Дилазык: Толтура банка жөнүндө жаңы замандын уламышы

Философиянын профессору, аудиторияда, беш литрлик айнек банкага диаметри үч сантиметрден кем эмес май     да таштарды толтурду да, студенттерине суроо берди: – Бул банка толтурабы? – Ооба, толтура, — деп жооп беришти студенттер. Анда ал кичинекей банканы ачып, андагы буурчакты чоң банкадагы таштардын үстүнө куюп жиберип силкилдетип койду. Буурчак майда таштардын ортолоруна кирип кетти. Профессор кайрадан суроо берди: – Банка эми толдубу? – Толду, толду, — деп жооп беришти студенттер. Профессор коробканы алып, андагы толтура кумду банкага куюп жиберди. Кум бош […]

Дүйшөн Керимов: Эки өлкөнүн рухий көпүрөсү

Кечээ жакында кездешүүнүн мерчеми келип, “Шанс” аталышындагы “Чыгыш адабияты жана искусствосу” Пекин басма компаниясынын генералдык директору Му Пин менен кеңири сүйлөшүп отурдук. Буга чейин компаниянын Бишкектеги китеп дүкөнүндө уюштурулган окурмандык жыйындарга катышкам, айрым китептери менен таанышып, пикиримди айткам. “Чеберчилик классы” деген жолугушуусунда кыргыз тилинин дарамет байлыгы, көйгөйү, келечектүүлүк маселеси жаатында суроо-жооп иретинде да ой бөлүшкөнбүз. Мына эми бизден тышкары, Алматы, Москвада да бөлүмдөрү ийгиликтүү иштеп жаткан аталган компаниянын жетекчиси менен көзмө-көз жолугушуунун сааты чыкты. Му Пин мырза 50 жашта. Бээжиндин […]

Ырысбай Абдыраимов: Нагыз баатыр ийилбейт

АҢГЕМЕ Арадан үч жыл өттү. Сакадай эми чуу менен коштолгон шайлоонун үстүнөн чыкты. Ал окуя элди кыйла дүрбөтүп, удургутту. Көз каранды эместик алгандан чейрек кылым өтсө да, даңгыр жолго түшө албай, өлкөнүн башы чуру-чуу, утуру капсалаң окуялардан чыкпай койду. Калемгердин жаны мына ушуга кейиди. Тынчтык байырлабаган жерде кут-берекени, мелмилдеп аккан дарыядай тынч өнүгүүнү кондуруу да адегенде кыйынга турду. Ажолукка талапкер ал жарыштан өтпөй, кулады. Аны жактагандар Бишкек-Ош жолуна чыкты. Жолдун Коргон районундагы депутат туулуп-өскөн айылдын тушунан тартып, эски тоокканага чейинки […]

Чыныгы сүйүү жөнүндө жаңы замандын уламышы

Кадимки эле катардагы эмканада, кадимкидей эле күндөрдүн бири болчу. Улгайып калган адам догдурга тигилген колундагы жипти суурутканы келген эле. Анын бир нерсеге толкунданып, шашып турганы кебетесинен көрүнүп турду. Догдурдун качан келерин сурап, аны саат тогузда бир маанилүү иш күтүп жатканын айтты. А саат азыр сегиз жарым болуп калган эле. Мен ага догдурлардын бардыгы бошобой жатканын, алар эң эле жок дегенде бир сааттан кийин кабыл алышарын айттым. Бирок анын кайра-кайра саатын карап, бир нерсеге аябай кабатыр болуп, капа болуп жатканын көргөндө […]

Бексултан Жакиев: Гомер xx кылымдын Саякбайы боло алабы?

