Назгүл Турдубаева: Илимдин баба дыйканы 85 жашта

же Качкынбай Артыкбаев агайды эскерүү Кыргыз Эл жазуучусу жана профессор Качкынбай Артыкбаев көзү тирүү болсо, быйлы 85ке жашка чыкмак. Эмгектен качпаган агай дагы канчалаган илимий эмгектерди жаратмак. Албетте, тирүүлүктү бир гана ажал жеңет турбайбы. Ушул жерде Кыргыз эл акыны Аалы Токомбаевдин: «Өмүр бизден өтүп кетсе – эл эмгектен эскерсин», — деген сабын эстегенде, Качкынбай Артыкбаевдин кыргыз эли үчүн жазып кеткен эмгектери дароо ойго түшөт. Ал 1954-жылдан 2004-жылга чейинки эмгек жолунда 23 окуу китебинин, окуу куралдарынын, окуу программаларынын, 13 адабий изилдөө, […]

Бухар жырау Калкаманулы: Аргымагын жоготуп, тай жүгүргөн замана

Букар ырчы Калкаман уулу (1684-1781) – казактын улуу акын-ырчысы, 18-кылымда жашаган айтылуу Абылай хандын кеңешчиси болгон. Ал карасөз эмес, көмөкөйүнөн ыр менен сүйлөчү экен, ошондуктан аны “Көмөкөй ырчы” дешкен экен. Көп учурда түшүндө көргөндөрү чындыкка дал келген. Тилек Биринчи тилек тилеңиз, Бир Аллага жазбаска. Экинчи тилек тилеңиз, Бир залим пас шүмшүктүн Тилине кирип азбаска. Үчүнчү тилек тилеңиз, Жакасы жок, жеңи жок Туюк көйнөк кийбеске. Төртүнчү тилек тилеңиз, Төрдө төшөк тартып жатпаска. Бешинчи тилек тилеңиз, Беш убактуу беш намаз Бирөө да […]

Абдысамат Сарала: Мага эми жер түз эмес, шар сымал

*      *      * Биз короткон айлуу түндөр кызыгын эмнегедир бүгүн келди эстегим. Эсиңдеби, алтын кумдун ысыгы? Эсиңдеби, Ысык-Көлдүн кечтери? Эсиңдеби, августтун ак түндөрү? — Жылдыздарга… Жылдыздарга эзилген. О ал жайдын жыпар эле күндөрү. О ал жайда башкача эле сезимдер. Азыр шаарда алгачкы кар алтыным. Керемет түн! Кантип уктайм? Ойгомун… Ах балким сага ошол алты күн Акын менен кызыктуурак болгондур?.. Түнкү Бишкек жүз миң шамга киринген, Чимирилтет кыялдардын ийигин. Балким сен да жанган оттун биринде отурасың терезеңе тигилип. Адатыңча ууртуңан жылмая […]

Олжобай Шакир: Кыргызды тотукушка айланткан ислам

“Элден айланса болот, элдин башын айлантса да болот”. Төлөгөн КАРЫКЕЕВ Кыргызстан билим берүү, агартуу жаатында эң артта калган мезгилде улуттун башын айландырма исламдын ырым-жырым, догмалары кадам сайын күчөп, кадам сайын түркөйлүккө кезигесиң бүгүн. Аң-сезимди тумандаткан исламдын зыяндуу түшүнүктөрүнүн калыптануу себептери да тереңде жатат. Ушундан улам калкты караңгылыкка тарткан күчтөрдүн гана күнү тууп турган кезең. Мурда эле ашынган мусулманчылыктын терс идеялары караңгы доордогу патриархалдык-феодалдык коомдо жашаган ата-бабаларыбыздын көзкарашына, кан-жанына сиңе түшкөн экен, ошол көчмөн коомдун муктаждыктарына жуурулушкан идеологиялык элестер, эми кайрадан […]

Жер шарын каптаган желим баштык

Жаялы анда алакан, Шуудурасын салафан. (Той бүткөнүн билдирген сөз). Пластик деген зат азыр жаратылыштын эң күчтүү душманына айланды. Бул “ажыдаар” кайдан чыга калганын интернет майданын аңтарып иликтеп көрдүк. Биз, СССРдын балдары чоң энелерибиздин тойдон гезитке ороп келген кешикти көп эле жедик. Апаларыбыз чүпөрөктөн тигилген баштык берип, дүкөнгө чуркатканы да эсибизде.  Тор баштык менен дүкөндөн азык-түлүк ташып, кагаз кулёктон момпосуй жегенибизди унута элекпиз. Азыркы муун ал буюмдарды элестете албайт. Шуудураган желим баштык жер жаралгандан бери эле адамга кызмат кылып келе жаткандай […]

