Достук азил: Элчиси эки дүйнөнүн

Колтойгон коомдук ишмер, таанымал тамада жана филология, философия, дипломатия, журналистика профессору, атактуу аалым ТИЛЕКТЕШ ИШЕМКУЛОВ 80ге толду. Көрөңгө татпай көбүрүп турган, Көк мончок сөздөр төгүлүп турган. Ачыткы кошпой көбүрүп турган, Ак мончок сөздөр төгүлүп турган. Чачы улгайып, өзү жаш бойдон, Студент окшоп көрүнүп турган. Курсант кылып жалпыны, Кубантып кыргыз калкыны. Кут болсун 80 жашыңыз, Кум-Төрдүн чулу алтыны. 80 жаш чыны түлөө да, Түшпөптүр тиштин бирөө да. Тилектеш аттуу генийге Тизбесек жамак күнөө да. Авамдын Паспортуна ишенсек, 80ди серпип салыптыр. Кулк-мүнөзү, […]

Дилазык: Аалымдын сүйүүсү

Мевлана эң жогорку адеп-ахлагы жана илими менен адамдардын көңүл тереңинен орун алган аалым эле. Анын жүрөгү дүйнөдөгү бардык нерсеге сүйүү арнап келген. «Ким болсоң да келе бер!» — деп, бардык адамдарды толеранттуулукка чакырып, кучагын жайган. Мевлана адамдарга ар дайым жакшылык гана каалап, сүйүүсүн арнагандыктан, атагы ай-ааламга кеткен. Ал барган жерде адамдар дароо анын айланасына чогулуп калышар эле. Бир күнү Мевлана достору менен бир жерге барат. Мевлананын окуучуларынан бирөөсү  ал жердеги адамдар ар кандай суроолору менен устатынын тынчын албасын деген ниетте […]

Биздин айтар сөзүбүз бар: Эже-сиңди деланилердин биринчи жүз жылы

Сара Делани, А. Елизабет Делани,  Эми Хиль Харт (Башы сайтыбызга 2017-жылдын 31-июлу менен 18-сентябрында жана 2018-жылы 4-июлда  жарыяланган) <<<<<<<<<Башы 1-2-бөлүк (31.07.2017) <<<<<<<<<<<<<3-4-бөлүк (31.07.2017) <<<<<<<<<<<< 5-6-бөлүк (04.05.2018) III-бап Касиеттүү Августин Жарандык согуш аяктагандан кийинки ондогон жылдар бою “билим алуу” — тагдыры талаадагы оор жумушка же ак адамдардын там-жайындагы тиричилиикке байланган мурдакы кулдардын абалын жакшыртууну көздөгөндөр үчүн көпчүлүктүн башын бириктирчү ураанга айланды. Ал замандагы ынды каралар окуганды билип, аты-жөнүн ишенимдүү жазганды үйрөнгөнгө мүмкүнчүлүк алганына бактылуу эле. Ынды каралардын өсүп бараткан бир ууч орто […]

Айтматовдун Азамат Алтай менен Нью-Йоркто таанышканы

Азамат Алтайдын Чыке менен Нью-Йоркто таанышып, үйүнө алып барып коноктоп, анын кыргыздын эң чыгаан уулу экенине ыраазы болгону. Совет доорунда “чыккынчы”, “антисоветчи” деген ат менен канча бир муунга жалаңкыч көрсөтүлүп, расмий идеологияда өңчөй каралоо, айыптоо менен гана айтылып жана жазылып келген – согушта туткунга түшүп, анан кийин Батыш Германияда “Азаттык” радиосунун кыргыз бөлүмүн негиздеп, Американын Нью-Йорк шаарынын китепканасында 7 жыл, Колумбия университетинде 15 жыл илимий-изилдөөчүлүк иштерде иштеп, 1979-1989-жылдары кайра Мюнхендеги “Азаттык” радиосунун кыргыз бөлүмүн башкарган Азамат Алтай – Кудайберген Кожомберди […]

