Кубанычбек Нурбековдун эскерүүгө камтылган өмүрү

Советтик Конституцияга негизденип, «Кыргызстан СССРдин курамынан чыгууга акылуу» деген жобону атайын белгилегендиги үчүн Л.Брежневдин доорунда адилетсиз куугунтукка учураган укук илимдеринин доктору, профессор Кубанычбек Нурбековдун (26.04.1928 –– 29.12.1985) ишмердиги тууралуу тарыхчынын блогу. Кыргызстан СССРдин курамында болгон доордо эле кыргыз айдыңдарынын (интеллигенттеринин) арасында демократиялык сезимдин ойгонушу байкалган. Бирок коммунисттик партиянын күч алып турган мезгилинде демократиялык түзүлүштүн принциптерин ачык айтуу мүмкүн эмес эле. Мына ушундай кыйын кырдаалда деле кыргыз элинен да көз карандысыз мамлекеттүүлүккө умтулган, өз оюн ачык билдирген айрым чыгаан инсандар да […]

Фёдор Достоевский: Китеп окубаганың — демек, ойлонуудан калганың

Федор Достоевскийди бирөөлөр жакшы көрүп сүйсө, кээ бирлери жек көрүшөт. Бирок биздин күндөргө чейинки анын актуалдуулугун жоготпогон гениалдуу ойлоруна кошулбай коюуга аргабыз жок. Келгиле, бул адамдын айткан ойлоруна кунт коюп көрөлү… ♦ ♦ ♦ Ким пайдалуу нерсе кылгысы келсе, анын колу таңылуу болсо да көп жакшылыктарды жасай алат. ♦ ♦ ♦ Таарынычтарды акыл-эсиңде сактай бербе, кереметтүү көз ирмемдерге орун тийбей калбасын. ♦ ♦ ♦ Негизги идеяң аткарууга кол жеткис бийиктикте болуш керек. ♦ ♦ ♦ Бараткан жолуңда ар бир үргөн […]

Элмира Ногойбаева: Баткенден АКШга жеткирген согуш

Баткенден согушка кеткен Сыдык Алдашев. «Азаттык» үналгысы менен «Эсимде» мултимедиа борборунун биргелешкен долбоору. Элмира Ногойбаеванын согуш туткуну тууралуу баяны. Туткун – козголбос тема болчу Экинчи Дүйнөлүк согуштун туткундары — постсоветтик айдыңда дагы эле көп козголбогон темалардын бири. Туткунга түшкөндөрдүн эки жагы тең: «биздикилер» немистерде туткунда болушун, тигилер советтик түрмөдө көргөн азап-тозокторун эстегиси келбейт. Анткен менен Экинчи Дүйнөлүк согуш учурунда Советтер Союзунун аймагында аскер туткундары эң көп топтолгон. Аскер командирлери сталиндик репрессияга туш келип азайып кеткендиктен, кадрларды даярдоодогу алешемдиктерден улам СССР […]

Фетхуллах Гүлен: Калпты калдыр-кулдур шаң коштосо, чындыкты жымжырттык коштойт

Агер баштаган ишиң адегенде уудай ачуу болсо, акыры ал таттуу балга айланат, мына ушунун өзү сөзсүз, чыдамкайлык. *       *       * Чыдамкайлык – бийиктеги адамдын туруктуу абалы. *       *       * Чыдамкайлык менен ийгилик экөө эки башка болсо да, арийне, экөөнү бири биринен ажырагыс эгиз десек болот. *       *       * Чыдамкайлык менен этияттык – көздөгөн тилегиңе жеткире турган жолдун эң мыктысы. *       *       * Бекемдиктен өткөн бийик намыс болбойт! *       *       * Сенин жолуң айныксыз туура кезинде начар адам сага кылчалык да […]

Устатым тууралуу сөз

ЭССЕ Заман техника менен жуурулушуп, адамдар өзгөрүп барат. Азыр сага жакшы сөзүн айтчу адамды издеп таппайсың, тапсаң – сен ага “пайдалуу кишисиң”. Жакшы иш жасасаң – көрбөйт, ээрден кыйшайсаң – баса калат. Азыр досуң көп, жолдошуң аз. Ушундай олку-солку заманда жакшы иштер, жакшы адамдар жөнүндө айтып, беш күндүк тирүүлүктө көңүл жылытаарлык сөзүбүз көп болсо дейм. Мынтип сөздү алыстан баштаганым, быйыл мага ата-энемдей кеңешчим болуп калган Каныбек агай элүү жашка келиптир. Агайды 13 жыл мурун таанысам, ошондо эле элүүнүн кырын ашкан […]

Раззаков кызматынан кандайча алынган?

