Нурлан ТАГАЕВ: Түрк кризиси кандайча болду?

Түркия валютасы лиранын кескин төмөндөгөнүнүн себеби жалгыз эле америкалык пастор Эндрю Брунсонго байланыштуу эмес. Түркиянын экономикалык кризиске кептелүүсү дүйнөлүк финансы чөйрөсүндө эбактан эле айтылып келинген абал болчу. Белгилүү экономисттер, эл аралык финансылык курулуш компаниялары Түркиянын экономикасы ылдыйлап баратканын белгилеп, буга туура мамиле кылуу зарыл экенин эскертип келишкен. Түрк өкмөтү эскертүүлөргө көңүл бурган жок. Тескерисинче, каршы туруп берди. Жыйынтыгында: күтүлгөн абал пайда болду. 2007-жылдары Федералдык резервдик банк (FED) арзан долларларды АКШ банктарына бере баштады. Банктар болсо бул арзан долларларды Американын ичинде […]

Олжобай ШАКИР: Өлөр Улан өлдү, кийинки күрөштү ким улайт?!

Улан Эгизбаевдин коррупция менен болгон аёсуз күрөшүн улантып кетүү кайсы бир жеке адамдардын гана парзы эмес, бурадар! Коомчулук жапатырмак жабылып күрөш жүргүзмөйүн коррупция деген алааматтуу ажыдаардын моюнун кыя чабуу мүмкүн эмес. Албетте, коррупция бул ажыдаар сыяктуу мифтик түшүнүк болбогону менен, бирок ал реалдуу турмушубузда баарыбызды мойсоп келаткан чоң коркунуч. Ошол ажыдаардай чоң коркунуч менен бетме-бет чыгууга батынган баатыр Улан эле… Арийне, Уландай баатырлар тарбияланмайын кудум жомоктогу ажыдаар сымал кокологон коррупцияны жеңүү кайсы эл башыбыздын колунан келди? Кайсы саясый топтун колу […]

Акылбек АТАБАЕВ: Көк бөрү

«Көк бөрү» оюнунун аталышы гана көк бөрү (карышкыр)*  менен байланыштуу болбосо, негизги оюундун эрежеси боюнча жигиттер (улакчылар) ат үстүндө эки жак болуп,  улак тартышкан. «Көк бөрү» оюну күз мезгилиндеги оюндардын түрүнө кирген. Жай, жаз, кыш мезгили жер кыртышы ылайыксыз болгонуна жана турмуш шартына байланыштуу, күзүндө кышкы тоют камдалгандан кийин, оюн зоок той-тамаша башталып “улак” беришкен. Кышкы туулган улакты күзүндө тартышканына байланыштуу эл арасында  «улак тартыш” деп айтылып келет.  Оюндун пайда болушуна эчки  менен дал көк бөрү өзү негиз болгон. Кылым […]

Длинные руки турецкого фонда «Маариф»

«НЕООСМАНИЗМ», «ВЫСШАЯ РАСА» И «ИСЛАМСКИЙ ХАЛИФАТ» Чем является фонд «Маариф«, созданный правящей турецкой Партией справедливости и развития (ПСР)? На ум приходят такие слова, как «неоосманизм», «высшая раса», «исламский халифат», которые в последнее время собираются ввести в турецкую внешнюю политику. Или это политическая организация, созданная с целью переноса партийной идеологии и политики партии во внешний мир в качестве инструмента политики ПСР? Напомним, что первыми действиями фонда, учрежденного в 2016 году при поддержке министерства образования, стало давление на структуры движения «Хизмет» в […]

Бакытбек АБДУЛЛАЕВ: Түркия сунуштаган «Маариф» фонду тууралу эмне билебиз?

Түркиянын Кыргызстандагы элчиси Камил Женгиз Фырат кечээ жакында“Себат” же азыр “Сапат” деп аталган мектептер боюнча талаптарын кыргыз тарапка бергенин айтып, кыргыз бийлигинин чечимин күтүп жатканын билдирди. “Сапат” мектептеринин ордуна  мамлекеттик “Маариф” аттуу фондун сунуштап, фонддун камкорчулар кеңешинин төрагасы Түркиянын билим берүү министри экенин билдирди. Мына ошондуктан кыргыз коомчулугу көп биле бербеген бирок атын тез-тез уга баштаган “Маариф” фонду тууралу маалыматтарды талдап чыгып, бөлүшүүнү туура көрдүм. Түркия сунуштап жаткан “Маариф” фонду тууралу кыргыз коомчулугу эмне билет же эмнени билбейт? Аталган фонддун […]

Кош келдиң диктаторлук: Эрдоган кандай бийлик орнотту?

