Сабыр Иптаруулу: Эл – рухий түшүнүк, Улут – саясий түшүнүк

Улут – бул башка элдин арасына туш болгон эл өкүлдөрүнүн аталышы. Ал «жаран» түшүнүгү менен үндөш. Бир элден турган өлкөлөрдө улуттук маселе болбойт. Себеби, аларда жарандардын баары элдик мүдөө, элдик салт, элдик дөөлөттөргө кызмат өтөйт. Буга бир мисал. Түркия жаңы жолго түшүп, анын жаңы гимнине конкурс жарыяланганда, жарандар: «Биз өлкөбүздүн гимнин акча үчүн жазбайбыз!» – деп, анын акчалай байгесин толук алдырып ташташкан. Мына – өрнөк! Эгер өлкөдөгү ар улуттарды бир элге айланта алса, андай бийликке алтындан эстелик коюш керек. Өлкөбүздө […]

Олжобай Шакир: Журт бузган журналистика

Мен деле элдей болуп Өкмөткө нааразымын көп учурда. Кара букаранын арасында бийликке нааразы болгондордун катарында мен деле Мухаммедкалый Абылгазиев Өкмөт башчылыкка дайындалганына ичим чыккан эмес. Кыргызстан сазга батып турганда креатив ой өрүшү бийик, демократиялык дөөлөттөрдү ташынып жашаган, базар экономикасына эң эрте, эң чапчаң сүңгүп кирген жаңычыл көзкараштагы Kyrgyz Concept компаниясынын жетекчиси Эмил Үмөталиевдин талапкерлигин ылайык көрүп, мүмкүн ушул киши гана Өкмөт жүгүн тартып кетүүгө жөндөмдүүлүк кылат беле деген пикиримди коомчулукка ачык да жарыялап чыккан жайым бар. Дегеле кара букара калктан […]

Сабыр Иптаруулу: Кыргыздын мүдөөсү – Эл, мүшкүлү – Улут

Сүрөт Майрамкул Асаналиевдин кыл калемине таандык. Улуу Кыргыз жери Эр Манастын эли Кучагыңа ал мени, Боорум… (Мухтар Шаханов) Бүгүн ар бир элдин, улуттун, мамлекеттин келечеги материалдык бардар турмушка жетүүнүн ыңгайлуу жолун ыкчам өздөштүрүүгө гана эмес, ага шайкеш бакубат рухий парасатка ээ болуунун да өрүштүү усул-ыкмаларын табууга түздөн-түз байланыштуу болуп турат. Тилекке каршы, биздин өлкөдө базар баалуулуктарын үйрөнүүгө басымдуу көңүл бурулуп, ал эми элдин түбөлүктүү мүдөөсү жана дөөлөттөрү, улуттардын тагдыры жана таламдары сыяктуу руханий көйгөйлөргө жетик маани берилбей келе жатат. Көп […]

Абдыкерим Муратов: Эстеликомания

Кечээ дем алышты Ысык-Көлдүн күңгөйү менен тескейин автожол менен кыдырып чыктым. Туристтик ноокан жакшы аяктап, эл айткандай «сары кыздын» да, «кара кыздын» да тойлору өтүптүр, жол четинде мал жайылып жүрөт. Кудайга шүгүр… Анан көп жаңылыктардын бири – жол боюна, көрүнөө жерлерге эстеликтер коюлуп жатыптыр. Калп айткан менен болобу – жайнап кетип атыптыр. Мени ушулар ойлонтту. Кыргыздын байыбай жатышынын, дүйнөлүк алдыңкы элдерге кошулбай жатышынын көп себептери бар, алардын бири «эстеликомания» дарты менен ооруп калгандыгы окшойт дедим. Мүрзөлөр эстеликке толгон, көчөлөр эстеликке […]

Темирлан Бейшенов: Саха тили деген эмне?

