Жолдош Турдубаев: Адашуудан коркпогон Абдысамат

Сөздү ырлардын «кийиминен» — сырткы формасынан баштайлы, анткени автордун салттуу уйкаштан качып, ыргакты атайылап бузуп, жаӊы нук издеген мүдөөсү ачык эле байкалат. Чыйырга сыйбас саптар Кышкы жол… Асфальтчылар тынч уктай берсе болот. Кыш келди да, шоссенин айыбын жамады. Үңүлүп карай келсең, кайсы жол да, кайсы талаа? – дайынын табуу кыйын, апапакай ар тарап – Аппак чөлдөй уч кыйырсыз жайылып. Машинеге жолдон чыгып кетпөөгө – бир ориентир – жол жээктеген бак дарак. Жаз жарыш, күз күрөштөн чарчаган, (Ойготкончо алгачкы жаз нөшөрү) […]

Рахат Аманова: Декабрь ичиндеги конкурстук чыгармаларга сын мамиле

Ааламтөрдөгү окурман журтун кайдыгер калтырбаган Олжобай Шакир уюштурган адабий конкурс быйыл кызуу башталды. А кишинин « ушул декабрь айындагы чыгармаларга адабий эксперт болуп бериң»  дегениине макул болуп, колдон келишинче декабрдагы чыгармаларды улам кайталап окуп, талдап, комментарий  жазып турдум. Дегинкиси бул айдагы чыгармалар да  дымагы күчтүү келди. Адегенде эле кыштын биринчи күнү  « Шералинин чокою»  менен « Бакыбай бакшы»  деген аңгемелер жарыяланып, кызуу талкуу башталды.  Анын эртеси эле 2-декабрда « Нурамандын ак чатыры»  жарык көрүп, окурман атмай чыгарманын күчүнө тан бердик. […]

Тайир Аширбай: «Кардагы из» муздакпы же жылуубу?

Нуралы Капаров  кыргыз журтчулугуна, адабият күйөрмандарына акын катары кеңири таанымал. «Тамызгы» (1986-ж.), «Көңүл ыргагы «(1991-ж.) ыр жыйнактары аркылуу  кыргыз адабият айдыңына аттанган акын «Досума кат «(2017-ж.) аттуу китебине чейин поэзиянын казанында катуу кайнады. Айтор, акындардын кара сөзгө кайрылуусу дүйнөлүк адабиятка жат көрүнүш эмес. А.С.Пушкиндин повесттери — эмне деген кереметтер! Тим эле ажары ачылып, ак шооласы чачылып турат. Рабиндранат Тагор 1913-жылда «Гитанжали» ырлар жыйнагы үчүн Нобель сыйлыгына эгедер  болсо да, кара сөздүн көсөмүнө айланды. Кайрадан Н.Капаровго келсек, акын катары агарып-көгөргөндөн кийин […]

Мамасалы Апышев: «Оомат» оой турган поэзия

Акын Аида Эгембердиеванын “Оомат” ырлар жыйнагы соңку кездерде жаңы жазылган ырларын, жана да мурда ар кайсыл жылдарда жарык көргөн китептеринен тандалып алынган ыр топтомдорун камтыйт. Кандайдыр бир өңүттөн караганда, бул жаңы китепти акындын чыгармачылык этабындагы өзгөчө урунттуу учур, же отчёттук мезгили сыяктуу кароого болот. Арийне, Аида Эгембердиева бул чыгармаларын “тандалган ырлар, чыгармалар” деп атабагандыгы абдан туура болгон. Анткени, анчалык деле көлөмдүү эместигине карабастан, бул жыйнакка киргизилген поэтикалык чыгармалар өздөрүнүн жанрдык, тематикалык, стилдик-формалык ар түрдүүлүгү менен гана айырмаланбастан, көркөмдүк-эстетикалык эң бийик […]

Жазуучулар союзунун съездинде айтылган ачуу чындык

Улуттук Жазуучулар союзунун XV съездинде сүйлөгөн филология илимдеринин доктору, акын Аида Эгембердиеванын сөзү. Биз Союздун “Поэзия” секциясынын ишине аралаша баштаган мезгилден берки негизги иштер төраганын баяндамасында саналып өттү. Эң ийкемдүү жанр катары поэзия чыгармалары бардык учурларда жазылып келген. Кимдин эмнени жазып, кандай жазгандыгын өзүңүздөр да, окурман журтчулугу да жакшы билет. Мен эки гана нерсеге токтолоюн. Ай сайын жолугуп, секция иштерин талкуулап турганыбызды, Ч.Айтматов атындагы шаардык китепканада ар бир айдын 13үндө Кыргыз Эл жазуучусу Асан Жакшылыковдун алып баруусунда экиден акындын кечеси […]