Төлөгөн Касымбековдун «Сынган кылычындагы» уюган ойлор топтому II

<<<<<<< Башы Баатыр менен күлүктүн аңызы алыстан угулат. Өзгөчө өнөрпоздордун кулагы сак болот. ♦ ♦ ♦ Киши канчалык көп жер көрсө, эл араласа ошончолук камы бышып,  кемтиги толуп,  калпысы түздөлүп,  ой-санаасы кеңийт. ♦ ♦ ♦ Эл казынасы чети оюлбас кен, учу-кыйры түгөнгүс кең. ♦ ♦ ♦ …азына,  көбүнө, агын суу,  кие чөбүнө, кыбыраган жандууга, алсызына,  алдууна, жаркын жүзү кирдебей, жашоо берип жамыга, кең караган Күн экен… алакчылап иргебей, жардың,  байың ким дебей, тең караган Күн экен… ♦ ♦ ♦ Ышкы […]

Кадыркул Даутов: Мезгил сыны жана Райкан[I]

Эң күчтүү сын – мезгил сыны, эң бийик жана эң туура чен өлчөм – мезгил чен-өлчөмү. Эч ким бералбаган курч бааны мезгил берет, эч ким көрсөтө албаган кемчиликти да мезгил көрсөтөт. Эч ким эч кимди мезгилче иргей албайт. Эч ким эч кимди мезгилче өз ордуна да коё албайт. Генийлер менен улууларды да, тубаса оргуган кара таланттар менен жазуучу пардасын жамынып алып катарга кошулуп жүргөндөрдү да газап аспабы алтынды жезден так ажыратып бөлүп бергендей накта өзүн ачып берчү адашпас даана сынчы […]

Аида Эгембердиева: Аялдан гений чыгат экен

Айтылуу алтымышынчы-жетимишинчи жылдардын адабияты жөнүндө сөз кылуу кызык да, жооптуу дагы. “Кызыгы бул – жашоосун бүтүндөй ырга арнаган адабий муун өмүр тагдырында ырдан башка дагы үй, түйшүк, кызмат, үй-бүлө, мүлк, байлык, оокат деген нерселердин бар экенин анча аңдоос албай, ачкабы-токпу, карандай жанып, өздөрүнүн чакан мейкиндигин аалам менен айкалыштыра карап, батыш менен чыгышка бой созо, жарыкка тойбой, кооздук десе дүйнөнү чылк кызыл-тазыл элестеткен фанат болушкан. Көп окуп, көп изденип, көп жазып, которуп, талдап, эң активдүү аталгандар, бир курдай топ, “маңыздар” тобу […]

Дилазык: Мо-Цзынын акылмандыгы Соң падышалыгын кандайча сактап калганы

Мо-зынын[1] жашоо убактысы Жоолашкан падышачылыктар дооруна туш келген. Ал кезде Кытай көптөгөн княздыктарга бөлүнүп, өз ара душмандашкан маанай өкүм сүрүп турган. Бул падышачылыктардын эң күчтүүсү жана чоңу Чу болчу, ал эми эң кичинеси Соң княздыгы эле. Ошол кезде Чу падышалыгында жашаган Гоңшу Баң[2] аттуу чебер уста “Асмандагы тепкич” аттуу шаарларды алууда колдонула турган жаңы курал ойлоп табат. Бул техника ойлоп табылгандан кийин аны иш жүзүндө сынагыча Чу падышалыгы Соң өлкөсүн басып алмай болот. Бул тууралуу капысынан билип калган Мо-зы дароо […]

Ашыглык ырга алты ооз сөз

Памирдеги «жүлдү» билбегендер, Кашкардагы Алымканга арналган Токтогулдун ырын «дил» деп бузуп жүрүшөбү? Тоо булбулуна айланган айтылуу ак таңдай акыныбыз Токтогул Сатылгановдун Алымканга арналган тунук махабаттын туу чокусундагы ыры көпчүлүктү тамшандырып гана тим болбостон, түрдүү талкууга жем таштаганын билебиз. Маселен, ырдын өзөгүнө камтылган сөздөргө маани бербегендиктин айынан жана кыргыздын кол эмгегиндеги эң уникалдуу болгон «жүлдү» билбегендиктен – ыр сабындагы сөз бузулуп, жыйынтыгында Алымкан кайсы өрөөндөн чыкканы табышмакка айланып калды. Андан бери Алымкандардын саны көбөйдү. 1-Алымкан: Алымкан Субанкул болуштун кызы деп айтылат. […]

