Дилазык: Бактылуулук жана бактысыздык жөнүндө уламыш

Айылда бир абышка жашаптыр. Ал эң бактысыз адамдардын бири экен. Андан айыл элинин баары жолобой жаа бою качышчу: ал дайыма кабагын ачпай түнөрүп,  болбогон нерсеге наалып, дайыма жаман маанайда жүрөр эле. Улам карыган сайын анын наалыганы көбөйүп, тили заар боло баштады. Ага жакындагандан да коркушчу:  бактысыздык жугуштуу эмеспи. Анын жанына барып бир аз сүйлөшкөн кишиге бул дүйнө жалаң кайгы менен муңдан, түйшүк менен азаптан тургансып, жашоодон түңүлүп өлгүсү келчү. Анын жанында туруп, бактылуу болуш да ыңгайсыз эле. Ал тегерегине бактысыздык […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын булагы – Билим, чырагы – Илим

Илим-билим – таанып-билүүнүн тамырлаш эки салаасы. Бири жаңы маалыматты жаратуу ыкмасын билдирсе, экинчиси ошол маалыматтын натыйжасын туюнтат. Адатта бул түшүнүктөрдү араб тилинен кирген сөздөр катары кабылдап келебиз. Акыйкатта алар эне тилибиздеги «бил», «ил» деген этиш сөздөрдөн -ым мүчөсү аркылуу жасалган эле зат атооч сөздөр: ал+ым, сал+ым ж. б. сыяктуу. Кыргыз тили улама (агглютинативдүү) тил катары уңгуга мүчө уланып, жаңы сөздөр жасалуучу касиетке ээ. Мисалы, «бил» деген уңгу сөздөн жасалган түшүнүктөрдүн баарына аң (акыл) күчү (когнитивдүүлүк), ал эми «ил» деген сөздөн […]

Бери караң: Аялдан амал качып кутулбайт

Чаңкаган жолоочу суу ичүү үчүн айыл четиндеги кудуктун жанына токтоду. Кудуктан бир аял суу алып жаткан экен. Ал жолоочуга ашкабактын кабыгынан жасалган чөмүчү менен суу сузуп берди. Чаңкоосу канган жолоочу ыракмат айтып: — Эркектерден айланса болот, бул чөмүчтү жасаган эркектин колу гүл экен го чиркин, — деди. — Эркекти эркек кылган аял, алганың жакшы болсо жакаң агарат, алганың жаман болсо чачың агарат, эркек канчалык кыйын болбосун аялдын айласынан кутула албайт, — деди аял суу алып жатып. — Аялдардын куулугун жакшы […]

Альберт Швейцер: Жашоого таазим этүү философиясы

Адамга ойлонуу касиети пайда болору менен, анда ар бир тирүү жанга таазим этүү жана аны өз турмушун сыйлагандай сыйлоо муктаждыгын сезе баштайт. Өз жашоосунда ал башка бирөөнүн турмушун жашап жаткандай сезилет. *     *     * Ушул убакытка чейин этика – адам адамга жасаган мамилени үйрөтөт деген туура эмес ой өкүм сүргөн. Чындыгында, адамдын бүт дүйнөгө жана аны курчап турган бүт жандыкка кандай мамиле жасаш керектиги жөнүндө кеп кылыш керек. *     *     * Жашоону сактоо, аны алдыга жылдыруу, өнүгүүдө болуп жаткан жашоону […]

Салижан Жигитов Назым Хикметтин чыгармачылыгы туурасында…

Анын ысмы биздин кылымдагы ашкан атактуу акындардын ысмына тең барабар турат. Демейде улуу кишилер көзү барында улуу деп айтылбайт. Назым Хикмет болсо тирүүсүндө эле түрктүн улуу акыны деп айтыла берчү, андай деген сөз эч кимге өөн учурачу эмес. Атүгүл элдешпес кас душмандары да анын ченебеген акын экенине шек келтире алышкан эмес. Ушуга байланыштуу бир кызык факт айтылып жүрөт. Турция монархиялык түзүлүштөн республикалык түзүлүшкө өткөндө туңгуч президент болгон Кемаль Ататүрк бир кайла прогрессивдүү саясий ишмер болсо да, коммунисттик идеяларга кастык менен […]

