Ата-энелерге кулак кагыш: Балдарга Жаңы жылга белек — Акылдуу китеп

«Роза Отунбаеванын демилгеси» эл аралык коомлук фонду Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши менен биргеликте жаңы жылдын алдында  «Балдарга Жаңы жылга белек — Акылдуу КИТЕП» акциясын баштайт. Иш-чаранын максаты – коомчулуктун көңүлүн окуу маданиятын алга жылдырууга буруу, балдардын сөз байлыгын, ой жүгүртүүсүн  калыптандырууда китептин баалуулугун  көрсөтүү. Иш чара  жаңы жылга чейин республиканын бардык аймактарында өтөт. Аталган акцияны  5-декабрь күнү КР Жогорку Кенешинин депутаты Аида Касымалиева  Ош шаарындагы  №37 «Байчечекей» балдар бакчасында  жана ушул эле күнү №17 мектеп гимназиясында балдарга китеп окуп берүү […]

Бери караң: Тарбия жана үй-бүлө жөнүндө насыйкат

Балдарыңардан кумир кылбагыла: алар чоңоюп алганда — курмандыкты талап кылат. (П. Буаст.)  Балдарыбыз бизди консерваторсуңар деп күнөөлөсө, неберелерибиз алардан өчүбүздү алып берет деп өзүбүздү сооротолук. (И.Д.Вильде) Эркелетип жеңе албаганды, күч менен да жеңе албайсың. (А.П.Чехов) Уруп-сабоо жана кагып-силкип тилдөө апийим сыяктуу: таасири тез мокойт да, анын өлчөмүн эки эсе көбөйтүүгө туура келет. (Г.Бичер-Стоу) Биринчи сабак балдарды баш ийүүгө үйрөтүү болгондо гана экинчи сабак сага керектүү деген нерселер болушу мүмкүн. (Б.Франклин) Тарбия ишиндеги парадокс: тарбияга муктаж эместерди тарбиялоо — оңойго турат. […]

Ата-энелерге күмүш сырга: Өспүрүмдөрдү туура жолго салаар уламыштар

Маанилүү маңызы бар уламыштар эзелтеден эле балдарды жана окутууда тарбиялоодо пайдаланып келет. Анткени, кызыктуу, кыска, жомок сыяктуу айтылган уламыштар балдардын кабыл алуусуна жеңил. Уламыштарда камтылган акылмандуулук, эң кызыктуу формада берилгендиктен, балдардын өз алдынча ойлонуусуна, турмуштагы ар кандай кырдаалдарда туура чечим кабыл алуусуна, интуициясын өстүрүп, өзүнүн жүрүм-турумун калыпка салып, жаңылыштыктарын түшүнүүсүнө жардам берет. Бул уламыштар балдарга көйгөлөрдү чечүүдө бир эле жол бар эместигин, турмуш деген ак менен карадан, жакшы менен жамандан турарын ачып берет. Кимдин колу таза? Белгилүү айкелчинин өнөрканасына эки […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын медери – Бала

«Балалуу үй – падышалуу үй». Бул макал элибиздин бала жана анын коомдогу орду тууралуу кеменгер ой тыянагы десек болот. Биз анын кызматчысыбыз. «Вазир жакшы – хан жакшы» деген нусканын төркүнү ошол жакта. Демек, падыша жакшы болуш үчүн, биз жакшы болушубуз керек. Бирок бүгүн коом да, бала да, ага кызмат көрсөткөн тармак да оору. «Биринчи байлык – ден соолук» деген менен, дал ошол билим берүү тармагы баланын ден соолугун да, жан соолугун да көп жагынан өксүтүп жатканын тана албаспыз. Демек, аны […]

Фридрих Гегель жана Эммануил Канттын билим, маданият, тарбия жөнүндө насыйкаты

Эммануил КАНТ: Адамга карата Жаратылыштын эң акыркы жана маанилүү максаты — Маданият. Адамды  эркиндигине даярдаш – мына Жаратылыштын эң негизги  максаты. *     *     * Маданият бул акыл-эстүү жаныбардын ар кандай максаттарды койуу жөндөмдөрүнө ээ болуш (демек, эркиндикке). Маданият – бул адамдын бүт жөндөмдөрүнүн, шыктарынын өнүгүү жолу. *     *     * Тарбиялоо маданияты адамдын эркин сезимталдыгынан, табигый күйүттөрдөн, каалоолордон бошотууну, партикулярдыктан (бөлүкчөлүктөрдөн) жалпылыкка жеткизүүнү көздөйт. *     *     * Илимдер, көркөм-өнөр, мамиле маданияты адамды маданияттуу, цивилдүү кылат. Бирок маданияттын бул формалары эмес, цивилдик […]

