Назаркул Ишекеевге ачык кат же улуттук комиссия кутудан качан чыгат

Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиянын төрагасы Н. Ишекеевге Ачык кат Быйыл мамлекеттик тил жөнүндө мыйзамдын кабыл алынышынын 30 жылдыгын белгилейбиз. Чейрек кылымдан ашык мезгилдин ичинде бул тармакта чоң өзгөрүүлөр болду. Коммунисттик идеология өкүм сүрүп, улуттук аң-сезим, ар-намыс басмырланып турган мезгилде унутулуп бараткан улуттук тилибиз Советтер Союзундагы демократиялык өзгөртүүлөрдүн, кайра куруу саясатынын шарданы менен эркиндикке чыгып, мамлекеттик тилдин статусун алганда кыргыз өлкөбүз эгемендикке жеткендей эле кубанганбыз. Бул фактыны улуттук кайра жаралуу фактысы катары баалап, сыймыктанганбыз, элибиздин чоң […]

Алмаз Кулматов: Салтта жок нерселер салтка айланганда эмне болот?

Бул макаланы жазууга себептер жетиштүү. Макала эмес, бүтүндөй мамлекеттик саясаттын актуалдуу багыты катары эсептеп, ага шайкеш, жоопкерчиликтүү иштерди аткарууга жана стратегиялык кадамдарды жасоого өбөлгө түзгөн жагдайларды тана албайбыз. Кеп оролу элди эл, журтту журт кылган кыргыз салттары жөнүндө. Азыр эле жайдак жерге кокус асмандан түшкөнсүп танып, көктө жүргөнсүгөн айрымдар чанып, билбегендер бурмалап, атайылап жерип жаткан, чындыгында биздин барчылыгыбызды шарттап келген нукура каада-салттарга карата мамиле тууралуу кеп болмокчу. Ар кандай деӊгээлдердеги жана форматтардагы талкууларда удулу келгенде айта келген сөзүмдү дагы бир […]

Эсенбай Нурушев: Язык мутивированного кыргыза

Как и когда возникла человеческая речь, еще доподлинно никем не доказано, хотя над этим философы задумывались со времен античности. Есть только гипотезы, их более двухсот. Наиболее полно они обобщены в книге американского биолингвиста и когнитивиста Уильяма Фитче («Эволюция языка», М., 2013). Пока ни одна из предлагавшихся моделей, взятая сама по себе, не в состоянии дать законченного объяснения возникновения и эволюции языка. Тем не менее, почти во многих выдвигаемых гипотезах роль «ручного языка» – жестов, мимики, включая и звук – не […]

Олжобай Шакир: Байларды кээде жаман көрөбүз, кээде жакшы көрөбүз (2-макала)

<<<<<<<< 1-макала Макаламдын биринчи бөлүгүндө чынжырлуу байлар арасынан адабияттан, илим-билимден агарып-көгөргөн акын агаларыбыздын бири, белгилүү өндүрүшчү, парламенттин мурдагы төрагасы Чыныбай Турсунбековду чымчый кеткен жерим бар эле, макала жарыяланары менен ал киши дароо телефон чалды. Ал экөөбүз мурда убадалашкандай; кийинки кездешүүбүздүн мөөнөтүн Чыкебиз эмнеге узартып келатканын телефон аркалуу түшүнүшкөн соң, экөөбүз кайрадан көзмө-көз кездештик. Жүйөөлүү себептерден улам колу тийбей жүргөн экен. Мурда-кийин кадырыбыз өтүшүп, бири-бирибизди жакындан билгенден улам, “РухЭш” сайтынын ишмердигине тилектеш, санаалаштыгын билдирип, улуттук адабиятты байытуу багытында: дүйнөлүк адабияттын өрнөктүү […]

Олжобай Шакир: Кыргыздар мени сотко берсин

Кыргызга сырткы душмандын кереги жок. Эзелтен кыргызды кыргыз ичинен иритип, ичинен чиритип келсе, азыркы кыргыздар элин маңкурт кылып жатат. Болгондо да билим булагы аркылуу. Оболу, китепти билим булагы деп эсептеп келсек, дал ошол булак башында отургандар кимдер дээрсиз?.. Аларбы – алар: доктор, академик наамына марыгандар! Болгондо да Кыргыз Республикасынын президентинин карамагындагы Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссияда отургандар; КР Билим берүү жана илим министрлиги; Улуттук илимдер академиясынын Ч.Айтматов атындагы Тил жана адабият институту; Кыргыз билим берүү академиясы жана китеп өндүрүшү менен […]