Салижан Жигитов: Сынчылык – бул кесип

Көп эле киши өз кесибин өнөрлөрдүн эң сонуну да, эң мыктысы да деп санайт. “Врачтарда бир ишеним бар, — дейт даңазалуу хирург Николай Амосов, — алар, эгер биз болбосок, элдин тең жарымы кырылып калат болчу деп ойлошот”. Өз кадырын билген сынчылар да өз кесибин ошо врачтардан кем санабайт; сынчылардын ашкере дымактуулары көркөм адабияттын бүт тиричилиги куду өздөрү кыймылдатып жатышкандай, өздөрү болбосо адабияттын очогу кысыр калчудай сезишет. А чынында сын — адабияттын туундусу. Ай өз жарыгын күндөн алгандай, сын да өз […]

Олжобай Шакир: Көңүл күүсүн черткен саптар

Кимдир-бирөө учурда кайсы жаш акын күчтүү деп собол узаткан болсо, буйдалбастан ысымы ооз учумда турган соңку калемгерлердин бири Садырбек Турдубек уулун атайт элем. Албетте, Садырбектей мыкты акындар арбын. Бирок алардын арасынан чыгармачылыгын бөлүп карай тургандары өтө аз. Көпчүлүк акындар сай ташындай бири экинчисине окшош. Сай ташындай муздак да, үнсүз. Уйкаштыктары жармач. Ойлору тайыз. Ал эми мен атаган бул жаш акындын ырлары ташка окшоп үн чыгарбас, мелтиреп сырын ачпас жансыз затка окшобойт. Аныгында, Садырбектин ырлары деле бир карасаң сай ташына окшош, […]

Жалбырактар… Жалбырактар… Жалбырак…

Сүрөттө: Ноокаттык жазуучу Рахман Маманов, акын Сагын Акматбекова, адабиятчылар Кадыркул Даутов, Абдыкерим Муратов. Саабалар багында. Акын Сагын Акматбекованын чыгармачылык портретине камылга же «Өткөн жылдын жалбырагы» («Кыргызстан», 1986) жыйнагына рецензия ордуна I Акын калаанын дал ортосунда – Эмен багында басып жүрөт: дарактардын бариктери шуулдап жел менен аймалышып бири-бирин кытыгылап ойнойт, гүлзарларга аарылар үйүр алып, гүлдөн гүл тандайт, авузда кыраан-каткырыкка батып балдар чөмүлүшөт, алар унутушат бүт баардыгын – бала бакчаны, теледеги сөлөкөт фильмди, үйү жана ата-энесин, эркиндикке ээлигишет, киринишет каалаганча, көккө серпкен […]

Жаңы дүбүрт жаратаар жаш калемгер, жаш сынчыбыз Залкарбек

«XXI кылымдагы кыргыз адабияты» аталышындагы конкурстун жүрүшү боюнча жаш калемгер Залкарбек Назарматовдун адабий эксперт болуп берүүсүн атайы суранган элек. Мындай жаш калемгерге атайы өтүнүч кылганыбыздын да өзүнчө себеби бар. Арийне, учур адабиятына жигердүү киришип, чыгармачылык процесстерге активдүү катышкан сынчылар, адабиятчылар өтө саналуу болууда. А акын-жазуучулар бизде оголе арбын. Андыктан адабиятка сергек мамилеси бар, көркөм туюму жетигип калган жаштар арасынан көзгө көрүнө түшкөндөрдүн бири Залкарбек Назарматовду “РухЭш” сайтынын адабий агенттигине эксперт катары дайындаган элек. Жаштар арасынан адабий ишмердүүлүккө шыгы бар калемгерлерди […]

