдин, ички реверанстын акыны десек болот. Ал өз […]

Атантай АКБАРТЕГИН: Суу ордуна күлкүң сурайм өлөрдө

АРГЫМАК Ажалдан нечен куткарып, Бешик да болгон сынаакы, Аргымак бизде – кыргызда Кичи – Ата Мекен сыяктуу. Көк чапчып, жаны октолуп, Комуздай үнү шаңгырап, Өң түгүл мени түштө да, Азгырат ошол аргымак. Келет да окуранып ал, Ийниме жалы төгүлө, Колумду жыттайт жаныбар, Кадалып көзү көзүмө. Тизгинди каксам шарт анан, Титирей түшүп аргымак, Турнадай тизип мезгилди, Туяктан ала салдырат. Көгүчкөн болуп күлүктүн Көкүлү көккө талпынат. Ээрден жулуп кетчүдөй, Этектен шамал тарткылайт. Утурлай чуркап узун жол, Шилтенет буттар кылычтай, Түйүлүп күлүк муштумдай, […]

Пери АЛМАЗОВА: Көк асманды өпкүлө

О ЖАРЫКТЫК ЖЕРГЕ ЧАЧЫП ЖАЗ КУТУН …Чаң, Чаң чыгарып чар тарапка Тай кулун!.. Таң атканда Тулпар салат ай нурун, Нурдан ууртап Шумкар сызат ак кушум! О,   жарыктык! Жерге чачып жаз кутун, Уртап, Жуттум Жаз өмүрдүн май,   тузун!   Толкуп, Ташып Көл бийлетип аккуусун… Желбиретип жетигенге ак туусун, Ой,   карачы табиятка адамзат! Ыр ырдашып тал-теректер ал турсун. Ала-Тоомдун этегинен Бал суздум… Балкып барып, Балкып барып бир жуттум!   Пир тутум! Мен өмүрдү, Өмүр мени учурсун… Тагып берсин Таажы кылып шурусун! Алып […]

Габриэла Мистральдын поэзиясы Назгүл Осмонованын котормосунда

Чили акыны Габриэла Мистраль 1889-жылы төрөлүп, 1957-жылы көз жумган. 1914-жылы ошол кезде аты-жөнү эч кимге белгисиз болуп, кичинекей Лос Андес шаарында мектепте мугалим болуп иштеген Габриэла Мистраль борбор шаардагы “Гүл оюндары” аталган адабий сынакка “Өлүм сонеттери” деген чыгармаларын жиберет. Башында атактуу Чили акыны Манэль Магаляненос Моуре турган абройлуу конкурстун калыстар тобу (сынакка төрт жүздөн ашуун чыгарма келип түшкөн) Габриэлага башбайгени ыйгарып, ага орхидея гүлүн, алтын медаль жана лавр гүлчамбары менен диплом берилет. Сыйлык тапшыруу аземинде белгисиз бойдон калууну чечкен Габриэла […]

Динара БЕЙШЕНАЛИЕВА: Кантти экен?

(Асан кайгы бабаздын изи менен терилген терме) Түнкүсүн уктабай отурганда түрдүү ойлор келе берет. Томолок жерди  алаканыма кармап алам. Сыдыргыдан сыдырылат дүнүйө…Ал эмне болду экен?…Бул эмне болду экен?  Дүйнөдө аты суук, түрү суук түрмөлөр бар. Кудай ошолорду кучагыңа ал, оорун жеңилдет, актай көр, бей-бечараларды сактай көр деп тиленем. Анан отуруп жалпы жан бүткөндүн барына жаны кейиген Асан кайгы бабамды эстеп, көрбөсөм да  ичим жылып кетет. Адамдык жолду  салып кеткен экен.. Ушул түнү уктабай, ооруп жаткан кантти экен? Чарк айланып көпөлөк, […]

Кожогелди Култегин түрк тилинен которгон Нежип Фазылдын ырлары

(Экинчи топтом) <<<<<<<<<<<Биринчи топтом АЯЛДАРДЫН БУТТАРЫ Мустафа Шекибге Аял буту баскан жерде – жүрөгүм, Басып эзген сайын жыргайт: “Бас! Эз!..”– деп. Өмүр-жолдо суроо салса бирөө бир – Баратам дейм аял изин аздектеп. Күлкү коштойт аялзатын, ый коштойт, Жакыныраак көздөн мурда бутуна. Туруш-турпат, ийкеми анын тилге окшойт, Аял барда лам дебе да, упура. Ичке устунда – Кудай берген сулуулук! Имараттар алганбы өрнөк буттардан?! Жабуу астында турган сымал улуулук! Чолпонду айайм мармар ташка тушталган… Кудай-Элес жүр мойунда тагылып, Демек, динин айтып турат […]