Кара чемоданда катылып жаткан көркөм мурас табылды! IV

<<<<<<<< Башы ЭЛГЕ КОШУЛГАНДА Күн кечтеп баратат. Кар жамынган бийик тоолор салмагын салып мелтирейт. Маңдай жактагы, саал сол тараптагы өркөчтөрү бийик опол тоонун үстүнөн аркан бою гана тийбей ай каалгып чыгып келатат, эң эле укмуштай- алтын дөңгөлөктөй көрүндү. Мен Кара-Коңузда жүргөндө Күр деген бай дунгандын катыны \көзү чүлжүгүй эле\ салынып жүргөн шакекти көргөм, ошол алтын шакек деп суктанып айтышар эле айымдар. Мен алтынды мурда көргөн эмесмин. «Түнүчүндө оттой күйүп, тептегерек дөңгөлөктөй көрүнөт…»дешчү, ошол шакекти, дунганда малай жүргөн кыргыздардын катындары. Менин […]

Евгений Евтушенко: Айнек артындагы балдар

Мындан бир топ жылдар мурун Австралиядан үйгө кайтып келе жаткан элем. Самолётто менин жанымда — чымыр, кызыл жүздүү, ден соолугу чың, жаш баладай бардыгына таң калып, кубануу менен кабыл алган жетимиш жаштардагы австралиялык фермер олтурган. Ал адам өмүр бою эмгектенип, анча-мынча акча топтогон экен, эми карыганда бөлөк жактарды да көрүп келейин деп жолго чыгыптыр. Ушуга чейин фермер Австралиядан чыгып көрбөптүр, өз мекени тууралуу билгени деле, баккан койлорунун жайытынан башканы көргөн эмес окшойт. Мисалы, анын айтымында, аборигендерди бир да жолу көрбөптүр, […]

Назгүл Осмонова: «Нуска» котормочулар тобу менен тааныштырабыз

“РухЭш” сайтынын негиздөөчүсү, бардык жактан таланттуу, көкүрөгүнөн жаңычыл идеялар булактай оргуштаган Олжобай Шакирдин демилгеси менен сайттын алдындагы “Нуска” котормочулар тобун түзгөнүбүзгө аз эле убакыт болду. Биздин негизги максат – дүйнө адабиятын кыргыз тилинде, кыргыз адабиятын башка тилдерде сүйлөтүү. Анан албетте, котормонун кайсыл жанры болбосун, кызмат көрсөтүүгө даярбыз. Арийне, кыска убакыт ичинде чыгармаларын башка тилдерде сүйлөтүүнү каалагандар көбөйүүдө. “Нускачылар” орус, англис, түрк, кытай, француз, немис, испан ж.б… ж.б… айтор, дүйнө элдеринин кайсынысы болбосун, алардын тилин жетик билген адистер менен мындан ары […]

Зикирдин Рысбаев: Боз чаң басып өчөт баскан из деле

КАЙРЫЛБАЙТ, КАЙРА КЕЛИШПЕЙТ 1. Өмүр улап, өткөн өттү, биз калдык, Өйдөлөдүк, келечекке из салдык. Өкчөлсөк да, турмуш менен күрөшүп, Өмүргө эч тойбос кылды ич тардык. Жалган жашоо, жарык берип азга да, Жакшы адамдар жашап өтүп аз гана. Жылуулугун Жараткандын жамынып Жатат алар, топуракты жаздана. Кетишти алар! Кетишти алар! Кетишти. Көз ирмемдей кыска жашап өтүштү. Күн сыяктуу күүгүм кирип жашынган, Каректерден алысташты, өчүштү. 2. Бир келди алар, кетишти кайра келишпейт, Төгүлүп эми, биз менен сырын бөлүшпөйт. Булуттай жылып, бул дүйнө менен […]