Генийлер сокур тыйынга зар болушкан

Көпчүлүк өнөр адамдарынын тагдыры татаал келет. Анткени алар көбүнесе тиричиликке байымсыз болуп, бул жагынан өз замандаштарына теңеле албай, катуу аксайт. Албетте, Гёте сыяктуу турмуштун эки чылбыр, бир тизгинин колго алган камбылдары да бар, бирок андайлар саналуу эле. Алардын трагедиясы — жашоонун практикалык ыгына көнүп кете албаганында эле эмес, алардын шору – өздөрүнүн кыял-сезиминде, элес-түшүнүгүндө жаралган чындыкты гана таанып, таптакыр башка чен-өлчөмдөгү ааламда жашаганында. Бул болсо өз кезегинде турмуштук чоң ажырымды пайда кылат. Атап айтканда, мындай инсандарды реалдуу турмуштун чегинен чыкпаган […]

Аалы Молдоканов: Токсон жылдык тойлор, тоборсуй элек ойлор

Кыргыз эли тарыхый тизменин эң төбөсүндөгү эки уулунун 90 жылдыктарын тойлоп жатат. Алардын бири мындан 40 жылча мурун, 53 гана жашында, экинчиси 2008-жылы 80 жылдыгына жете бербей адам колдуу болуп жарык дүйнөдөгү сапарларын карыткан экен. Чыңгыз Айтматов – чыгармачылык даңазасы, коомдук аброю жагынан эл аралык деңгээлге көтөрүлгөн бирден бир кыргыз экенине; Султан Ибраимов ‒ акылы жана адамгерчилиги аңызга айланган нукура эл уулу болгонуна карабай, буга чейинки юбилейлери өздөрүнө татыктуу белгиленбептир. Атактуу агаларыбыздын мааракелерине бала бакчалардан тартып, Жогорку Кеңешке чейин чоң […]

Олжобай Шакир: Улуттук баш кийим Байпакбаевдин да, Калпакбаевдин да колдоосуна муктаж эмес

Ак калпактуу канча макта бабаңды, Ак калпактын алды бирок караңгы! (Автордон) Немистин улуу философу Артур Шопенгауэрдин таамай айтканы бар: «Улуттук сыймыктан өткөн куру сыймык жок». Оо качанкы сөөгү сөпөт болгон Шопенгауэрдин бул айтканы бүгүнкү реалдуу турмушубузда жүзөгө ашып турган кезең. Парламент депутаттарыбыздын саларга кушу, кыларга иши жоктон бетер жакында эле ЖК депутаты Экмат Байпакбаев («Республика-Ата Журт» фракциясы) тарабынан кыргыздын улуттук баш кийими – калпакты мазактагандарды жазалоо тууралуу мыйзам долбоору иштелип чыгып, коомдук талкууга коюлду. Минтип эл өкүлдөрү коргоого ала турган […]

Айжамал Түгөлбай кызы: Билимге эмес, аш-тойго кеткен миллиарддар

Ош облустук адмнистрациясынын маалыматына таянсак, 2017-жылы бир жыл ичинде эле Ош облусунун тургундары аш-той ѳткѳрүү үчүн жалпысынан 4 млрд. сомдон ашуун каражат сарпташкан. Ал эми болжолдуу эсеп менен жалпысынан ар бир жылы Кыргызстан аймагында аш-тойлорго 2 млрд. доллардан 3млрд. долларга чейин  каражат жумшалат экен. Бул сумма биздин мамлекеттин бүтүндөй бир жылдык бюджетинин суммасына жана ѳлкѳнүн чет элдик фонддорго болгон учурдагы  4 млрд. доллардан ашкан карызына барабар экенин айтпасак да түшүнүктүү. Кыргызстанда той өткөрүп, элден бата алуу максаты ар бир кыргыздын […]