Эрдоган жана «Ак» партиясынын кантип бүгүнкү абалга келип калганын Түркиянын жакын тарыхында карап көрүү туура болсо керек. 2002-жылы Эрдоган өкмөткө келгенде түрк саясаты жана элдин абалы бираз башкача болчу. Түрк эли XIX кылымдын экинчи жарымынан баштап “оң” жана “сол” болуп идеологиялык катмарга бөлүнүп баштаган. Оңчулдар динге, улутчулукка жакын, “мухазафазакар” деген элет калкы болчу. Солчулар Осмон империясынын доорунда падышадан бийлик талашкан “Иттихат ве тераки” деген идеологиялык фракциядан келип чыгышкан. Кийинчерээк Ататүрктүн доорунда “Кемалист” деп аталып калышкан. Калктын 20-25 пайызын солчулар түзөт. Булардын […]

Орозбек МОЛДАЛИЕВ: Биздин жаш муундарды ким тарбияласа — баары бирби?

Дагы кимден сабак алалы? «Мамлекеттин мугалимге мамилеси – бул мамлекеттин күчтүүлүгүн же чабалдыгын далилдей турган мамлекеттик саясат» — деген Отто фон Бисмарк. Ал көрөгөчтүк менен түптөп кеткен Германия эки дүйнөлүк согушту башынан кечирип, бирок мамлекеттүүлүгүн сактап эле калбастан, азыр эң кубаттуу өлкөлөрдүн алдынкы сабында. Анын «Согушта ийгиликти эки фактор чечет: жаңы үлгүдөгү мылтык жана мектептин мугалими»- деп айтканы да актуалдуу бойдон калып жатпайбы. Бизде болсо бийлик «кандай ыкмалар менен билимдүү адамдарды тарбиялап чыгарабыз», деген маселени чечүүгө баш оорутпай, «кимдерге окуттура […]

Үмүт КУЛТАЕВА: Мамлекеттик эгемендүүлүктү билим берүү эгемендиги гана бекемдей алат!

Билимсиздердин мамлекети болууга мүмкүнбү? – деген суроо бери болгондо акылсыздын, андан катуу айтканда, дөдөйдүн суроосу экенин мектеп окуучусу ойлонбой айтат. Биз эгемендүү мамлекет болгондон бери өзүбүздүн улуттук билим берүүнүн пайдубалын түптөй алдыкпы? Адегенде, Америка университети ачылды. Кол чаап кубанып, кучак жайып тосуп алдык. Албетте, анын жакшы жагын эч ким танбайт. Балдарыбыз ал жакка өтүү үчүн тил билүүгө умтулду. Билим сапатында өзгөрүү, жаңылануу   аздыр-көптүр тамыр байлап, урпактардын ой жүгүртүү масштабы кеңейди. А бирок акыркы натыйжа эмне болду? Ошол эле Америка университетин […]

Амирбек АЗАМ уулу: Расмий Анкаранын кылтагындагы Кыргызстан

Кыргыз чиновниктеринде төтөн “балалык оорусу бар”. Демейде биринчи жетекчинин сунушун “аткаруу керек” деп түшүнүшөт. Мисалы, мурдакы премьер-министр Сапар Исаков Бишкек Жылуулук электр борборунун чатагына байланыштуу Жогорку Кеңештеги талкуу учурунда ачыктан ачык эле Кытай элчисине жакпаган кадам жасап, мартабалуу дипломатка ыкрар көрсөтпөлү, аны капа кылып албайлы деп лап эттирбеди?! Түркиянын жетекчилигинин атынан сүйлөгөн элчи Женгиз Камил Фыраттын  “Сапат” (мурдакы “Себат”) тарамына таандык мектептердин ордуна өкмөттүк “Маариф” фондуна караштуу жана жакшы каржыланган мектептерди ачуу “сунушун” айткан интервьюну окуп жатып, али уйдун жаңы […]