Кыргыз эли өзүнүн жашоо тагдырында Александр Македонскийдин, хунндардын, араб, татар-монголдордун жортуулдары сыяктуу тарыхый зор окуяларды да, сандаган майда кагылыштарды да башынан тынымсыз кечирди. Өзү менен өзү чабышып, бытырап да, бириккен да учурлары болду. Бизге жеткен азыноолак маалыматтарга караганда кыргыздар мурдагы эранын экинчи кылымынан баштап, Ыраакы Чыгыш менен Энесайдан тарта Алтай, Тянь-Шань, Памир, Урал тоолоруна чейинки ой-кырларда өөдө-төмөн оошуп жүрүп, акыры азыркы Кыргызстанды жердеп калган. Батыш менен Чыгышты, элдер менен элдерди, тилдер менен тилдерди, диндер менен диндерди бир жарым миң жыл […]

Дилазык: Дептердеги ката

Бир мектепте биринчи класстын мугалими ооруп калып, анын ордуна башка мугалим сабак берер болду. Жаңы мугалим сабак бере баштагандан бир жумадан кийин, ата-энелер балдарынын кол жазмалары оңоло баштаганын байкашты. Тамгалары тайрактабай, түз жана сулуу болуп калыптыр. Ата-энелер балдарынын дептерлерин карап, эмне өзгөрүү болгонун көрүштү. Көрсө, мурдагы мугалим окуучулардын туура эмес жазган жерлерин кызыл сыя менен белгилечү экен, ал эми жаңы мугалим окуучулардын жакшы жазган жерлерин жашыл сыя менен белгилептир. Ошондуктан окуучулар көңүлдөрүн өздөрүнүн жетишкен ийгиликтерине буруп, аны кайталашка аракет кыла […]

Өтөлгөлүү өмүргө кийилген алтын таажы

Акын, журналист Динара Бейшеналиеванын жакында жарык көргөн  “Жаназык” ырлар жыйнагы окурмандар тарабынан жылуу кабыл алынып жатат. Төмөндө акындын ырлары жөнүндө өз пикирлерин жазган Жолборс Жоробеков, Абдыкерим Муратов, Карбалас Бакиров, Султан Раевдердин ой-штрихтерин жана акындын “Жаназык” поэмасынан үзүндүнү “РухЭштин” окурмандарына сунуштайбыз. Динара Бейшеналиеванын 2017-жылы жарык көргөн  ”Алтын таажы”деген ыманы ысык ыр-жыйнагы колума тийип калды.  Аны окуганымдан кийин кой эми мен профессионал аналитик сынчы болбосом да катардагы окурман катарында акындын  эмгектерине учкай эле чөп башылап, өз пикиримди билдирейин деп чечтим. Сөз башында  […]

Олжобай Шакир: Кыргыздар мени сотко берсин

Кыргызга сырткы душмандын кереги жок. Эзелтен кыргызды кыргыз ичинен иритип, ичинен чиритип келсе, азыркы кыргыздар элин маңкурт кылып жатат. Болгондо да билим булагы аркылуу. Оболу, китепти билим булагы деп эсептеп келсек, дал ошол булак башында отургандар кимдер дээрсиз?.. Аларбы – алар: доктор, академик наамына марыгандар! Болгондо да Кыргыз Республикасынын президентинин карамагындагы Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссияда отургандар; КР Билим берүү жана илим министрлиги; Улуттук илимдер академиясынын Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту; Кыргыз билим берүү академиясы жана китеп өндүрүшү менен […]

Генийлер сокур тыйынга зар болушкан

Көпчүлүк өнөр адамдарынын тагдыры татаал келет. Анткени алар көбүнесе тиричиликке байымсыз болуп, бул жагынан өз замандаштарына теңеле албай, катуу аксайт. Албетте, Гёте сыяктуу турмуштун эки чылбыр, бир тизгинин колго алган камбылдары да бар, бирок андайлар саналуу эле. Алардын трагедиясы — жашоонун практикалык ыгына көнүп кете албаганында эле эмес, алардын шору – өздөрүнүн кыял-сезиминде, элес-түшүнүгүндө жаралган чындыкты гана таанып, таптакыр башка чен-өлчөмдөгү ааламда жашаганында. Бул болсо өз кезегинде турмуштук чоң ажырымды пайда кылат. Атап айтканда, мындай инсандарды реалдуу турмуштун чегинен чыкпаган […]