Кожогелди Култегин: Рыспай Абдыкадыровдун өмүр соңундагы жарым-жартылай маеги

БИШКЕКТЕ БЕРИЛГЕН АКЫРКЫ КОНЦЕРТ Ооба, бул маек – ырдын пири Рыспай Абдыкадыровдун өмүр соңундагы толук алынбай калган маеги. Даңазалуу ырчы 1994-жылдын сентябрында көз жумса, бул жарым-жартылай маек ошол жылдын февраль айында алынган болчу. Чоо-жайы мындай.  1994-жылы февралда эч кандай мамлекеттик түзүмдөрдүн эмес, жеке эле акын Үрүниса Маматованын демилгеси менен Бишкекте – Токтогул Сатылганов атындагы  Кыргыз улуттук филармониясында Рыспай Абдыкадыровдун үч күндүк концерти уюштурулган. Эгемендүүлүктүн таяныч таба элек алгачкы жылдары. Эл-журт тукулжурап, кыйналып турган чак эле. Ошондуктанбы, үч күн бою зал […]

Мээрим Сайдилкан: Келечек муун – сүйүүгө муктаж!

Мен аны алгач апасынын курсагында жашап жатканда көргөнмүн… Арык, ичи чердейген, сары, сулууча келген, жүзүн сепкил баскан аял, таң атпай уйкумдан ойготту. Бетимен өөп, кучактады. Уйкулуу көздөрүм менен тааныган жокмун. Анын үстүнө абдан өзгөрүптүр. Бир кыйла убакыт өткөндөн кийин бир тууган эжем экенин тааныдым. Бирок топтой тоголок ичине тиктеп, “эмне болгонуна” түшүнө албадым. — Ичиңизде топ барбы? Ал муңайым, кунарсыз жүзүн кадап, колу чачтарымдан сылады. — Ля-ля…ля-ля бар. Ошондо эле тишим-тишиме тийбей көп сүйлөгөн, “бузук телефон” деген каймана атым бар […]

Эсенбай Нурушев: Поэтикалык махабат же музалар икаясы

«Акындардын арзуусу: эростон эсхатологияга» аттуу адабий-философиялык эсселерден. Омор акын (Султанов) бир ырында мындай дейт: Биз акындар чындыгында кокуйбуз. Мас болгондо жаш болуп ыр окуйбуз. Сүрбөй өмүр кетебиз деп чочубай, Сүйбөй өлүп кетебиз деп чочуйбуз. («Биз, акындар». III том.). Карандай акылдын аңытынан алганда акындын бу сөзү тек бир поэтикалык көйрөңдүктүн кезектеги көрүнүшү өңдөнүп кетет. Ырас ко, кантип эле тирүүлүктө өмүр сүрүү жыргалынан ушу сүйүү деген каран калгыр сезим кымбат болсун? Арзуу ишине калганда туюму тумсак, жүрөгү тоң окурман автордун мунусу бир […]

Кара чемоданда катылып жаткан көркөм мурас табылды III

Оңдон: Абдурасул Токтомушев жана Юнусалиев Болот \Жунушаалы уулу Бекболот\   <<<<<<<Башы ДЕТДОМ ОКУУГА ЖИБЕРДИ 1928-жылы окуу биринчи майдын алдында эле токтотулуп, жайкы дем алышка тараганбыз. Биз Токмок шаарындагы экинчи балдар үйүндө алтымыш беш бала барбыз, мунун ичинен бешөө штаттан тышкаркы балдар, майда барар жери жок болгондуктан ушунда орноштурулуп коюлган. Калган балдар пионерлер жана комсомолдор. Мени комсомолго 1927-жылы өткөрүшкөн. Ошондон бери ушул балдар үйүнүн алдындагы Нариман атындагы пионер отрядынын вожатыйымын, комсомол уюмунун катчысымын. Бул отрядда Алыкул Осмонов, Баян Аламанов, Керимкул Орозалиев, […]

Актамберды Сарыулы: Жоомарттын колун жок кесер!

Актамберди Сары уулу (1675-1768) – Эс тарткандан баштап 70 жыл ат үстүнөн түшпөй, эл-жерин коргогон кашкөй баатыр, айтылуу чечен, кадырлуу бий, атактуу ырчы. Анын акындык дарамети менен баатырдык даңкы бирдей чыккан. Калмактар менен болгон уруштарга катышып, көп эрдиктерди көргөзкөн. Сака баатыр өз кошуунунда кол башчы болгон кезде атактуу күүчү, ырчы болуп калган экен. Уа, қарт Бөгембай! Куюлар жалын асмандан, Кара булут торлосо. Балакет элде көбөйөр, Жигитти жигит кордосо. Ак бөкөн келип жыгылар, Алдын казып орлосо, Пендеңдин багы ачылбас, Маңдайы катуу […]