Людмила Молдалиева: Ойгон, кыргыз!

Мир изменился. Если проанализировать ушедшие двадцать веков, то мы увидим, что почти до восемнадцатого  века все человечество передвигалось исключительно на телеге, не было ни электричества, ни радио. Но как только была  изобретена паровая машина, началась промышленная революция, а научно-техническая революция ХХ века уже высадила человека  на Луну. Был дан  такой мощный ядерный толчок человеческому разуму, который с годами только набирает обороты:  почти все заводы-гиганты отказались от ручного труда на конвейере — человека заменили роботы, которые успешно входят и в наш […]

Олжобай Шакир: Кошоктошкон кош саптар

Кыргызстанда баарысы бар, дурус жер, Туалет гана таппайт байкуш туристтер. ♦ ♦ ♦ Шейх-банкирлер берген үчүн санап пул – Шектүү бизде молдолор көп арапкул. ♦ ♦ ♦ Көйрөңдөнүп кийген суусар тебетей, Көңдөйлөрдү көрсөм жиним келет эй! ♦ ♦ ♦ Таалайыбыз ушубу – тойкана, мечит жайнаган, Тамадалар, таксырлар тотукуштай сайраган. ♦ ♦ ♦ Кемпайбыз биз – кен казган тоосу ууланган, Кемпайбыз биз – кен байлыгы уурдалган. ♦ ♦ ♦ Алкаш болуп жүрүп мурда сапсыйган, Азыр көрсөң, таксыр көбү саксынган. ♦ ♦ […]

Көзү өтүп кеткен асылдын Оштогу үч кабат боз үйүнө ээлик кылган «автор» чыкты

Сыпайыга сын жок 2019-жылдын 25-июлунда “Азия” телеканалында сүрөтчү Таалайбек Забидиновдун чыгармачылыгына арналган журналист Зинаида Алмазбекова даярдаган программа көрсөтүлдү. Көрсөтүүнүн жүрүшүндө Т.Забидинов мындай деди: “Ош шаарындагы Сулайман тоосунун түбүндөгү 3 кабат боз үйдү куруу идеясын көтөрүп, куруп, Таласта өткөн  “Манас” эпосунун 1000 жылдык мааракесине барып тиккенбиз…” Бул кабарды укканда, төбө чачым тик турду. Тообо! 24 жылдан бери бул  “автор сөрөй”  Т. Забидинов кайда жүргөн, дарегин билдирбей. Эмесе, 3 кабат боз үйдүн таржымалына саресеп салалык. “Манас атанын “Ак өргөө” академиясы” архитектуралык курулушунун […]

Олжобай Шакир: Театрлар сөөк чыккан жайга айланды

Маркумдар үчүн эмнеге мечит эмес, театр жайлары сөөк узатаар ыйык жайдын милдетин аткарууга тийиш?! Өмүрү театрга басып барбаган, өмүрү театр босогосун аттабаган чоңдор көп бизде. Көбү өздөрүн өздөрү “эл жакшысы” эсептешет! Бирок алардын айрымдарынын көзү өткөндө сөзсүз Абдылас Малдыбаев атындагы опера-балет театрынан же Токтоболот Абдымомунов атындагы Улуттук драма театрынан сөөгү чыккан көрүнүштөр арбыды. Бул тенденция бара-бара коомчулукта кадыресе көрүнүшкө айланды. Айтор, искусство храмы эсептелген маданий жайлар “похоронное бюронун” кызматын көрсөткөнүнө көндүм мамиле кылганыбыз туурабы же жокпу – коом талкуусуна сала […]

Аида Эгембердиева: Аялдан гений чыгат экен

Айтылуу алтымышынчы-жетимишинчи жылдардын адабияты жөнүндө сөз кылуу кызык да, жооптуу дагы. “Кызыгы бул – жашоосун бүтүндөй ырга арнаган адабий муун өмүр тагдырында ырдан башка дагы үй, түйшүк, кызмат, үй-бүлө, мүлк, байлык, оокат деген нерселердин бар экенин анча аңдоос албай, ачкабы-токпу, карандай жанып, өздөрүнүн чакан мейкиндигин аалам менен айкалыштыра карап, батыш менен чыгышка бой созо, жарыкка тойбой, кооздук десе дүйнөнү чылк кызыл-тазыл элестеткен фанат болушкан. Көп окуп, көп изденип, көп жазып, которуп, талдап, эң активдүү аталгандар, бир курдай топ, “маңыздар” тобу […]