Чолпон Субакожоева: Манасты Чыңгыз көтөрдү, Чыңгызды Манас көтөрдү

…Как жүрѳккѳ кадалып Кайнап ичке толгон сѳз», (“Манас” эпосунан) Акылдын эчен тайгак жолунан адашпай баскан Чыкем ошондо эмнени түшүндү экен деген суроо ѳзүнѳн-ѳзү келип турганы кызык кеп. Кѳрсѳ, Чыкем  «Манас»  эпосу деген тѳкмѳ ырчы же  жамакчылардын ѳзүлѳрүнүн эле оюнан чыга калган бир баатырдын баяны эмес — жалпы кыргыз журтунун кѳп кылымдап ар кайсыл  баскынчыдан кѳргѳн  кордугунан, ызасынан, теңсиздигинен, аларды кууп чыгып мекениме ээ болсом деп  зар какшаган арман муңдан  улам келип жаралган чыгарма тура. Б.а. эпос — бүткүл элдин  атынан […]

Депрессиянын беш белгиси

Саламатсыздарбы! Менин аты-жөнүм Константин Шереметьев, мен жыйырма жылдан ашык убакыттан бери адамдын интеллектисине байланыштуу изилдөөлөрдү жүргүзүп келем. Бул материалдардан сиздер коркунучтуу психологиялык абал — депрессиянын жөнөкөй беш белгиси менен таанышасыздар. Депрессиянын коркунучтуу жагы – ал байкалбай башталып, акырындап көбөйүп, көп жылдар бою топтолуп, акырында болгон күчү менен сокку урат… Бул баалуу маалыматтарга ээ болуу менен депрессиядан өзүңөрдү жана жакындарыңызды сактап калуу мүмкүнчүлүгүн аласыз! Аяк жагында кичинекей тест, сиздин учурдагы психологиялык абалыңызды аныктоого көмөк болот. Анда эмесе баштадык. Окугандарыңыз пайдалуу болсун! […]

Георгий Огарёв: Миң уламыш (5-бөлүк)

<<<<<<< 1-бөлүк <<<<<<< 2-бөлүк <<<<<<< 3-бөлүк <<<<<<< 4-бөлүк Бир жолу акылмандан окуучулары сурап калышты: — Эмне үчүн адамдардын терс жактары тез эле өөрчүп кетет да, жакшы сапаттары оңой менен калыптанбайт? — Эгерде оорулуу, чүрүшкөн урукту сээп, таза урукту күнгө калтырып койсо эмне болот? — деп суроого суроо менен жооп берди акылман. — Оорулуу уруктан, оорулуу өсүмдүк өнүп, чүрүшкөн мөмө берет, ал эми топуракка түшпөгөн урук кургап жок болот, — деп жооп беришти окуучулары. — Адамдар так ошондой кылышат. Өзүнүн жаман […]

Стивен Хокинг: Өлгөндөн кийин жашоо жок

«Кудай жок, Ааламды эч ким башкарбайт». Британиялык окумуштуу, маркум Стивен Хокинг ага эң көп берилген суроого өзүнүн акыркы китебинде ушундай жооп берген. «Олуттуу суроолорго кыска жооптор» деген китебин атактуу астрофизик Хокинг былтыр жаза баштаган. Бирок ал эмгегинин аягына чыга электе, быйыл жазында көз жумган. Окумуштуунун балдары анын архивдеги материалдары менен толуктап, китепти чыгарышып, 16-октябрда бет ачарын өткөрүштү. — Кудай барбы? — Кара туңгуюктун ичинде эмне бар? — Келечекти алдын ала билүү мүмкүнбү? — Жерде жашоо дагы канча уланат? — Ааламда […]

«Чеч-Дөбө» кеңешинин чечимине Чубак ажы Жалилов өз тилектештигин билдирди

(Чексиз мээримдүү, жана ашкере ырайымдуу Аллахтын аты менен….) «Чеч-Дөбө» кеңешинин “Улут абийри” наамы маркум журналист Улан Эгизбаевге тапшырылып жатат. Албетте, өтүп кеткенден кийин… Адатта биз, кыргыздар адамдардын жакшылыгын өткөндөн кийин эстейбиз. Улуу тоонун улуугу алыстаган сайын даана көрүнөт демекчи, бизден бөлүнүп ажыраган сайын, алыстаган сайын адамдын да кадыры өсө берет окшобойбу… Мен  «Чеч-Дөбө» кеңешин айыптагым келген жок, анткени ал өз убагында татыктуу адамдарга сый-ургаалды көрсөтүп, адамкерчиликтин парзын аткарып жатышат.  Публицист Нарын Айыпка, профессор Эмил Шүкүровго берилген сыйлыктар анын жаркын далили. […]

