Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын башаты – Мекен

«Топурактан жаралганбыз, топуракка барабыз» деген элдик түшүнүктүн төркүнү эл тамыры менен жер тамыры киндиктеш экендигин шоораттап турат. Кыргыз баласы туулган жерин ата мекеним, ата журтум, ата конушум деп, жердин ээсин аталар деп түшүнгөн. Ошондуктан, уул балдарда мекенди, эл-жерди коргоочулук сапаттар тарбияланган. Жоокерчилик замандарда элибиз маркумдардын сөөгүн бөтөн жерге калтырбай, өз жерине алып келип жашырышчу экен («Өгүздүн (огуздун) өлгөн жерине өкүр»). Айылдан узап баратканда же ага келатканда адегенде арбактарды эсте деп, мүрзөнү айылдын кире беришине, же секиге, көрүнүктүү жерге коюшчу экен. […]

Эсенбай Нурушев: Эрос деген эмне?

“Айтматология: “Жамийла” жана улуттук эрос аттуу адабий-философиялык этюддардан.   Атактуу немец психиатры Карл Леонгард (Karl Leonhard) өткөн кылымда дүйнөлүк адабияттагы отузга чукул жазуучулардын классикалык чыгармаларындагы каармандардын мүнөзүн талдап чыгып, алардын психологиялык бешене-бейнесин түзгөн эле (Акцентуированные личности. 1976). Ошол монографиядагы аныктамаларга салсак, биздин Жамийла менен Данияр мүнөзү жагынан эки башка типтеги кейипкерлерге кирет: биринчиси – ачык-айрым, тайманбас, тамашакөй, кабак-кашым дебеген, өзгөлөргө жемин жедирбеген, тыкчыңдаган келин. Ушундан улам Жамийланы белгилүү өлчөмдө гипертимдүү мүнөздөгү каармандарга кошсок болот. Данияр болсо түнт, адамга анча ыгы […]

Аскер Сакыбаева: Уланбек жаш болсо да «Улут абийри» деп таанылды

“РухЭш” сайтынын арышы катуулап, окурмандары калыңдап келе жатканына туура эки жыл толду. Эки жыл ичинде чыгармачыл чөйрө үчүн бир топ мыкты конкурстар өткөрүлүп келет. Адабий конкурстардан сырткары да өзгөчө бөлүп карай турган саамалыктардын бири – Салижан Жигитов атындагы “Улут абийри” (100 миң сом) жана Ишенбей Абдразаков атындагы “Руханий эш” (100 миң сом) сыйлыктары жыл сайын ушютурулуп келаткандыгы. Өткөн 2017-жылы “РухЭш” сайтынын бир жылдык тушоо кесер аземинде аталган сыйлыктар айтылуу эколог Эмил Шүкүровго жана белгилүү журналист Нарын Айыпка ыйгарылган эле. Быйыл […]

Аскер САКЫБАЕВА: Багы жок элдин баатыры көп

Жакында интернеттен окуп калдым, кадимки Аскар Акаевдин заманында министр, өкмөт башчы болуп жүргөн, азыр Жогорку Кеңеште депутат болуп отурган Кубанычбек Жумалиев, Апас Жумагулов деген аксакал 85 жашка чыккандыгына байланыштуу ага Кыргыз Эл баатыры наамын ыйгарып койсок болбойбу дегендей сунушун айтыптыр. Айрым адамдарга кээде таңгалбаска айла жок. Сыртта кайсы кылым, кай доордо жашап жатканыбыздан анча-мынча кабар алып турушса жакшы болор эле. Биринчиден, Кыргыз Эл баатыры наамы адам кайсы бир жашка толгондугу үчүн эмес, чыныгы баатырлык иш кылганда берилсе керек эле. Экинчиден, […]

«Чеч-Дөбө» кеңешинин «Улут абийри» наамы Улан Эгизбаевге ыйгарылды

«РухЭш» сайтынын интеллектуалдар альянсы негиздеген «Чеч-Дөбө» кеңешинин жыйыны болуп өттү. Жыйында 2018-жылы ыйгарыла турган Салижан Жигитов атындагы «Улут абийри» наамына татыктуу талапкерди тандоо маселеси каралды. Талкуу жүрүшүндө басымдуу көпчүлүктүн пикири менен быйылкы жылдын «Улут абийри» наамына татыктуу лауреат деп чыгаан журналист Уланбек Эгизбаев тандалды. Өткөн жылдагы жыйындан айырмаланып, бул сапар аталган сыйлыкка татыктуу деп бир гана талапкердин аты аталганына байланыштуу – тандоо жабык добуш берүүгө салынган жок. Эскерте кетчү жагдай: «Улут абийри» наамынын былтыркы жылдагы лауреаты белгилүү публицист Нарын Айып […]

