Райкан Шүкүрбеков: Толубай сынчы

АҢГЕМЕ Мен бала кезимде Жамбыл шаарында «Тоо-Интернаты» дегенде окудум. Ал кезде Жамбылды Аулиэ-Ата дээр эле. Бир жылы жайында окуудан тарап барып, айылга кеч жеткендиктен, мен өзүбүздүн үйгө жетпей калып, Өмүраалы аттуу атамын туугандарыныкына конуп калдым. Бул аңгемени ошол Өмүраалы карыя айтып берген. Өзүнүн бир тууганы Нураалынын баласы Макей — экөөбүз бир окуур элек. Өзү элге белгилүү сөзмөр, чечен, какшыкчыл киши эле. «Өмөкем айткандай» деп, азыркы «Чолпонбай» колхозундагылар анын сөзүн дагы эле айтып күлүп жүрүшөт. Өзү кедей адам болучу. Жатакта калар […]

Феликс Кривин: Чындыктын тамчылары (III)

Чындыктын тамчылары (I) Чындыктын тамчылары (II) Жарыктын жашоосу Жылдыздан чыккан жарык нур космосту көзөп өтүп, жашоо жок, көзгө сайса көрүнгүс түнт жерлерден барчу багытын жоготпой жолун улайт… Жерге жеткенде ал титиреп, күйүп турган чырактарга чалынып, акыры жердин атмосферасына сиңип жоголот. Жарыктын нуру караңгылык падышачылык кылган жерлерде өзүн мыкты сезип, жарыкчылыктын бийлиги өкүм сунган жерде өлүп жоголот. Токой пейзажы Качандыр бир убактарда бак-дарактар жер шарын багындырыш үчүн токой болуп биригишкен, а бүгүнкү күндө алар бири-бирине шынаарлашып сактануунун жолун издеп калышты. Кыймыл […]

Топчугүл Шайдуллаеванын алакандай аңгемелеринен

(Айылдаштар аттуу топтомдон) Саат Кошунасынын үйүнө тойго келген Ашыржан кемпирдин көзүнө терезе түбүндө тынбай чыкылдап жүрүп жаткан тыкыйган коңгуроолуу саат урунду. Кемпир саатты эч кимге билдирбей алды да, бир жерине салып койду. Бул «бир жери» бир нерсе уурдап ката койгонго ишенимдүү эле, кемпирди эч убакта уят кылган эмес. Азыр да кемпир үй толгон көпчүлүк ичинде, дасторкон үстүндө бейкапар отурду. Той шааниси кызып калган учурда сааттын ачуу чырылдагы отургандардын баарын «селт» эттирди. Үй ээлери саат турган терезе тарапты жарыша карашты. Саат […]

Мидин Алыбаев: Көр жемечи

АҢГЕМЕ Айнагүл менен Зулайка университетке киргенден тартып бүтөөр-бүткөнчө бири-бирине өтө ынак эле. Алардын ортосунда айтылбаган сыр, ойлобогон ой калган эмес. Бирок эң биринчи алдыга койгон максаты — университетти ийгиликтүү бүтүп, элине кызмат кылуу эле. Албетте, жаштык кыялды жарга койгулаган ар түрдүү назик ойлор да туула калуучу. Кыздын кыялы комуздун кылындай болот эмеспи, алар өзүлөрүнөн башка эч кимге чыгарбай келечек турмушту, үй-бүлөнү сүйлөшүп, кайра каткырып күлүп жиберишчү. — Кой, адегенде окууну бүтөлүчү! Чын. Айнагүл да, Зулайка да самаган максатына жетишти. Окууну […]

Бейшебай Усубалиев: Чал, Макаренко, аял

АҢГЕМЕ Алар экөө болучу. Кайдан, бир автобус толтура эл эмес беле!.. Жок, алар экөө эле болучу. Биринчиси — чал, экинчиси — жигит. Жигит бир аз кечигип келди. Автобуска энтеңдеп шашып-бушуп түштү да, карбаластап чөнтөгүн оодара баштады. Кейпи, белетин таппай жатты көрүнөт, элдин баары эле аны карап тургандай туюлду, боргулданып тердеп да кетти. Жигиттин ыңгайсыз абалда калганын байкадыбы, алды жакта олтурган чал: — Кел, бул жерге олтура бергиниң. Ээси келсе, бээсин берерсиң. Болбосо, сенин ордуңа деле олтурар, баары эле бирдей эмеспи,— […]