Лев Толстой: Ыйман сыры

(Басылып чыкпаган чыгарманын кириш сөзү) I Мени чокундурушкан жана православие дининде тарбиялангам. Мага анын окууларын кичинекей бала кезимде, өспүрүм кезимде анан жаш улан кезимде да окутуп келишти. Бирок, мен 18 жашымда, университеттин экинчи курсун аяктап чыкканда, мага ушул убакытка чейин кулагыма куюп окутуп келаткан нерселердин бирине да ишенбей калдым. Кээ бир эскерүүлөргө караганда, мен бала кезимден эле чоңдор мага үйрөтүп жаткан нерселерге ишенимим анча бекем болбоптур, алардын айткандарына анча деле маани берчү эмес экенмин. Он бир жашка чыкканымда, көп жыл […]

ЖЫЛДЫЗЧА: Миклухо-Маклай жана Расул Гамзатов

Папуастардын тилин үйрөнгөн саякатчы Николай Николаевич Миклухо-Маклай (1846-1888) Жаңы Гвинеянын түндүк-чыгышына алгачкы экспедицияга барат. Барганда, таш доорунун деңгээлинде жашаган папуастар найзалары, 1 метрден ашкан жебелери бар жаалары менен тосуп алышкан. Албетте, саякатчы алгач алардан амалдуулук менен кутулган. Бара-бара Миклухо-Маклай алардын дилин тартып, тилин өздөштүрө баштаган. Папуастардын тилинде сүйлөй баштаган саякатчыга жергиликтүү эл ыраазычылыгын билгизип, жылуу мамиле кыла башташат. Айрымдары достошууга кол сунат. Алардын кыштагынан жарым сааттык алыстыкта жашап турган саякатчыга кокос, банан, тооктун этин ж.б. алып келип тартуулап турушкан. Ошентип, […]

Роза Айтматова: Менин агамдын ата журту – Кыргызстан

2018-жылы Жалал-Абат шаарындагы Университеттин Чыңгыз  Төрөкулович Айтматовдун 90 жылдыгына арналган конференциясына барып калдым. Барганда эле журналисттер интервьюга чакырып калышты. Маселе Чыңгыз Төрөкуловичтин кайсы жерде төрөлгөндүгү жөнүндө болуп жатты.  Жалалабаттыктар бул суроо менен илгери, көзү тирүү кезинде, өзүнө да кайрылышканы эсимде. Жалалабат шаарынын ЗАГСынын  1928-жылкы архивинде Чыңгыздын туулгандыгы тууралуу күбөлүк жазылып берилгени жөнүндө информация бар экен. Ал түгүл Чыңгыз Ысык-Көлдө Каракол шаарында төрөлгөн деген да сөздөр чыккан. Чыӊгыздын киндигин мен кескемин деген акушерка да болгон.  Конференцияда биздин атабыз Төрөкул Айтматов 1927-жылдын […]

Франц Кафка: Чындыгында акын адам башкаларга караганда алда канча алсыз

Франц Кафка – немис жазуучусу, ойчулу, XX кылым адабиятынын көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири. Жазуучунун эмгектеринин көбү ал дүйнөдөн өткөндөн кийин жарыяланган. Анын көпчүлүк түшүнүүгө кыйын болгон чыгармаларында басымдуулук кылган темалар: обочолонуу, тынчсыздануу, күнөөлүү болуу сезимдери. Кафканы түшүнүү үчүн, Кафкадай ой жүгүртүү, сезим жана тагдыр керек… *     *     * Окшош дартка чалдыккан адамдар гана бири-бирин түшүнөт. *     *     * Жашоо дайым бизди алагды кылат; биз, атүгүл, эмнеден алагды болгонубузду да аңдабай калабыз. *     *     * Китеп биздин ичибизде тоңуп калган деңиз үчүн […]

Дилазык: Куан Жун саткын аткаминерлерди жазалаганы

— Өкүмдарым, Су округунун аткаминерлери жемкорлук илдетине чалдыгып, бузулуп бүтүптүр, алар салыкты эбак төлөшү керек болсо да азыркыга чейин кармап келатышат. Төлөнбөгөн салыктардын өлчөмү миллиондорду чапчыды. Округдун мурдагы башкаруучусу кызматтан алынып, өз жазасын күтүп жатат. Өкүмдарым, бул кызматка ылайыктуу адамды дайындооңузду суранам, — деп мин императору Сүан-зунун таңкы кеңешмесинде министрлердин бири билдирүү жасады. Император бир аз буйдала түшүп сурады: — Кымбаттуу төрөлөр, бул иш боюнча кандай сунуштарыңар бар? — Сиздин кыңк этпес кызматкериңиз Куан Жундун [1]абдан идиректүү башкаруучу экенин уктук […]