Демократия жөнүндө оң-тетири ойлор

Демократия бар жерде келесоолор да өз добушуна ээ, а диктатура бар жерде – өз башыңа да ээ боло албайсың. Бертран Рассел Орус демократиясы – бул тоюнган чочколордун падышачылыгы. Владимир И.Вернадский Демократия – бул бизди татыктуу камкорлукка алуу үчүн ойлонулуп табылган башкаруучулук. Бернард Шоу Демократия билимсиздердин башкаруусу дегендик, а аристократия – чала сабаттуулардын башкаруусу. Гилберт К. Честертон Ушул таптагы демократиянын бир гана коркунучтуу душманы – берешендигин көрсөткөн жеке басар бийлик. Оскар Уайльд Түбүндө чындык уялаган эл үнү кооптуу. Эсхил Капчыктуулар бирөөнү […]

Василий Бартольд: Кара-кытайлар[1]

Б. з. X кылымынын башында адатта тунгустардан чыгып, моңгол элементтери[2] менен аралашкан эл деп эсептелген кытайлар Улуу океандан Байкалга жана Тянь-Шанга чейин созулган кеңири империяны негиздешкен. Сулаленин турган жери Түндүк Кытай болгон; кытай тарыхчыларында бул сулале Ляо деп аталат. Кытайдагы өз бийлигинин узакка созулганына байланыштуу Ляонун кан сарайы өзүнө чейинки чет жерлик сулалелерге караганда кытай маданиятынын таасирине көбүрөк дуушар болгон. 1125-ж. башка тунгус эли чжурчжэндер түштүк кытайлык Сун сулалеси менен биригип, кытайлардын бийлигин жок кылган; алардын калдыктары башкаруучу уруунун мүчөлөрүнүн […]

Нургүл Тайыр кызы: Мекенчилдик – эне тилибиздин кепилдиги

Кыргыз тили дүйнөдөгү эң байыркы тилдердин бири экени талашсыз. Аны кыргыз окумуштуулары гана эмес, Бартольд, Бернштам, Гумилев, Радлов жана башкалар сабында турган орус, чет элдик окумуштуулар да эбак далилдеп келген. Залкар жазуучу Ч.Айтматов «Ар бир элдин тили – ошол  элдин нечен кылымдык акылынан жаралган кымбат мурасы» — дегени бар. Дегеле кыргыз тили туралуу сөз кылуу – өзүнчө бир көөнөрбөс улуу казынанын босогосун аттоо менен барабар экендигин тарых өзү далилдеп турат. 1925-жыл, 10-11-июндагы РСФСР Кыргыз автономиялуу облусунун Аткаруу комитетинин 2-сессиясынын кезектеги […]

Төлөгөн Касымбековдун «Сынган кылычындагы» уюган ойлор топтому I

Жаш калемгерибиз, таланттуу котормочу карындашыбыз Мээрим Сайдилкановага залкар жазуучубуз Төлөгөн Касымбековдун арбагы ыраазы болсун. Адабият тарыхын изилдеген адистер кылар ишти колго алыптыр эрте жашында. Айтылуу залкар жазуучубуз Т.Касымбековдун «Сынган кылыч» романын сүйүп окубаган, тамшанбай окубаган кыргыз урпагын таппайсың.   Кыргыздын төл сөзү, төл түшүнүгүнө ыңк толгон бул шедевр чыгарманын жаралган-жасатындагы тарыхый-көркөмдүк мазмун өзүнчө бир тең, ичинде көөнөргүс ойлор өзүнчө бир тең. Тек аны терип-тепчип жыйнаган бирди-жарым адабиятчыларыбыз барбы-жокпу – белгисиз. Ал эми дүйнө адабиятынын тарыхында улуу жазуучулардын көркөм дасмияларын аңтарган […]