Ырысбай Абдыраимов: Мүнөздөмө

АҢГЕМЕ Бектур көнүмүш адатындай эртеңки сабагына камынууга киришкенде күн бешимге таяп калган… Мүлдө иш өз көңүлүндөгүдөй бараткансыганы менен анын сабагын ынтаа коюп укса да, класста карама-каршы көз караштуу улан бар. Мурат техникалык кесиптерге кызыкканы менен ага тиешелүү сабактарды да көжөлүп окубай, кол учунан бүтүрө турган. Мугалимдин бир cабакта окуучуларды түгөл сурап, эски сабакты бышыктоого шаасы жетпей турганын жаземдебей билчү. Бир баа алган бойдон арадан бир жума өткөнчө: “Бу жумада агай менден сурабайт” – деген кыязда китеп бетин аччу эмес. Бектур […]

Улут коркунучу: мектеп курбасак, түрмө курабыз

Кыргызстандын билим берүү тармагындагы көйгөйлөр, аларды чечүү жолдору жана мектептердеги окутуу шарттары тууралуу көйгөй… Сөз мындай. Кайсы бир артисттин үйлөнгөнү, мушташканы же ажырашканы тууралуу бир канча күн бою сөз кылып жатып калабыз. Чынбы? Ал эми коомдун келечегин аныктаган олуттуу билим берүү же мектептер маселеси кимди кызыктырат? Күз келип, бир депутат айткандай, көпкөндөрдүн той сезону башталды. Өзүбүз уюштуруп, өзүбүз эле катышып, өзүбүз эле жеңип, өзүбүз эле мактанган мамлекеттик деңгээлдеги алты күндүк чоң тойду байлардай өткөрдүк. Эми сизге тааныштарыңыздан тойлорго чакыруу келе […]

Сабыр ИПТАРУУЛУ: Кыргыздын бийиги – Адам

Дүйнө тааным окууларында адегенде («А» дегенде) жаратылыш жаралган, андан адам төрөлгөн, анан коом курулган. Адам – бул экөөнүн данакери. Демек, табият менен коомду таанып-билүү адамдан башталып, адамдан бүтүш керек. Ошондуктан, Адам «улуу» деп табияттын мыйзамын урматтап, «кичүү» деп коомдун эрежесин сыйлашы парз. Кыргыз баласы «ушул жерим», «бул жериме» деп денесин көрсөтүп сүйлөйт. Жер менен адамдын денеси киндиктеш, тамыры бир. Адам төрөлгөндө өзүнүн атын оозанат: (аа-а) А-дам. Кыргыз наристелеринин тили да ушул тыбыштан баштап чыгат: «Ата» (ат берет), «А-па» («ап» – […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын жан-дүйнөсү

Ыйыгы – Жараткан Бийиги – Адам Байлыгы – Сөз Башаты – Мекен Байрагы – Кызыл туу Аздеги – Ат Урааны – Манас Тиреги – Намыс Тилеги – Ыйман Батасы – «Өмүрлүү бол» Алкоосу – «Кем болбо» Каргышы – «Тукумуң соол» Урматы – Улуулук Ызааты – Кичүүлүк Парзы – Көз көрсөтүү Сырдашы – Дос Автордон Абалтан эле ар бир эл адам насилин сактоо, ар бир адам эл наркын барктоо абыгерчилигин чегип келет. Арыбас жашоо мыйзамы ушу. Ай-ааламдын Ээси Жараткандан кийинки адамдын […]

Сабыр ИПТАРОВ: Кыргыздын медери – бала

«Балалуу үй – падышалуу үй». Бул макал элибиздин бала жана анын коомдогу орду тууралу кеменгер ой тыянагы десек болот. Биз анын кызматчысыбыз. «Вазир жакшы – хан жакшы» деген нусканын төркүнү ошол жакта. Демек, падыша жакшы болуш үчүн, биз жакшы болушубуз керек. Бирок бүгүн коом да, бала да, ага кызмат көрсөткөн тармак да оору. «Биринчи байлык – ден соолук» деген менен, дал ошол билим берүү тармагы баланын ден соолугун да, жан соолугун да көп жагынан өксүтүп жатканын тана албаспыз. Демек, аны […]