Россияда эмгектенип жүргөн мекендештерибиздин арасында көр тирилик жашоодон сырткары да илим-билим, маданият жаатында өз жолун издеп жүргөн кыргыз урпактары арбын. Алардын катарында “РухЭш” сайтынын туруктуу авторлорунун бири – жаш жазуучу Темирлан Бейшенов якут элинин үрп-адат, маданиятын, тилин өздөштүрүп жана саха тили туурасында кыргыз окурмандарына кызыктуу маалыматтарды жеткирүү максатын коюп, өз алдынча изилдөө жүргүзгөнү кубандырат. Төмөндө биз анын саха тилинин таржымалы боюнча жазган эмгегинен үзүндү жарыялоону туура көрдүк. Арийне, тил илимине ышкысы артып жүргөндөргө бул эмгек кызыктуу болор деген ойдобуз… Саха […]

Абибилла Пазылов: Шырдакбек

“Бетеге кетет бел калат, бектер кетет эл калат” дешет демейде. Ий-е, калетсиз накыл. Ошол эле убакта  калдайган  калкына  өзгөчө  кызмат өтөгөн  ары кыраан, ары чыгаан бектердин ыйык  элеси  өлбөс-өчпөс эн белгидей, аят тумардай  уюткулуу улуттун аң-сезиминде, эстутумунда сары майдай  сакталып  жүрө  берет турбайбы. Бекзаттардын мейкин-мезгилиндеги чыгармачылык устаканасында   бел чечпей,  белсене узанган  белгилүү даанышманыбыз Жусуп Баласагын бекер жеринен “бүт ааламга тараса бектин даңкы, \ күндөн күнгө мөмөлөп, артса баркы…” дегенчелик  кыялданбаса керек. Шыбагасына эмерекидей  акжолтой бак-таалай  энчиленген илгерки көсөм, ири инсандарыбыздын  […]

Олжобай Шакир: Жээнбеков желин чыгарган режим

Тарых баарына өз баасын берери – турган иш. Ал качпайт. Тек, учурга кимибиз кандай баа беребиз – бирибизден бирибиз өөн издебейли. Президент Сооронбай Жээнбеков албетте, Михаил Саакашвили же Владимир Зеленский, Никол Пашинян сыяктуу жаңы генерация муунундагы саясый жол башчы эмес. Ал киши тоталитардык режимдин тарбиясын көрүп өскөн муундун саясый кадры. Ошентсе да… Кээде тилектеш, санаалаш достор чогулсак, биз да Кыргыз бийлигин Саакашвили же Пашинян, Зеленский сыяктуу демократиянын маани-маңызын, баркын, баасын терең түшүнгөн адам башкарса кана, аттиң… деп кыялга батабыз. Ар […]

Кыргыз тили – ушакчы, кошоматчы, жалганчылардын тилине айланды!

Ооба, жолуң болгур кыргыз, так ушундай чындыкта жашап атырбыз бүгүн. Кыргыз тили чындыктын тили боло албай туру! Чындыктын тили менен сүйлөгөн кыргызды табышың да андан бетер кыйын кезең бүгүн! Кыргыз тилинде кошомат кылгандардын, калп сүйлөгөндөрдүн, убада бергендердин эле дуу-дуу, бак-бак заманы! Болбосо улуу “Манас” эпосун жараткан эне тилибиз даанышмандыктын, чындыктын, илимдин, маданияттын тили болуп качан өнүгөт?! Өнүкмөк тургай кыргыз тили өлүп атса дагын Улуттук мамлекеттик тил комиссиясы “Кыргыз тилинин мамлекеттик статус ыйгарылган 30 жылдыгы” деген жараяндын негизинде кимдерге гана оңду, […]

Мээрим Көлбаева: Акындар айтышынын улуттук сыпаты

Кыргыз адабиятынын учурдагы калыптанышы руханий дөөлөт башатындагы элдик оозеки адабияттан, акындар чыгармачылыгынан, анын ичинде өнөрү айырмалуу жазма адабий мурастардын классикалык үлгүлөрүнөн, чыгармачылыкта ойчулдукту, акылмандыкты, сынчыл чечендикти, артисттик, аткаруучулук, обончулукту камтыган синкреттүүлүктү талап кылган төкмө акындардын чыгармачылыгынан башат алып, куралган. Ушул чыгармачылык өнөр калкыбыздын болмушу менен дүйнөтаанымын, улуттук аң-сезимин, менталитетин, утут тууралуу жазылбаган мыйзам-эрежелерин оозеки урпактан-урпакка аманат кылып келди. Кыргыз элинин ата-бабасынын сактап келген мекенин, салт-санаасын, үрп-адатын, мекенчилдик сезимдерин, адамкерчилик-ыймандык касиеттерин, эне-тилди барктоону,  калыптанган байыркы ишенимдерди, диний түшүнүктөрдү кастарлоону акындык поэзиянын […]