Эсенбай Нурушев: Жамийла жана Лилит

“Айтматология: “Жамийла” жана улуттук эрос” аттуу адабий-философиялык этюддардан Адабиятчы Виктор Левченко бир ирет жазуучу менен маектешип жатып, мамындай бир собол койгон эле: “Жамийла менен Даниярдын айылдан кетиши Адам ата менен Ава эненин бейиштен куулушун эске салат. Бул ой сизге кайдан келди болду экен? Балким, кайсы бир чыгарма менен таанышкандан улам пайда болгондур? Же мен муну сизге жөн   эле окурмандык туюмум менен таңуулап жатамынбы?” “Сиздин бул ойуңуз мага кызыктуу сезилип жатат, -деп жооп берген жазуучу буга. – Христиан мифологиясын билүү, мүмкүн, […]

Үмүт Култаева: Улутту жок кылуунун оңой жолу

Дүйнө эмне дейт? Маалымат технологиясынын акыркы кабарларына кулак салганда, жүрөктүн үшүн алган мына бул дүйнө жаңырыгы окурманды ойго салбай койбойт ко, чиркин. Түштүк Африканын бир университетинин кире беришиндеги маалымат тактайга  жазылган экен: “Кандай гана улут болбосун, аны жок кылуу үчүн сөзсүз эле атомдук бомбаны же алыскы кыймыл радиусу бар ракетаны колдонуунун кереги жок. Болгону – билим берүүнүн сапатын төмөндөтүү жана окуучуларга жалган экзамен тапшырууга уруксат берүү жетиштүү. Ошондо: доктурлардын колунан адамдар өлөт; инженерлердин колунан имараттар кулайт; экономист, бухгалтерлердин колунан акчалар […]

Гүлжигит Исаков: Кадрдык саясаттагы деградация

Кыргыз Республикасы көз карандысыздыкка жеткенине 27 жыл болду. Советтик доордогу жетишкен кадрлардын сапаты жана күүсү менен 2000-жылдарга эптеп жеттик. Бирок андан кийинкиси баарыбызга маалым. Жетиштүү деңгээлдеги жаңы, мамлекетчил кадрлар өсүп чыккан жок. Кошуналарыбыз Казакстан жана Өзбекстандагыдай «Болашак», «Келачак» сыяктуу программага окшоп, четте билим алгандарды милдеттүү түрдө мамлекеттик кызматка тарткан жок эч ким. Билим алып келгендер мамлекетке иштебей койсо, ал өлкөлөрдө мүлкүн конфискациялаганга чейин барышат экен. Бизде Гарвардды бүтүрүп келсең деле бааланбайсың. Анткени коррупциялык системага ыкташа албаган «АШЫКЧА КҮБӨЛӨРДҮН» (баш оорунун) […]

Олжобай Шакир: Улуу элдин майдаланган урпагына экмет

Улуу тоолор жакты карап, улуу кыргыз урпагы, эс пештеп көрдүң бекен, акыл пештеп көрдүң бекен?.. Эпаада, улуу тоолордун мөңгүсүнө карап акыл пештеп, эс пештеп көрүң: азыр эле. Ооба, азыр эле! Эртең кеч. Бизге улуу сабак болор уңгу төнүп жатат, тээтиги мөңгүлөрдө. Улуу тоолордун чокусуна чыгып медитация кылбасак да, тек, этегинде отуруп эки көздү чылк жуумп, адырлардын, кыр-кырлардын арасынан салаа-салаа агып келген сууларды көз алдыга элестетип көрөлүчү. Мөңкүп, туйлап, адыраңдап агып келген суулар тоонун этегине жеткен ченде жоошугандай жайлап, бирине бири […]

Аалы Молдоканов: Кыргыз тил мугалими Кыргыз өкмөтүнүн абийрин жапты

Ат-Башы районунун Казыбек айылы Ыбырай Абдырахмановдун 130 жылдыгын белгиледи. Соӊку жылдары белгилүү адамдардын майрам – мааракелерин өткөрүү оюнга жана ооруга айланды. Өкмөт өзүнө келген сунуштарга ары карап ыйлап, бери карап күлүп, токтомун чыгарымыш болот. Артынан сая түшкөн кишиси болбосо, чечимин ошону менен унутат. Бир кездерде чечим чыгаары менен тийиштүү комиссия (топ) түзүлүп, жооптуу адамдар, каржысы каралаар эле. Азыркы атка минерлер катышканын, сүйлөгөнүн колколоп, такыр башка тактиканы тандап алган. Бүгүн ошондой мааракелердин бири тууралуу окурманга отчет берели. Ыбырай деген ысымды кат […]