Сабыр ИПТАРОВ: Кыргыздын адеби – Жөндүүлүк

Ааламдашуу доорунда ар бир эл өз нарк-сөөлөтүн өксүтпөй сактап калышы үчүн, оболу, өзүнүн барк-дөөлөттөрүн терең аңдап-таанып, алардын жаралуу жана калыптануу жолунун мыйзам ченемдүүлүктөрүн кылдат өздөштүрүп, алардын өрүштүү көрүнүштөрүн күнүмдүк жашоо-турмушунда кеңири колдоно билиши зарыл. Мында адептик асылнарктардын тарыхын жана табиятын маданий өңүттө таанып-билүүгө бөтөнчө орун таандык. Адатта, маданиятты коомдогу көркөм кунары бийик, эмоциялык таасири күчтүү рухий жана материалдык дөөлөттөрдү жаратуу, сактоо, өздөштүрүү жана жайылтуу системасы катары карашат. Тарыхый-маданий өңүттөн алганда, тигил же бул дөөлөттүн жаралышы коомдук талап менен аныкталат. Талап […]

Үмүт АСАНОВА: Таза аң-сезим жана бекем үй-бүлө – бекем мамлекет

«Ар бир нике мамлекеттин керегине жараш керек» (Платон) Япондук аялга кайрылып, суроо беришет: — Сиз эмне үчүн мамлекеттик жумуштарда иштегенге аракет жасабайсыз?   Япондук аял жооп берет: — Анда балдарымды, күйөөмдү  ким карайт? Мен өзүмдү да жакшы алып жүргөнүмө убакытым да, чолом да жетпей калат да…  «Ар бир бактылуу үй-бүлө бири-бирине окшош, бактысыз үй-бүлөлөр өз алдынча бактысыз» деп жазган улуу орус жазуучусу Лев Толстой. Бактылуу же бактысыз үй-бүлө деген түшүнүктөрдүн көрсөткүчтөрүнө эмнени киргизебиз? “Бактылуу үй-бүлө” деген аныктама кулакка жагымдуу, кайсы бир […]

Бакытбек АБДУЛЛАЕВ: ЖРТдан 110 балл алалбаган үмүтсүз жаштарга эмне болот?

Менин оюмча, жалпы республикалык тестирлөөнү (ЖРТ) эч качан жоюп салбаш керек. Себеби, бул жогорку окуу жайга (ЖОЖ) өтүүдө коррупцияга бөгөт коюунун бирден бир жолу жана сапаттын жогорулашына өбөлгө. Бул тест өзүн 2002-жылдан бери тастыктады. ЖРТны алып салуу — коррупциялашкан ЖОЖ ректорлорунун жана жетекчилердин эле чөнтөгүн толтурат. Акыркы күндөрү коомдун көз жаздымында калып кеткен маселе бар. Бул тема популярдуу футбол чемпионаты же чуулгандуу коррупция, Бурулайдын өлүмүнчөлүк талкууланбашы мүмкүн. Бирок 20 миңдей үй-бүлөнү кызыктыргандыктан маанилүү. 14-июнда КР Билим берүү жана илим министрлиги […]

Ырысбай АБДЫРАИМОВ: Оюн кызыганда

АҢГЕМЕ Келин күйөөсү менен жайма базарды аралап жүрдү. Базарга кыдырата коюлган не бир асыл буюм-тайым, кийим-кечектерге тамшанып, шилекейи чубурду. Кай бирлерин кызыга кармап көрүп, баратып, эринен кыйла артта калды. Дал ошондо өзүнөн он жаш кичүү болгону менен оюну күч күркүл жигит аны утурлай келатты. Аял байкаса да, ал эркекти эзели тааныбагандай, көңүл бурбай, көрмөксөн болуп жанынан өтө берди. Шойкомдуу оюндарынын бир жолкусун кимдир-бирөөгө байкатпаса да, эмнедендир саксынды. Бирок күйөөсү кээде андан тымызын шектенерин да туйган. Аял күмөн санаган жубайынын илинүү […]