Калыс Кенжебаев: Жалбырак (конкурска)

(Чоңойгусу келген балдар жана бала болгусу келген чоңдор үчүн жомок) Тереземден теребелге баш багып, үйүмдө бул сокур кишинин көзүндөй үлбүйгөн айнек алкактан башка кызык толуп жатса да, кайра тартылып карайм. Тартылганга татыктуу деле укмуш көрүнүш жок. Теребел дегенде эмне болмок: анда-санда зырылдап унаа өткөн чаң жол, жайкысын жайнаган гүлдөр болор эле, азыр кар жаңы кетип, бирин-серин байчечекей баш багып келаткан кез, анан бир да жалбырагы жок жылаңач дарак. Башка дарактар эчак бүчүр байлап, жалбырак ачып калды. А бул шордуу картаң […]

Дайырбек Казакбаев: Селге аккан коён

АҢГЕМЕ Ал терезеден карады: көчөдө дале жаан. — Кыязы, жаан нөшөргө айланган окшойт,— деп жоромолдоду ал, шыбыргактаган дабышты тыңшап. Дүгдүйүп, ийнине түшкөн чачын жогору сылады. Түк баскан чап жаагын мойнуна оролгон сүлгүгө сүртүп, көмүрүн учтады да, күрсүндү. — Гм-м!.. Күн кайнап, суу капысынан кирген: жошого боёлуп, шуулдап аккан дайра түп-тамырынан бери омкорулган даракты иримине чөмкүтүп, өйдө-төмөн калкытат. Дайранын ортосунда толкун ыргагына термелип агып бараткан узун сөңгөктүн үстүндө сур коён олтурат. Ал толкун устунду калчаганда, жылмышып кетпеси үчүн жыгачка бекем боортоктоп […]

Мидин Алыбаев: Толкун

АҢГЕМЕ Чыгармачылык кесип менен жүргөн кишинин башкалардыкынан айырмасы чоң болот. Чыгармачылар деп, обончулар, сүрөтчүлөр, жазуучуларды айтабыз. Бул кесиптер эң кыйын кесиптер. Анткени, бирдеме чыгаргың келсе ошого бүт берилишиң керек. Мындайча айтканда, жалаң гана чыгара турган ишиңди ойлоп, ичиңди башка санаа баспоо керек. Маселен обончу — обон чыгарганы жатканда эркин болуу тийиш. Ээн болгону жакшы. Ал чыгара турган обонун адегенде ичинен күңүлдөп, анан барып сыртына чыгарып, акырында гана нота же инструментке сала баштайт эмеспи. Демек ээндик керек. Эгер ал бир обондун […]

Топчугүл Шайдуллаева: Акыркы раис

АҢГЕМЕ Ал кишинин өз аты Акимжан эле. Бирок аны таанып билгендердин баары «раис аке» дешчү. Атынан атагандар аз эле. Ушул киши азыр район борборунан үйүнө келе жатып өзүн кыйнаган кымгуут ойлордон улам беймаза болду. Бул эмнеси, өзүн коёрго жер таппай, ыза болдубу, же чын эле ичи күйүп жатабы? Бирде ачуусу келип муштуму түйүлө калса, бир туруп эреркеп ыйлагысы келет. Шопуруна карап улам «ылдамыраак айдачы» дейт, баары бир машинеси кең жолдо кыбырагандан кыбырады, айылына жетиши чоң азап болду. Бүгүн эртең менен […]