Жучу – отец-основатель Великого Улуса

В этом году исполняется 750 лет с момента основания Великого Улуса – могущественной Золотой Орды. Мы с искренней радостью приняли указание Президента Казахстана Касым-Жомарта Токаева о праздновании 750-летия Золотой Орды, а также о необходимости воздать достойные почести основателю Улуса – Жучу-хану. Могучее государство, основанное Жучу-ханом (1180–1227) на просторах Дешт-и-Кипчака и господствовавшее на пространстве от Алтая до Альп и от Иртыша до Дуная, первоначально называлось «Ұлық Ұлыс» — Великий Улус. Впоследствии, в русских, славянских и западных летописях его стали называть «Золотая […]

Төкмөлүк өнөрдүн сапаты (1-макала)

Төкмөлүк өнөрдүн чыгармачылык сапаты, өсүү жолундагы жагдайларга талдоо Ар жыл сайын салттуу улантылып келген кыргыз-казак төкмө ырчыларынын быйылкы айтышындагы өзгөчөлүктөр жана жалпы эле оозеки чыгармачылык өнөрдүн тегерегинде баамга урунган байкоолорубуз туурасында кенен токтолуунун кези келип туру. Төкмөлүк өнөрдүн чыгармачылык сапаты, өсүү жолундагы жагдайларга талдоо жүргүзүү максатында – мамлекетибиздин эгемендигине арналган дата менен катар Алымкул Үсөнбаевдин 125 жылдыгына арналган быйылкы кыргыз-казак төкмө ырчыларынын айтыш өнөрүн башынан-аягына чейин эки күн бою диктофонго жазып отурдук. Талдоо үчүн. Андыктан жалпы айтыштын жүрүшүнө ат үстүнөн […]

Садык Алахан: Азиядан Европага кеткен жол

Адабиятчы Садык Алахан «Журналистика – тагдыр болгондо» деп аталган он бир илимий портреттен турган жаңы китебин жазып бүтүүдө. “РухЭш” сайты буга чейин журналисттер Тенти Орокчиев менен Турсун Уралиев жөнүндөгү портреттер менен окурмандарын тааныштырган. Бул ирет адабиятчынын улуттук журналистиканын алдыңкы өкүлдөрүнүн бири Амирбек Азам уулу (Усманов) жөнүндөгү макаласын тартуулайбыз. Кезекте Жеңишбек Эдигеевдин чыгармачылыгы тууралуу илимий портрет турат. Алгач эле айта кетчү нерсе, эки континентти туташтырган жол бул ирет символикалык маани сыйдырылып айтылып жаткандыгы, тагыраак айтканда, бул чыгармачылык жол, калем кармаган адамдын […]

Абдыкерим Муратов: Тушалуу

Адабий турмуш Адабият партиялуулугу акыры эмне апкелди? Коргол саясий окууга барганда… Танабай партбилеттен өз эрки менен баш тартса эмне болмок? Сын – саясат камчысыбы, же?.. Кылым тогошордо ойлонор нерсе жок эмес. Бар. Ал кандай ой? Бул ой адабиятты саясатташтыруунун, партиялык ишке баш ийдирүүнүн акыры келе турган кесепети тууралуу. Бул жалпы кылымдын, ошол кылымда адабият жаратабыз деп жан алакетке түшкөн көптөгөн сүрөткерлердин бактысыздыгы. Кыргыз адабияты болсо боордош жана орус адабиятын көрүп, ошолордун түздөн-түз таасиринде өөрчүп, бутуна туруп алган менен ээрчиме адабиятка […]

Эсенбай Нурушев: Гейне жана Анатай акын

Же саясий поэзиядагы айрым окшоштуктар тууралуу Адатта эл-жер десе акындардын эбедейи эзилип турат. Алардын арыбаган мындай элчилдиги нукурабы, жасалмабы, муну бир гана маселеден – алардын бийликке жасаган мамилесинен улам  билсе болот. Башка ишенимдүү ыкманы, тарыйканы, техникалык каражатты (полиграфты) тарых тапкан эмес. Дал ушул мамиле акындардын саясий ыкылас-ынтаасын, жарандык позициясын, айрыкча жеке адамдык сапаттарын кашкайтып көрсөткөн. Буга кошо акындардын мамилесинен бийликтердин мүнөзү, бешене-бейнеси билинген. Ушу мааниде алганда акындар ар кандай болушкан. Жакшы «бөлкөнтайдан» баш тартпагандары кемпайды деле кеменгер кылып, мисалы, жандими […]