Дилазык: Мо-Цзынын акылмандыгы Соң падышалыгын кандайча сактап калганы

Мо-зынын[1] жашоо убактысы Жоолашкан падышачылыктар дооруна туш келген. Ал кезде Кытай көптөгөн княздыктарга бөлүнүп, өз ара душмандашкан маанай өкүм сүрүп турган. Бул падышачылыктардын эң күчтүүсү жана чоңу Чу болчу, ал эми эң кичинеси Соң княздыгы эле. Ошол кезде Чу падышалыгында жашаган Гоңшу Баң[2] аттуу чебер уста “Асмандагы тепкич” аттуу шаарларды алууда колдонула турган жаңы курал ойлоп табат. Бул техника ойлоп табылгандан кийин аны иш жүзүндө сынагыча Чу падышалыгы Соң өлкөсүн басып алмай болот. Бул тууралуу капысынан билип калган Мо-зы дароо […]

Ашыглык ырга алты ооз сөз

Памирдеги «жүлдү» билбегендер, Кашкардагы Алымканга арналган Токтогулдун ырын «дил» деп бузуп жүрүшөбү? Тоо булбулуна айланган айтылуу ак таңдай акыныбыз Токтогул Сатылгановдун Алымканга арналган тунук махабаттын туу чокусундагы ыры көпчүлүктү тамшандырып гана тим болбостон, түрдүү талкууга жем таштаганын билебиз. Маселен, ырдын өзөгүнө камтылган сөздөргө маани бербегендиктин айынан жана кыргыздын кол эмгегиндеги эң уникалдуу болгон «жүлдү» билбегендиктен – ыр сабындагы сөз бузулуп, жыйынтыгында Алымкан кайсы өрөөндөн чыкканы табышмакка айланып калды. Андан бери Алымкандардын саны көбөйдү. 1-Алымкан: Алымкан Субанкул болуштун кызы деп айтылат. […]

Лев Толстой: Ыйман сыры

(Басылып чыкпаган чыгарманын кириш сөзү) I Мени чокундурушкан жана православие дининде тарбиялангам. Мага анын окууларын кичинекей бала кезимде, өспүрүм кезимде анан жаш улан кезимде да окутуп келишти. Бирок, мен 18 жашымда, университеттин экинчи курсун аяктап чыкканда, мага ушул убакытка чейин кулагыма куюп окутуп келаткан нерселердин бирине да ишенбей калдым. Кээ бир эскерүүлөргө караганда, мен бала кезимден эле чоңдор мага үйрөтүп жаткан нерселерге ишенимим анча бекем болбоптур, алардын айткандарына анча деле маани берчү эмес экенмин. Он бир жашка чыкканымда, көп жыл […]

ЖЫЛДЫЗЧА: Миклухо-Маклай жана Расул Гамзатов

Папуастардын тилин үйрөнгөн саякатчы Николай Николаевич Миклухо-Маклай (1846-1888) Жаңы Гвинеянын түндүк-чыгышына алгачкы экспедицияга барат. Барганда, таш доорунун деңгээлинде жашаган папуастар найзалары, 1 метрден ашкан жебелери бар жаалары менен тосуп алышкан. Албетте, саякатчы алгач алардан амалдуулук менен кутулган. Бара-бара Миклухо-Маклай алардын дилин тартып, тилин өздөштүрө баштаган. Папуастардын тилинде сүйлөй баштаган саякатчыга жергиликтүү эл ыраазычылыгын билгизип, жылуу мамиле кыла башташат. Айрымдары достошууга кол сунат. Алардын кыштагынан жарым сааттык алыстыкта жашап турган саякатчыга кокос, банан, тооктун этин ж.б. алып келип тартуулап турушкан. Ошентип, […]

Абдымиталип Мурзакметов: Ат асмандан дечү эле…

Улутубуздун ар дайым сыймыктанчу «Манас» эпосунда дал ушундай сап кезигет. Бул Манас төрөлгөндө ага аксакалдар ат таба албай, кыйналган учурда чыккан сөз болсо да, бир гана адам атына эмес, жер-суу аталыштарына да тиешелүүбү деген ой кетет. Кандай сапатка ээ экендигин аты эле көрсөтүп турган жерлер ата-бабаларыбыздын бул маселеге жеңил-желпи мамиле кылбагандыгын көрсөтүп турат. Өтүп бара жаткан ушул айдын башында (7-октябрь) «ZАМАН Кыргызстан» гезитине чыккан «Өздүн да, өзгөнүн да шоруна жаралган анклав» деген чакан макаланы окуган соң пайда болгон ойлор колго […]