“Кут болчу келген кыргызга, Табылбайт эми мин жылда!” Александр Шахмарданский. (Тарыхый очерк) ….Пленумду Кыргызстан КП БКсынын идеология боюнча секретары Абдукайыр Казакбаев ачып, докладды Турдакун Усубалиев жасаган. Докладында Усубалиев Раззаковду баштан аягына дейре жоктон барды, бардан жокту жаратын жамандаган. Президиумда отурган Раззаков мурункусундай эле, туурунда отурган тоту куштай бир кунунда, бир сынында отурган дешет. “Эмне үчүн мүңкүрөп калбайт, эмне үчүн шылкыйып калбайт?” деп Титов туталанып, ичинен жинденгени сыртына чыгып, билинип турганын көзү тирүүлөр эмгиче эскерип жүрүшөт. Усубалиевдин докладынан кийин Раззаков сөз […]

Орустун орошон ойчулдарынан акыл-шам

Фёдер ДОСТОЕВКИЙ Жалпы адамзатты жалындап сүйгөндөрдүн көпчүлүгү адамдын өзүн сүйүп жарытпайт. *      *      * Арийне, ар бир калк өз улутуна бекем таянбай туруп, жалпы адамзаттык эч нерсе жаратылбайт. *     *      * Билимди акылыңарга ченебей көп алып алгандыктан, акылдын жетишсиздигинен ал илимди эмне кыларды билбей башыңар катууда… (Улуу жазуучунун жандептеринен) ♦ ♦ ♦ Петр ЧААДАЕВ  Мен Ата Мекенди алдагандан көрө анын айыбын ачканды, ачуусун келтиргенди, кемсинткенди жактырам. *     *      * Кулчулук намысын ойготпогон калк – кудай урган калк. Алар кул болуш […]

Лев Толстой: Өкмөттүн күчү – элдин караңгылыгында, ошондуктан дайыма билим берүүгө каршы аракет кылышат

Орустун улуу жазуучусу Лев Толстойдун ташка тамга баскандай түбөлүккө кала берер учкул саптары. ♦ ♦ ♦ Аракеч кишиде акыл жагынан да, нравалык жагынан да өсүш эч качан болбойт. ♦ ♦ ♦ Коркок дос душмандан жаман, анткени душманыңдан сактанасың, досуңа ишенесиң. ♦ ♦ ♦ Балдарды катаалдыгың менен коркута албайсың, алар калпты гана көтөрө алышпайт. ♦ ♦ ♦ Өкмөттүн күчү – элдин караңгылыгында, ал аны жакшы билет, ошондуктан дайыма билим берүүгө каршы аракет кылышат. Муну түшүнүүгө убакыт келип жетти. ♦ ♦ ♦ […]

ЖЫЛДЫЗЧА: Энелерим жөнүндө эллегия

ЭССЕ (Үч энем – үч башка тагдыр) Гүкү Энем. Унутулбасым… Гүкү энем — таята-таенемдин  колуна качан, кайдан, кантип келип жашап калганын эмдигиче билбейм. Кызыгып, жакындарымдан бир да жолу сурап көргөн эмесмин. Себеби, Гүкү энемди өзүмдүн эң жакынымдай көрчүмүн. Тай атамдан да, тай энемден да жашы улуу эле. Гүкү энем таятамдардын уул-кыздарын кошо багып чоңойтушканын билем. Өмүрүнүн акыркы жылдарында мага мээримин чачып жашап калды. Сүйлөшкөнү, эрмектегени мен элем. Таята-таенем, Гүкү энем болуп төртөөбүз мен эс тартканча, 10 жашыма чейин бирге жашадык. […]