Абдиламит Матисаков: Ата карызы

АҢГЕМЕ Мештин боору көмүр чогуна кызарып, көкүрөгүн кактаган Тойчу чалды качырды. Абдестеде шарактап суу кайнайт. Кары кол учу менен абдестенин капкагын алганда сыгылган буу атып кетти. — Отуңар башкача күйдү го,— деди Тойчу чал, кийин жылды да, сууктан чарт-чарт жарылган колдорун мешке калкалай берди. Сырттан суу көтөрүп кирген келини үндөбөй жылдыздуу жылмайды. Чай демделди. — Чыйрыккансыйм. Белим какшайт. Минтчү эмес…— Чал алдында суналган мышыкты кулакка чертип тургузду да, буттарын мештин алдына сунду. Илбериңки келини чыканагына кош жаздыкты коё салды. «Өмүрлүү […]

Эмир Калкан: Жайлоонун гүлү (конкурска №37)

АҢГЕМЕ Түнкүсүн толукшуган аппак айдын, күндүзү чоктой кызарган күндүн алдында жүргөн йөрүк[1] кербени Миңбука тоолорун ашып, күндүн кызылга боёнуп баткан Таныр жайлоосун көздөй ичке сызыктай болуп бир учунан экинчи учуна чейин созулуп баратат. Күнү-түнү ат үстүнөн түшпөгөн жолоочулар абдан чарчаңкы эле. Бирок жол бүтүп, Чоң Танырдын жанында жайлай турган жер Жапалак жайлоосу көрүнүп калды. Кечкурун жайлоого жете беришкенде, кербендин алдында келе жаткан узун жүндүү төөдөн улгайган йөрүктөрдүн уруу башчысы түштү. Аркасынан чубалган кербенге токто дегендей ишарат кылды да, кыйкырды. — […]

Дооронбек Садырбаев: Эстелик

АҢГЕМЕ (Апыртандыктарга) Алардын аты аталганда эле биз тараптагылардын «бырс» күлүп иймейи бар. Кышын-жайын жакасын топчулабай жайык төш жүргөн, бүркүт кабак, кашка баш, ар салаасы камчы саптай, булчуңдары бууп койгон чаначтай, эки ийни эки тоо сымал алп мүчөсү бар мүнөзү ачык айрым, жанында турган кишиге да бакырып сүйлөгөн, керкашкасын алчактатып тике маңдайдан чыга түшсө, айтылуу Алмамбеттей эле болуп көрүнгөнү — Сайранбай абам. Берки, чүкөдөй боюна такыр кыл келбеген шаа муруттуу, үйдө болсун, тышта болсун шыбыш билгизбей жыла басып, ар бир сөзүн […]

Карел Чапек: Мырза Гиршанын жоголушу

АҢГЕМЕ — Жаман эмес, — деди мырза Тауссиг, — бирок, аңгемеңиздин бир кемчилдиги бар экен, анткени бул окуя Прагада болбоптур; кылмыш иштеринде болсо да мекендин кызыкчылыгын ойлой жүрүшүбүз керек. Айтсаңыз, кайдагы бир Палермодо же дагы бир башка жерлерде болгон окуяларга биздин эмне тиешебиз бар? Алардан бизге эмне пайда? Эгерде, кызыктуу кылмыш иши Прагада жасалган болсо, иш башка, аны менен сыймыктанса да болот. Мына, азыр биз жөнүндө дүйнө жүзү сөз кылып жатат деген ой жан-дүйнөңдү жылытат. Ал эми көзгө көрүнүктүү кылмыштар […]

Касым Каимов: Кыякчы аюулар

АҢГЕМЕ Карт аюу өлөрүндө артында калган үч жетимине — Чоңколдой, Далдагай жана Маңтагайга керезин айтты: — Силерге калтырар мурасым — жалгыз кыяк. Күү чалууну кичине-кичине билип калдыңар. Силерди чеберчиликке жеткирип өлсөм армансыз болот элем, Кинтейин… Менин көзүм өткөндөн кийин ынтымактуу болгула. Ынтымактуу болсоңор өнөр баарыңарга жетет. Үч баласы «айтканыңды орундатабыз» дешип, бир ооздон убада беришти. Карт аюу балпайып ыйлап отурган өмүр шеригине да насаат айтты: «Менин күйүтүмдү тартканча балдарга этият бол». Жетимчелер жана күйүттүү жесир убадаларына бекем турушту. Үчөө жашына […]