Василий Бартольд: Кыргыздар

ТАРЫХЫЙ ОЧЕРК Биринчи басылышына алгы сөз Кыргыз элинин тарыхы боюнча очерк басып чыгаруу жөнүндө Кыргыз Автономия областынын Эл агартуу бөлүмүнө караган Илимий Комиссиясы тарабынан капкачан эле ойлонулган болучу. Мындай басылманы чыгаруунун зарылдыгы кыргыз элинин өз тагдырын өзү чечүүгө жетишкенден кийин өзүн өзү таанууга, билимге, атап айтканда, өз тарыхын билүүгө кызыгуусунун өсүшүнөн келип чыкты. Мындан тышкары, биздин илимий адабияттарда Орто Азиянын эң байыркы элдеринин бири болгон кыргыз элинин тарыхы боюнча системага салынган бир да эмгектин жоктугун Илимий Комиссия эске алган; түркологдор […]

Бакытбек Абдуллаев: Мугалимдик кесип ардакталабы?

5-октябрь – өлкөнүн кыймылдаткыч күчү (мотору) мугалимдер күнү. Сапаттуу мугалим — сапаттуу билим алуунун кепили. Ал эми сапаттуу билим алгандар түздөн-түз өлкөнүн өсүп-өнүгүшүнө түртөт. Мугалимдер жалгыз гана окуучуларга билим, тарбия бербестен — жалпы улутка же мамлекеттин келечегинин пайдубалынын негизи. Өлкөдө 80 миңдин тегерегинде мугалим эмгектенет. Арзыбаган айлыкка иштеп, окуучуларга өздөрүнүн чамасы жетишинче билим берип жаткан мугалимдерге жаратканыбыз күч-кубат берсин! Өлкөнүн чыныгы эгемендиги ушул мугалимдердин колунда. Эркин мамлекетти эркин ойлоно алган жарандар түптөйт. Ал эми эркин жаран болууну ушул агартуу жаатында […]

Олжобай Шакир: Театр курулушунун айланасында жемкорлук болгонбу?

Талас облусундагы Капар Медетбеков атындагы музыкалык-драма театрынын курулушу 2017-жылдын дал ушул октябрь айында толук бүткөрүлүп, анын расмий ачылышына мурдагы КР Президенти А.Атамбаев барып лента кескени белгилүү. Анан эмне болду? Кызыгып көрсөк, кызык иши бар шекилдүү… Аталган театр жалдануучу курулуш мекемеси ОсОО «Арсенал Курулуш БМ» тарабынан бүткөрүлгөнү коомчулукка маалым. Бу жерде театр курулушун бүткөргөн мекеменин атын атайы белгилеген себебибиз: Талас облусунун ыйгарым укуктуу өкүлү Марат Мураталиев облус жетекчилигине дайындалганга чейин Талас облусу боюнча Капиталдык курулуш башкармалыгынын (ККБ) ачандиги болгон экен. Дал […]

Саул Абрамзон белгилеген эшен-молдолордун куулук-шумдуктары

Манапчылык жана дин Бул макаланын максаты — конкреттүү тарыхый материалдардын негизинде мусулман дин кызматчыларынын «мүлктүүлөрдүн бийлигине» кандайча кызмат кылганын ачып көрсөтүү болуп саналат. Кыргызстандагы ислам кийинки жүз жылда өзгөчөлүү саясий тарыхты башынан өткөрүү менен өзүнүн өнүгүшүндө кыргыз коомунун феодалдык төбөлдөрү — манаптар менен эң тыгыз түрдө байланышып келген. Ушул мезгилге чейин сакталып келген жана кээде байлар менен бирдикте жеңиштүү социалисттик жүрүштү токтотууга аракет кылып жаткан манапчылыкка диний идеологияны калыптандырууда жана кыргыз эмгекчи массаларынын арасында исламды терең жайылтууда эң көрүнүктүү роль […]

Кадыркул Даутов: Медетовдун өлүк «объективизиминен» таратылып жаткан сасык идеялардын түпкү мүдөөсү кайсы?