Абдул Фараждын акылман ойлору, уламыштары

Атактуу Абдул Фараж “уламыш — бул акыл сергитчү жана жүрөгүңдөн кайгы-капаны айдап чыгуучу аңгеме” дечү экен. Абдул Фараж өзү дүйнө элинин уламыштарын көп айткан. Атанын көрөгөчтүгү Жашоо жөнүндө уламыштарды эстегенде, бул окуяны айтпай кетүү мүмкүн эмес. Бир жолу каалга кагылып калды, үйдүн ээси эшикти ачканда, босогодо көздөрү тоодой шишигенче ыйлаган кызы туруптур. Үйгө кирер замат, атасы оозун ача электе эле, ал арыз-арманын төгө баштады: “Мындан ары минтип жашай албайм, жашоом күндөн күнгө оорлоп барат. Күндө бийик тоонун чокусуна эптеп тырышып […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын саламы ‒ «Арыбаңыз», алиги ‒  «Бар болуңуз»

Салам-алик  ‒  адам баласынын ортосундагы алака-мамилени туюнткан өтө байыркы жөрөлгөлөрдүн бири. Абалкы адамдар үчүн жарыкка келген наристенин «аа» деп чыгарган үнү анын амандыгын билгизип, айланадагыларды ага жооп кайтарууга («бу») түрткөн. Балким, алака-мамиле, суроо-жоопту билдирген «а-бу» деген сөз ошондон калса керек. «Ал-бул», «а+ны-бу+ну (муну)», «а+ры-бе+ри» деген кош сөздөр да дал ушул бирдиктүү мамиленин үзүрү сыяктуу. Көптөгөн дүйнө элдеринин алфавитинде «а», «б» тыбыштары удаалаш турганы да кызык. Сыягы, «а» дегенде сөз (суроо), «бу» дегенде кеп (жооп) – диалог болгон өңдөнөт. Абалкы маалыматтарда […]

Дилазык: Атасы менен уулу жөнүндө уламыш

Поезд ордунан козголор замат ал терезеден колун чыгарып, шамалга тосту. Бир кезде ал таң кала кыйкырып жиберди: — Ата, карасаңыз, бактар артты көздөй жүгүрүп баратат! Атасы жылмайып койду. Жигиттин жанында олтуруп бараткан эрди-катын тигини таңыркап карап калышты, 25 жаштагы жигиттин кичинекей бала берчү суроо бергени аларга кызык угулду. Жигит кайрадан суктангансып кыйкырып жиберди: — Ата, көрдүңбү көл, жээгинде жаныбарлар жүрүшөт… Булуттар бизди ээрчип келатышат! Күн себелеп, жаан башталды, жигиттин сунулган колуна жамгырдын тамчылары тийгенде сүйүнгөнүн жашыра албаган жигит атасына кайрылды: […]

Эсенбай Нурушев: Эрос деген эмне?

“Айтматология: “Жамийла” жана улуттук эрос аттуу адабий-философиялык этюддардан.   Атактуу немец психиатры Карл Леонгард (Karl Leonhard) өткөн кылымда дүйнөлүк адабияттагы отузга чукул жазуучулардын классикалык чыгармаларындагы каармандардын мүнөзүн талдап чыгып, алардын психологиялык бешене-бейнесин түзгөн эле (Акцентуированные личности. 1976). Ошол монографиядагы аныктамаларга салсак, биздин Жамийла менен Данияр мүнөзү жагынан эки башка типтеги кейипкерлерге кирет: биринчиси – ачык-айрым, тайманбас, тамашакөй, кабак-кашым дебеген, өзгөлөргө жемин жедирбеген, тыкчыңдаган келин. Ушундан улам Жамийланы белгилүү өлчөмдө гипертимдүү мүнөздөгү каармандарга кошсок болот. Данияр болсо түнт, адамга анча ыгы […]