Аалы Молдоканов: Токсон жылдык тойлор, тоборсуй элек ойлор

Кыргыз эли тарыхый тизменин эң төбөсүндөгү эки уулунун 90 жылдыктарын тойлоп жатат. Алардын бири мындан 40 жылча мурун, 53 гана жашында, экинчиси 2008-жылы 80 жылдыгына жете бербей адам колдуу болуп жарык дүйнөдөгү сапарларын карыткан экен. Чыңгыз Айтматов – чыгармачылык даңазасы, коомдук аброю жагынан эл аралык деңгээлге көтөрүлгөн бирден бир кыргыз экенине; Султан Ибраимов ‒ акылы жана адамгерчилиги аңызга айланган нукура эл уулу болгонуна карабай, буга чейинки юбилейлери өздөрүнө татыктуу белгиленбептир. Атактуу агаларыбыздын мааракелерине бала бакчалардан тартып, Жогорку Кеңешке чейин чоң […]

Дилазык: Уурулук жөнүндө уламыш

Миссис Папандопулос кошунасы Викки менен бир ижарада жашаган уулу Костаныкына кечки тамакка келди. Дасторкондо унчукпай отурган Костанын энеси, анын коңшусунун сулуу экенин ойлоп койду. Ал мурда эле экөөнүн ортосунда байланыш бар го деп шектенип жүргөн, Виккинин сулуулугу анын шек алуусун күчөттү. Тамактан кийин да ал экөөнүн сүйлөшкөндөрүнөн алардын ортосундагы мамиле бир топ терең экенин баамдады. Анын эмне жөнүндө ойлоп жатканын сезген Коста кесе айтты: — Апа, сен эмне жөнүндө ойлоп жатканыңды билем, бирок сен ойлогондой эмес, Викки экөөбүз жөн гана […]

Дилазык: Бала бойдон калгыла

Ыйлады көз жашын тыя албай, Бир айым, көчөдө буркурап. Аңгыча топ балдар келишти, Түртүшүп, ойногон чуркурап. Кайрылып бир бала сурады: — Эжеке ай, эмнеге капасыз? — Аны сен түшүнүш эли эрте… — Түшүнөм, неге антип жатасыз? Анда айтат, шолоктоп ал айым, Арманды ук түшүнсөң, карегим: Ах, мени сүйбөдү бир да жан! Эч кимге жок менин керегим! Бүт күчүн, эрдигин чогултуп, Балп этип, таштады сөздөрүн. Баарынан сурадыңбы эже?—деп, Бакырайтат күнөөсүз көздөрүн. Үчүнчү класстын окуучусунун тилеги Бир жолу жаңы жыл астында эжейи […]

Төтө жол: Тогуз кайрык

Улуу Айтматовдун “жазуучу жазбай жүрсө да жазып жүрөт” деген кеменгер кебиндей калемиң бечара ак баракка жорголоп турбаса болорбу, “кулак укса курсак кайнайт”, көзүң көргөнгө көңүлүң толкуйт, ов! Ошондон, дагы бир акылман абабыз Токтогул акын “Тогуз кайрык” деп күү черткен тура. Кайран “Тогуз кайрык…” Айлампадагы адамзат турмуш жолунун арман-кубанычын ушундай бүкүлү айтып, бүкүлү кабыл алып аш кыла сиңирген элден элек, оозеки жана жазма адабиятынын бүткүл дүйнөлүк шедеври “Манас” менен Айтматовду жараткан элден элек… Анан ушундай, ушундай “элек…” деп өчөйүп отура бербей […]

Олжобай Шакир: Байларды кээде жаман көрөбүз, кээде жакшы көрөбүз…

Өмүрүмдө «чү» деп баштаган ишти «тү» деп таштаган учурларым көп эле болду. Көп эле нерседен көңүл кайтты, көңүл сууду, бирок мен көңүл кайтпай турган ыракаттуу эрмек таап алгамын өзүмө. Аным рухий ыракаттуу, эш туткан эрмек – «РухЭш». Ал менин өз жан-тенимден жаралган медеримдей болуп калды бүгүн. Ооба, асыраган балаңды медер туткандай эле, мээнетиң корогон иш медериң эмей эмине. Мурда жарым-жартылап бүтө турган болуп калган аңгеме, повесттеримди медер тутуп келсем, азыр аларга өгөй атадай мамиле кылып келаткандай сезем өзүмдү. Албетте, алар […]