Кубанычбек АРКАБАЕВ: Көй турмуш айырмасыз көз таңмайдан

Чыгармачылыгымды карасөздөн баштасам да бир кезде жаштык деми менен ыр жазгам. Ал тургай 1996-жылы ыр жыйнак чыгарып, аз болсо да жакшы пикирлерди  укканым бар. Менин азыр ал ыр китеп  тууралуу сөз кылайын деген оюм жок. Андан кийин жазылып, китепке кирбей калып жетимсиреген, үй-жайы жок киши сымал ар кайсы саргайган барактарда жүргөн ырларым колума тийип боорум ооруду. Карап көрсөм алардын эң кийинки жазылганына 1999-жыл деген дата коюлуптур. Ошондо ыр жазбаганыма жыйырма жылга жакындап калыптыр. Жаштык деми азайдыбы, карасөзгө ооп, котормо менен […]

Зайырбек АЖЫМАТОВ: Бизге эми келбейт жаштык кез кайра…

(Элдик нукта күйгөн ыр) Айылымда бирге чоңойгон, Аруум, Аксынын гүлүн оронгон, Аруум. Жаш го деп жүрүп уурдаткам сени, акмалап жүрүп корооңдон, Аруум. Ак жолдун суусун бойлогон, Аруум, ак балык болуп ойногон, Аруум. Колукту кылып алам деп сени, алмончок кезде болжогом, Аруум. Аттиң ай… тагдыр өкчөлүп, Аруум, алыста калдым өрттөнүп, Аруум. Айтылбай сүйүүм, ал кезде сени, агалар кеткен бөктөрүп, Аруум. Турмушуң болбой олуттуу, Аруум, таштапсың барган конушту, Аруум. Жарк этип кокус Күн сымал тийген, жалгыздап кайра жолуктуң, Аруум. Кечигип колуң сурайын, […]

Мухтар Шаханов Кожогелди Култегиндин котормосунда

МУРУН “Адам болуу оңойбу толук кандуу, Алып таасир алптардан – калыптан бу,” – деп башкырдын акыны Мустай Карим Мени Расул Гамзатка алып барды. Тоолуктардын тоого тең деми бар да, Толкуп-ташып коштошкон эрип анда. Үч жылдан соң космонавт Севестянов Тааныштырды акынга мени кайра. Расул айтты: «Жаш талант сурап-нетсе – Баасын айтыш эң кыйын! Кубат жетсе… Иним, сенин ырыңды окубапмын, Бирок, музоо мурунуң турат эсте. Өзгөчөгө ойчулдар күлөбү дейм, Өзгөчөлүк – табигат тиреги бейм. Өнөрдө да эч кимге чаташтырбас Өз мурдуңдун болушун […]

Рудаки: Жүзүң ачсаң, эки бетиң— жанган от, \ Жүзүн катат булутка Күн арга жок

Абу Абдаллах Жафар Рудаки (860-941) – классикалык парсы поэзиясынын анабашы. Мезгилинде Бухарадагы Саманиддер аксарайында акындар тобун жетектеп, соңку муунга ардактуу устат атыгып, касиеттүү жан катары кадыр-барк күткөн. Карылыкка моюндап калганда бийлик төбөлдөрүнүн каарына кабылып, (имишке ишенсек: көзү оюлуп) аксарайдан куулат да, өзү туулуп-өскөн Панжрудак айлында өлбөстүн күнүн көрүп, жакырдыкта көз жумат. Анын божомолдуу бейити азыр заңгыраган кумбөзгө айланган. Акын өмурундө 130 миң же андан он эсе көп бейт (кош сап) жазган деген жоромолдор: бар, бизге жеткени эки миңдей гана сап, […]

Айгүл Узакова: Сиз жана күз

* * * Оюңузга салды бекен дүрбөлөң, Ошондогу жашылданбай чечилүүм. Эңсөө дагы болбой калып аралжы, Эки келбес өмүрдөгү кечигүүм. Сизге болгон көңүлдөгү урматтоом Калар дегем жакшы сырдай жабылуу. Алаксуу да болбой калып аралжы, Болот тура кээде минтип жабыгуу. Булуттуу көч берсе күздүн кабарын, Өткөндөргө токтолуу жок жалдырап, Калып калар сагынычты эскертип Дарактагы саргайган бир жалбырак. Деңиздеги бушаймандуу толкундар Кайра жанып өткөн көңүл кушундай. Айбыгуу да — коркунучу жыргалдын, Сизде дагы болсо керек ушундай. Каректерде ойноп өткөн шаттуулук, Кете койбос токтоолукту […]

Абийрбек АБЫКАЕВ: Кыш маанай

Жыртылып жылдыз көрүнбөй, Капкара туман асманда. Бурганак согуп, аппак кар Кычырайт бутта басканда. Эптеп жылыйт үй ичи, Картөшкө манту касканда. Күйпөктөп жүрөт байбичем, Төшөгүн салып жатканга. Унутпай уулум камдап кой, Атаңдын тонун жапканга. Капчыкта акча түгөндү, Мал дагы арык сатканга. Өнтөлөп жүрүп түшөбүз, Өлүм шум салган капканга. Эскерээр бекен балдарым, Кызарып күнүм батканда. * * * Жылыткычтар иштеп сайылган, Коюу түтүн чыкпайт айылдан. Калдыркандай тоңгон шейшептер, Жума мурун жуулуп жайылган.   Кайдадыр бир кеткен өмүрдөй, Чана тепкен балдар көрүнбөй. Баштагыдай […]