Тайирден адабий чакырык

Келгиле, мындан ары жасалма, кургак чыгармаларды жазууну токтотолу! Кызыл-тазыл сөздөрдөн качалы! Жеңил-желпи уйкаштыктарга мораторий жарыялайлы. Лев Толстойго окшоп, бир чыгарманы кайра-кайра камырдай ийлейли! Окурмандардын табитин, көркөм кабылдоосун сыйлайлы! Адабий уурулуктан Кудай сактасын! Башкалардын таасиринде калбайлы! Дүйнөлүк деңгээлдеги дөө-шаалар менен жарышалы. Габриэль Гарсиа Маркес айткандай, көзгө уруна бербеген чыгармачыл адамдардан жупунулукту үйрөнөлү. Адабият майданын чийки чыгармаларга толтурбайлы! Атак-даӊктын, сыйлыктын, байлыктын, бийликтин кулу болбойлу! Көлөмгө эмес, көркөмдүккө умтулалы! Сыя менен эмес, жүрөктүн каны менен жазалы! Жапандар (япондор) айткандай, аз сөз менен көп […]

Үмүт Култаева: Кожогелди Култегиндин поэма жанрындагы изденүүлөрү

(экинчи макала) <<<<<<< Башы Кожогелдинин чыгармачылык почерки, стилдик өзгөчөлүгү, акындык маанайы анын кийинки кезде жараткан поэмаларынан ачык көрүнөт. Негизи поэма жанры адабий тектердин ичинен реалдуу чындыкка жакындыгы менен айырмаланып турган сөз өнөрүнүн өзгөчө түрү. Ошондуктан да элдик поэмалар эпостон кийинки өмүрү узун жанр катары мазмунунда тарыхый инсандардын тагдырын, тарыхый окуяларды камтып, элдик сюжетти сактап келгендиктен, азыркы адабиятта вариацияланып, трансформацияланып келе жатат. Лирика менен эпиканын синтезинен жаралган поэманын мезгил проблемалары менен курч мамиледе болушу анын жанрдык табияты менен шартталган. Ошондуктан да […]

Алыкулдун котормочулук өнөрү Салижан Жигитовдун талдоосунда

Алыкул Осмонов кыргыз журтуна поэтикалык чыгармалардын котормочусу катары да таанымал. Ал таржымал ишине оригиналдуу ыр жаза баштаганда эле кошо киришкен. “Жазуучулук баянымда” акын 1929-жылы кышында бир какшык ыры Кыргыз педтехникумунун дубал газетасына жарыяланганын, ошондой эле А. С. Пушкиндин “Кышкы кечин” кыргызчалатып, курсташтарынан мактоо укканын эскерип кеткен. Алыкул котормо майданында 30-жылдардын экинчи жарымында айрыкча активдүү иштелген. 1935–1938-жылдары анын котормосунда А. С. Пушкиндин “Поп жана анын кызматчысы”, “Балда жөнүндө жомогу”, И. А. Крыловдун “Тамсилдери”, К. Чуковскийдин “Федоранын шору”, С. Маршактын “Өрт”, “Жалкоолор […]

Токтосун Самудинов: «Досума катты» ачканда…

Акын Нуралы Капаровдун китеби тууралуу Нуралы Капаров көптөн бери унчукпаган акындардын бири. Кыйла убакыт унчукпай жатышы эмнени түшүндүрөт? Айтар сөзүн аяганыбы? Же, өз окурманынын өсүп-жетилишин күтүп жүргөндүкпү? Акындын китеби – көр оокатка, үй тиричилигине пайдаланчу буюм-тайым эмес. Ал – уга билгенге айтылчу ыймандай сыры. Ырдын милдет-вазипасы Андрей Вознесенский аныктагандай: Обязанность стиха Быть органом стыда… Жазуучулук өнөргө тиешелүү дагы бир кеп бар: «Кечиримсиз көп жазгандан, кечиримсиз аз жазган жакшы». Эмесе, ошо кечиримсиз аз жазгандардын бири – Нуралы акындын жаңы жыйнагы тууралуу […]

Адабий сын: Азамат Омоштун «Тыйын заманы»

Поэзия – проза жана драмага караганда ар дайым кыймылдуу, улам жаңыланып, тынымсыз өнүгүп турган түр. Адамзат коомундагы түрдүү тарыхый окуяларга, жалпы жана жеке маселелерге келгенде акындар жандуу чагылдырып, немис акыны Гётенин  “жерден жарака кетсе, ал акындын жүрөгү аркылуу өтөт” — деген сөзүн тастыктап турат. Акын-жазуучулар коомдо болуп жаткан жаңылыктарга сөзсүз түрдө өз баасын берип, көркөм чыгармаларын жаратпаса болбойт, себеби акын да өз мамлекетинин жараны, коомдун бир бөлүгү. Акындар да жеке пикирин, оюн бериши керек, болгондо да көркөм сөздүн кудуреттүү күчү […]