Жолдош ТУРДУБАЕВ: Гулен-Эрдоган талашын түрк туугандар өздөрү чече беришсин

«Сапат» (мурдагы «Себат») мектептерин жапкыла деп талап кылганга Түркиянын акысы барбы? Дал ушул түрк лицейлери Кыргызстандын орто билим тутумун дүйнөлүк деңгээлге жеткире өнүктүрүүгө болорун көрсөтүп, далай идиректүү улан-кыздардын жолу ачылгандыгы талашсыз чындык.  Ырас, буларга бизде ар кандай сын айтып, жазылган, жаап, жок кылыш керек дегендер да болгон. Бирок мезгил сыноосунан татыктуу эле өттү. Ырас, окутуу баасы колу жукалар үчүн кымбат. Бирок билим сапаты ошол чыгымды актагыдай болбосо, базар шартында кардарлар азайгандан азайып отуруп, бул лицейлер тез эле жабылып калмак. Булар […]

Сабыр ИПТАРОВ: Кыргыздын энчиси – Эмгек, эргүүсү – Өнөр

Адам болуп жарыкка келген соң, «кара жанды багуу», «эл катары күн көрүү» – моюндагы парз. Бирок бул абал адамды алымсындырбай, аны андан да бийик, анданда асыл мүдөө куштарланткан кезең болот. Ал дымак адам жашоосун аруулантып, ажарлантып, адам көөнүн тазартып, көңүлүн көкөлөтүшү да, же анын турмушун азапка айландырып, түгөнбөс түйшүккө салышы да мүмкүн. Мына ушундай адамдык абыгер өмүр кечирүүнүн ар түрдүү деңгээлин кыргыз дүйнө таанымы «эмгек» жана «өнөр» деген эки түшүнүк менен аныктаган. Анын биринчисинин мааниси «жумуш», «түйшүк», «аракет» деген түшүнүктөргө […]

Тынчтыкбек Чоротегин: “Байкелик” кысымга алууга орун жок

Тарыхчы, педагог Тынчтыкбек Чоротегин “Сапат” агартуу мекемесинин айланасындагы уу-дуу сөзгө карата үн катты. Кыргыз тарыхы дайыма тарыхый коңшу-колоңдор, тектеш элдер менен тыгыз карым-катнашта өнүккөн. Мындан ары да дүйнөлөшүү жүрүмү уламдан-улам күч алганына карабастан, дурус коңшулук жана тектеш элдер менен боордоштук алакалар Кыргызстан тарабынан үзүрдүү улантылат деп ишенем. Бирок ишенич — бир нерсе, ошол ишеничти жүзөгө ашыруу үчүн жигердүү аракет кылуу — башка нерсе. Кыргызстан бийлиги ар дайым өлкөнүн эгемендигине шек келтирчү жагдайларды кылдат иликтеп, көрүнбөс жиптен тордолгон кылтактардан алыс болууга […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Түркия үчүн Кыргызстандын билим берүү тармагы сынак полигонубу?

Биздин өлкөдө 1992-жылдан бери иштеп жаткан жана планетадагы эң зобололуу университеттерге кирүүгө жана дүйнөлүк эмгек рыногунда атаандаша алган миңдеген бүтүрүүчүлөрдү окутуп-тарбиялап чыгарган, мурдагы “Себат”, азыркы “Сапат” билим берүү мекемелерине асылуу ар кандай өнөктүктөрдүн алдында от ала калат. Президент Сооронбай Жээнбеков апрель айында Түркияга расмий сапар алдынан ушундай болгон. Режеп Тайип Эрдоган бүт бийликти колго алып жаткан ушул тапта да ошол маселе көтөрүлүп атат. Сентябрда Түркия башканы Кыргызстанга келгенде бул маселе дагы коюлат шекилдүү. Түркиянын Кыргызстандагы элчиси Женгиз Камил Фырат мырзанын […]

Сабыр ИПТАРОВ: Кыргыздын башаты – Мекен

«Топурактан жаралганбыз, топуракка барабыз» деген элдик түшүнүктүн төркүнү эл тамыры менен жер тамыры киндиктеш экендигин шоораттап турат. Кыргыз баласы туулган жерин ата мекеним, ата журтум, ата конушум деп, жердин ээсин аталар деп түшүнгөн. Ошондуктан, уул балдарда мекенди, эл-жерди коргоочулук сапаттар тарбияланган. Жоокерчилик замандарда элибиз маркумдардын сөөгүн бөтөн жерге калтырбай, өз жерине алып келип жашырышчу экен («Өгүздүн (огуздун) өлгөн жерине өкүр»). Айылдан узап баратканда же ага келатканда адегенде арбактарды эсте деп, мүрзөнү айылдын кире беришине, же секиге, көрүнүктүү жерге коюшчу экен. […]