Аскаралы РАЖАБАЛИЕВ: Айгүл Тоого зыярат

22-март — Кыргыз Эл жазуучусу Мурза Гапаровдун туулган күнүнө карата. (Эссе-эскерүү ) Кыргыз Эл жазуучусу, кара сөздүн каймагын калпыган Мурза Гапаровдун туулган күнү 22-март — ыйык Ноорузга ирегелеш. Жыл сайын дал ушул күнү жазуучунун тар бөлмөсү кыйла «кеңейе түшүп», жубайы Галя жеңемдин дүйүм тамак, ширин татымдарга толгон дасторкону кенен жайылуусу салтка айланып калган. Калемгердин достору Кеңеш Жусупов, Кубатбек Жусубалиев, Сүйөркул Тургунбаев отуруштун көркү эле. Улук агалардын катарында отуруу көп насип эткен мага да. Таланттуу каламгер өз элинин каада-салтын ар качандан […]

Асыл сөздүн Аманы

Аман Токтогулов кыска өмүр сүрүп, артына ар кыл адабий жанрдагы мурастар калтырып кетти. Ал бала чагынан ыр жазган себептүү ыр кураштыруунун техникасын беш колундай билген, ар кандай ой-пикирди оңой гана ырдык калыптарга чөгөрүп коё алган. Экинчи жактан, Аман эне тилинин сөз байлыгын, сөздөрдүн маанилик жөн-жайын, көркөмдүк жана элестүүлүк күчүн мыкты билген, ыр жазып же которуп жатканда өтө мол тил казынасынан дайыма эң керектүү, орундуу, мукамдуу сөздөрдү тандап, сүйлөм тизмектерине кыт куйгандай кынап коё алган. Демек, ал кыргыз ырынын мыкты устасы […]

Улуу адамдардан учкул сөз

Өзүм кааладымбы, демек болот. Генри Форд Сабак алаар каталарды эрте кетирген адам, артыкчылыкка ээ болот. Уинстон Черчилль Себепсиз эч нерсе болбойт — дүйнөдө болуп жаткан нерселердин бири — сыноо, бири — жазалоо, бирөө — сыйлык, а дагы бири — эскертүү. Вольтер Адам, өз көз карашын өзгөртүү аркылуу гана жашоону өзгөртө алат. Вильям Жеймс Ийгиликке жетем деп жеңилүүгө камдансаңыз, анда эле камданган нерсеңизди аласыз. Флоренс Шин Жашоого эки түрдүү көз караш бар. Биринчиси — дүйнөдө укмуштуу эч нерсе жок. Экинчиси — […]

Дөө-шаа жазуучулардын «толгоо» тарткан тозогу

Март айынын башында дайыма белгиленип келген жазуучулардын эл аралык майрамы быйыл белгиленген деле жок. Ушундай майрам болгонунун өзү эле кызык, анткени жазуучулардын өздөрүнүн айтымында — бул кесип аларга толгон-токой жан дүйнөнүн оорусун, уят болууларды, баш айлануу менен уйкусуздук сыяктуу азап-тозокторду гана алып келет экен. Тиштери, чачтары түшөт. Бул өзүнчө эле кыйноо жана сүргүн. Weekend улуу жазуучулар ишке келгенде кандай кыйналууларга туш болушканын изилдеп, алардын өздөрүн болбосо да, алар майрам тартуулаган окуучуларын куттуктап коюну чечтик. ♦ ♦ ♦ Адатта, эң биринчи […]

Самсак СТАНАЛИЕВ: Жоругу жорго сөзгө айланган Шолоховдун Дед Щукары

Адабиятчылардын  изилдөөлөрүнө караганда жазуучунун каармандарынын бир канчасы турмушта болгон адамдар. Андан да кызыгы – Шолоховго мени жазгын деп өздөрү каарман болгондор да көп. Ал тургай ал мен болчумун деп бир каарманды  бири-биринен талашкандар бар экен. “Көтөрүлгөн дың” романы жарык көргөндө андайлардын саны арбыган дешет. Айрыкча Кондрат Майданниковдун  тегерегиндеги  талаш-тартыштар, Шолохов мени жазыптыр, менин эле өзүм, бир бурмалап койгон жери жок деп чыгышкандар да болуптур. Роман жарык көргөндөн кийин ушундай сөздөр жаңыдан эл арасына тарап жаткан маалда Дон казактарынын ансамбли Москвага […]