Кыргыз – кулдук психологиядан кутулбаган калкпы?!

Сыймык эмне, “баатырың” ким, Кыргызстан!? <<<<< Башы Жактоо эмес, актоого гана шылтоо Билебиз, бизде тарыхка кыянаттык кылуу,  же башка каталык, кенемте тууралуу сөз болобу, ага  “заман ошондой болчу” деген оңой жоопту каршы коюп, тарыхый жоопкерчиликтен буйтап кетүү адаты бар. Турдакун  Усубалиев аксакал деле көпчүлүк коммунисттик мансапдарлар сыяктуу келечекте СССРдеги орустан башка улуттардын баары, анын ичинде кыргыз дагы улут катарынан чыгып, жоголуп, “бирдиктүү совет эли” түзүлөт деп ойлогондур (Агезде ачык айтылбаган долбоор боюнча, “жаңы улут” орус тилинде гана сүйлөп, ойлонушу керек […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын тиреги – Намыс

Намыс – адамдын өзүнүн коомдук беделин, моралдык-ыймандык сапаттарын, жоопкерчилик милдеттерин сактоого жана аткарууга болгон дымактуу, курч, изги сезими. Аны адамдын жүрөк мыйзамы, абийир соту десе болот («Эрди намыс, коёнду камыш өлтүрөт»). Намыс ар убак адамга идеалдуулук менен реалдуулуктун шайкештигин табууга жардамдашып, турмуштук кыйчалыш кырдаалдарда ага ички тирек, рухий таяныч болуп турат. Ал уят, ар, абийир түшүнүктөрү менен маанилеш. Уят (абийир) – адамдын өз кылык-жоругу үчүн башкалардын алдында оңтойсуз абалда калбоо дымагын туюнткан сезим. Абийир – коомдун, уят – табияттын талабын […]

Людмила Молдалиева, театровед: О бедной культуре замолвите слово?

В недавнем Послании Президента Республики к Жогорку Кенешу были охвачены и перечислены почти все сферы деятельности нашего государства, кроме вопроса культуры. Мы понимаем, что текст готовится профильными ведомствами, значит ведомство, отвечающее за культуру в республике считает, что с культурой у нас все в порядке или не владеет информацией о культуре вообще. Если выглянуть из окна Белого дома и посмотреть на Старую площадь, то ее обзор  несколько заслоняет  серое здание, а именно здание Кыргызского национального академического театра драмы им. Т. Абдымомунова. […]

Кыргызстандын Баатыры наамын алгандарды «герой» десекпи, кошоматчы десекпи?

Сыймык эмне, «баатырың» ким, Кыргызстан!? Президентке ачык кат Өткөн жылдын ноябрында атактуу партиялык-мамлекеттик ишмер Султан Ибраимовдун 90 жылдык маарекесине арналган жыйында Кыргыз Республикасынын президенти Сооронбай Жээнбековдун  “Султан Ибраимовго “Кыргыз Республикасынын Баатыры” наамын беришибиз керек” дегенин окугандан кийин, катуу “таасирленип”, ага ачык кат жазмакка киришип (90-жылдардын аягында президент Акаевге, андан 10 жылдан кийин Бакиевге ачык кат жазган тажрыйбам эске түшүп…), минтип баштадым эле: “Урматтуу Сооронбай Шарипович, сиз антип айтып, оозуңузду жыйганча эле ой-демилгеңизди улагандар чыкты. Мисалы, Жогорку  Кенештин депутаты Акылбек Жапаров […]

Гулжан Абаскан: На марше были смелые женщины

Вы думаете нас всего 400 человек? Вернемся к традициям, о которых вы все это время талдычите. Вернемся к традициям, которые, как вы считаете, мы теряем. Вернемся к истории и к эпическому сказанию «Манас». «Манас» если и учит чему-то, то не повторению ошибок. И если вы не знаете, что такое «Манас», то я вам скажу, что «Манас» — это национальная трагедия. Сколько отрицательных мужских героев в эпосе? Великое множество! Сколько раз Манас призывал к миру, человеколюбию, дружбе, справедливости? Великое множество! Сколько […]