…«… Азыркы жаштардын  ичинде  потенциалдуу  мүмкүнчүлүктөрү зор, күчтүү  жаштар өсүп  келатат…. Биерде Даутов, Токтогулов, Эдилбаевдердин  чыгып сүйлөгөн сөздөрү, ой жүгүртүүлөрүнүн тереңдиги, принципиалдуулугу, биздин адабиятка күйүп, андагы жетишкендиктер менен мүчүлүштүктөргө сын көз менен карай алганы мага жакты. Булар жалпы адабий процесске көркөм формада ой жүгүртүп,  азыркы кезде кыргыз адабияты кандай абалда экендигин айтышты. Эстетикалык аң-сезим жетилген, дүйнөгө терең көз караш менен караган жаштардын минтип өздөрүнө сын көз менен баа бергени жарашып эле турат…». Чыңгыз Айтматов, КР эл жазуучусу. “КМ”,1997.27-янв.№5(525) “…Барпы акынга […]

Улуттук университетте орто билимдүү адам мугалим болуп иштей берсе болобу?

Азыркы чалкеш заманда адамдар эч нерсеге деле таң калбай калды. Бирок Ж.Баласагын атындагы Кыргыз улуттук университетинде иштеген Аскар Медетов деген неменин – “РухЭш” сайты эң таамай жазгандай “адабий мутанттын” – Кыргыз Республикасынын эл жазуучусу, бүгүнкү кыргыз адабият таануусу менен адабий сынынын тирүү классиги өзүн тарбиялап чоңойткон Кадыркул Даутовду койдой сүйрөгөн көркоолугу уккан адамдын төбө чачын тик тургузду. Айрым бирөөлөр бул жосунсуз жорукка “эки адабиятчынын ортосундагы илимий полемика”, “оппоненттер ортосундагы адабий талаш” дегендей өң-түс бергиси келип, А.Медетовдун көпчүлүктүн – болгондо да […]

Атантай Акбаров: Исламда Замзам суусун ыйык тутуу да теңирчиликтин табият менен танапташ жашоо идеясы (2-маек)

<<<<<<<<<1-маек (башы) Чоңдорубуз уктап жаткан мезгилде периштелер чоңдорубуздун мээсинен коррупция деген түшүнүктү таптакыр өчүрүп койсо, Кыргызстан жомоктогудай өлкөгө айланмак. Улутум Жер үстүнөн жексен болсо, Бейиштин бетин көргүм келбейт, Кудай!.. – Атантай мырза! Кыргыздар Месопотамияда жашаганы тууралуу сөзүңүз боюнча кесипкөй тарыхчылар өз оюн айтаар. Мен башында карманган темабызга тийиштүү суроомду улантайын. Мусулманчылыкты коомдогу бар терс көрүнүштөрдөн калканч, панацея катары ташбыйкаттоо канчалык туура деп эсептейсиз? Мага бул совет заманында “Марксизм-ленинизмге ишенүү-улуу жеңиштердин негизи!” (Верность марксизму-ленинизму — основа великих побед!), “Китепсиз билим жок, […]

Георгий Огарёв: Миң уламыш (3-бөлүк)

<<<<<<<<<<<1-бөлүк <<<<<<<<<<<2-бөлүк Ойчул дыйкан Иосиф аттуу еврей дыйкан жашаптыр. Ал ойчул эле. Бир иш кыларда, кандай кылсам деп ойлонуп жатып, учурду өткөзүп жиберчү да, иштери чала бүтө турган. Бир жолу ал базарга буудай сатмак болуп жөнөйт, кетип баратып аялына: — Буудайды сатып бүтөр замат, телеграмма жиберем, – деп убада берет. Ал буудайын жакшы баага сатты да, почтага жөнөдү. Телеграмма жазчу кагазды алып, ал минтип жазды: «Буудай жакшы киреше менен өттү.Эртең барам. Сүйөм жана бетиңден өөп Иосиф.» Ал адатынча ойлоно баштады: […]

Салижан ЖИГИТОВ: Жашоого жардам берген билим… (5-сабак)

<<<<<<<<1-сабак <<<<<<<<2-сабак <<<<<<<<3-сабак <<<<<<<<4-сабак — Салижан Жигитович, республика экономикасы минтип жарга жабышып турат, ушул абалдан кантип чыгабыз деген маселеге келгенде кийинки күндөрү билим аркылуу чыгабыз деген пикир күчөп кетти. Ага Президент Москва гезити аркылуу «колубузда жалгыз көзүрүбүз бар, ал — жаштарыбыздын билим деңгээли» дегендей жем таштап койду өңдөнөт. Ушул маселеге Сиздин оюңуз канай? — Албетте, дүйнөдөгү элдин көбү артта калуучулуктан билим аркьшуу, алдыңкы технология аркылуу чыгып атканы чын. Бирок билим дегендин да билими бар. Биз кантип билим алдык жана кандай […]