Коррупционерам во власти ЛГБТ нужны для отвлечения внимания и стравливания людей

Один из наших бывших президентов любил сказку про дракона. Там говорилось о том, что каждый новый победитель дракона сам становился драконом. Непонятно как им использовалась эта сказка — в качестве инструкции или назидания, но мне нравится больше другая сказка – «Убить дракона». Собственно, «Убить дракона» — это фильм, снятый Марком Захаровым в 1988 году по мотивам пьесы-сказки Евгения Шварца «Дракон», которую он написал в 1942-1944 годы эвакуации в Сталинабаде (современный Душанбе). На самом деле эта пьеса-сказка является переработкой той самой […]

Кубан МАМБЕТАЛИЕВ: Дороги и министры  Кыргызстана

Беда кыргызов не в известной проблеме «дураки и дороги», а в том, что нет дураков в связке с дорогами,  у нас другая связка — «дороги и министры». Первые  всегда «бедные» (их строят так, чтобы каждый год ремонтировать), а вторые всегда «состоятельные» (им дают финансы всегда так, чтобы каждый год насыщались). Министр транспорта у нас  самый притягательный пост. Частных дорог нет, все государственные (общая длина 36 тысяч километров). И все закрыто. Эксперты анализируют то, что им доступно, показывают плюсы и минусы, […]

Олжобай ШАКИР: «Кырк чороңор» коргоосу жокторго корсоңдобосун эй!

Кара күчкө таянган доор артта калып кетти. Өрнөктү карай өрлөгөн адам баласы феодалдык-патриархалдык түшүнүктөн эбак бошонгон. Ал эми өздөрүн «Кырк чоронун» өкүлү санаган сомодой «жигиттерибиз» бүгүн урунарга тоо, урушарга жоо таппай турганы – барып турган караңгылык! Ооба, караңгылык! Биз муну коркпой-үркпөй так ушундай аташыбыз керек! Эгер расмий бийлик мындан ары булардын тизгинин тарта албаса, кыргыз деген улутту дүйнө коомчулугуна шерменде кылар көрүнүштүн бири – «кырк чорочулардын» чектен ашкан кылыктары болуп калышы толук ыктымал. Демократия багытында өнүгүү жолун тандаган Кыргызстан феодалдык-патриархалдык […]

Таалайбек АБДИЕВ: Ат, аттан кийин жат…

Түрк элдеринин, анын ичинде кыргыздардын көчмөн турмуштагы, жоокерчилик замандагы маанисин, ээлеген ордун баарыбыз жакшы билебиз. «Ат – эрдин канаты», «Эрдин аты эрге тең», «Ат, аттан кийин жат», «Аты жоктун буту жок», «Ат сыйлаган жөө калбайт» деген сыяктуу макалдар бекеринен чыккан эмес. Анан калса жылкы баласы биздин аймакта, тагыраак айтканда, азыркы Казакстандын мейкин талааларында 5000 жыл мурун биринчи жолу колго үйрөтүлгөнү акыркы мезгилдерде тастыкталууда. «Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгүндө» «ат» деген сөздүн мааниси төмөнкүдөй чечмеленет: «1. Үйүргө кошулбай турган (бычылган) жылкы; 2. […]

Үмөт Молдонун “Жүз жигит” күүсүнүн маани-маңызы

Ар өнөрдүн башын кармоо, ар тармактуу билимге эгедер болуу бул чыгыш ойчулдарынын эзелтеден өзгөчөлүгү катары бааланып, ал акылмандыктын, даанышмандыктын демейдеги белгиси катары каралган. Кыргыз элинин ойчулдары, агартуучулары да бул традицияны ырааттуу улантуучулар болушкан. Ушул жагдайдан алып караганда Үмөт Молдо да өз мезгилинде ойчулдук агартуучулук, дарыгерлик, тарыхчы-санжырачылык менен катар саяпкерлик, аба ырайынын алдын ала эсебин алуучу санчылык, манасчылык, дастанчылык, акындык, комузчулук өнөрдү уучуна батырып, уук башын бириктиргендей кошо кармап, аздектеп, рухий жаназык катары рахат алган, эл журтунун алкышына татыган. Ошолордун ичинен […]

Олжобай Шакир: Саясатчыларга эмес, саясый ишмерлерге муктажбыз

«Президент саясатчыга айланган күнү – коом бузулат». Чоюн ӨМҮРАЛИЕВ Кыргызстан саясатчыларга тоюп бүттү. Эми саясый ишмерлер калыптанар доор келип жетти. Муну табигый жол катары карашыбыз керек. Кыргызстан өз эгемендигине ээ болуу мезгилинен тартып мамлекеттик ишмерлер менен саясый ишмерлерге чукак жылдар болду. СССР ыдырап жок болоруна көзү жеткен соң, төшүндөгү ыйык туткан партбилетин ыргыткан коммунисттер жапырт бойдон демократ болуп чыга келишти. Арасында бийликке жеткендери тоталитардык идеологияга кан-жанынан уугуп калган көнүмүш адаттары менен ар кимиси дараметине жараша бийлик жүргүздү. Ал эми бийликке […]

Асылбек Жоодонбеков: Күкүк ата, күкүк энелер – улуттун коркунучу

Кайнимдин сунушу менен бул жолу Жалал-Абаддан Ошко маршрутка менен кете турган болдук. Ал бизди автовокзалга жеткирип, маршрутканын  коопсуз жана ыңгайлуу экендигин баса белгиледи. Чындыгында эле токтоп турган он чакты бусиктин көбү  жаңы моделдеги, мыкты авто-унаалар экен. 120 сомду кассага төлөп, чек кыркып бергендиги да кубандырды. Шофер байке биздин таң калганыбызды, кызыкканыбызды байкап, маршруткасын ийне-жибине чейин мактады. Анысы мактагандай эле бар.  Менин боюмдун узун экенин көрүп: – Кел, кир, үкөм отур, бутуң алдыңкы отургучка тийип калса акчаңды кайра берем, – деп […]

Олжобай Шакир: Бата фокусуна байланган элдик түшүнүк

Кыргыздын кылымдап келген “бата менен эл көгөрөт” түшүнүгүнө философия илими кандай жооп берерин билбейм, бирок бул түшүнүктү карандай акылга, логикага, турмуштук сезим-туюмга салып кароого эч ким тыйуу сала албас маган. Андыктан ушул түшүнүктүн тегерегинде өз акыл чөйчөгүмдү калчап отуруп, логикалык мындай бир суроо туулду: дүйнөдө эң алдыга өнүгүп-өскөн кайсыл элде бата түшүнүгү жашайт болду экен? Маселен жапон, еврей, немис, француз, кытай, корей же малай элдерин бата менен агарып-көгөргөн элдер деп айтууга болобу бүгүн? Ушул элдердин аң-сезиминде, түшүнүгүндө ата-бабаларынан калган бата […]

Таалайбек Абдиев: «Жыпар аӊкып, жез бурап…» же эмне үчүн жез буруксуйт?

Азыркы кыргыз тилинде жыпар сөзү 1. аӊкыган жакшы жыт; 2. жыты аӊкыган, жыты жакшы, жакшы жыттуу деген зат атоочтук жана сын атоочтук маанилерди туюндурат (Кыргыз тилинин сөздүгү 2010:520). Көп учурда антропоним катары да колдонулат. Бул жөнүндө кыргыз ысымдарын изилдеген белгилүү окумуштуу Ш. Жапаров мындай дейт: «Жыпар кыргыз жашаган аймактын бардык жеринде (бүгүнкү күндө кыз баланын ысымы катары) кездешет. Анын мотиви жыттуу, жагымдуу, сүйкүмдүү, жылдызы жанган кыз болсун деген тилек менен байланышкан» (Жапаров 2004:71). Мындан тышкары бул сөз жыпар самын, жыпар […]