Бакытбек Абдуллаев: Кыргыз тилдин чыныгы тойун көргөндү насип кылсын

Бир ишти ийгиликтүү аягына чыгарып, анан аны жыргап майрамдаган кандай сонун. Майрамдаганга, тойлогонго эмне жетсин? Тойго келгендерге белек-бечкек таратып, тойду сонун өткөрдүк деп ырахат алган учурчу? Негизги сөзгө келейин. Кыргыз тилинин мамлекеттик тил макам алышына карата 21-сентябрда КР Президентине караштуу Мамлекеттик тил комиссиясы филармонияда Кыргыз тилине салым кошкондорду сыйлаган иш-чара өткөрдү. 2014-жылы мамлекеттик тилди өнүктүрүүнүн жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасы (2014-2020-жылдарга карата) кабыл алынган. Анын алкагында “Кыргызтест” системасы былтыры ишке кирип, 2018-жылдан баштап мамлекеттик кызматкерлер ушул тесттен өтө баштады. […]

Кыргыз интеллигенциясынын көзү көр, кулагы керең

Бизге СССР деген байтүп дарак эбак соолуп, бутактары куурап-чирип жок болгондой туюлат. Аныгында: анын сээп кеткен үрөнү бүгүн да тамырын жайып, жайкалган бутактары жемишин берип жашылданууда. Маселен кайсы тамыры жайылып, кайсы бутагы мөмөсүн берүүдө дээрсиз. Жооп издейли… КМШ курамындагы өлкөлөрдөн Орусия өзү баш болуп мамлекеттик сыйлык-наамдарды жоюп салган жок. Эмнеге? Ал СССРден калган ошончолук ыйык мурас беле? Жок! Ал да өзүнчө кошоматчылар коомун түптөй турган эң мыкты иштелип чыккан саясый механизм эле. Ошол механизм аркылуу жасалма интеллигенция түптөлгөн, чыгармачыл союздар […]

Сүйүн КУРМАНОВА: Мечит эч качан мектепти алмаштыра албайт!

Мындан он, он беш жыл мурда эле туташ сабаттуу делип келген Кыргызстанда азыр «Мектеппи, мечитпи?» деген суроонун жебе болуп сайылып турганы кызык болуп жатат. Балдарда жалпы дүйнө тааным боюнча базалык пластты түзүп, инсан катары калыптандыруучу негизги мамлекеттик мекеме болгон орто билим берүүчү мектептин билим берүү деңгээли белгисиз, калыптанган базасы, иштелип чыккан ыкмалары дайынсыз мечит менен эмнеге бир таразага коюлуп жатканынын башка себептерин окумуштуу изилдөөчүлөр айтышаар, мен өзүмдүн журналисттик байкоолорумду ортого салгым келди. Коомдогу соңку социалдык-экономикалык кыйын кырдаалдардын билим берүү тармагына […]

Эсенбай НУРУШЕВ: «Айтматология: Жамийла жана улуттук эрос»

АТТУУ АДАБИЙ-ФИЛОСОФИЯЛЫК ЭТЮДДАРДАН ҮЗҮНДҮ ЭЛДИК ЭЙДОС ЖАНА «БУЗУКУ» ИШТЕР Өйдөдө айтканыбыздай, алтымышынчы жылдардын башталышындагы адабият эңгезерлери, айрыкча алардын «корифейлер» катмары бул чыгарманы «улутту шылдың кылган, кордогон» факты катары кабыл алышкан. Алардын бири повестке, атап айтканда, мамындай баа берген экен: «Жамийла менен Данияр адамдын жакшыларын таап сүйгөндү билбеген… эгоисттер. Сараң сараңды сактагандай, эгоист эгоистти гана мактап сүйөт. Алар учуру келгенде коомдон безип кете беришет. Эмне үчүн Жамийла менен Данияр башка тарапка качып кетет? Дал ушунун өзү натуура – ушак. Акырында «жаным, […]

Ишенгүл БОЛЖУРОВА: Мектеп жана мечит соодасы

Кылган тартуусунан кыйынын чыгарган данаялыктардан корк! Сентябрь айынын алгачкы жумасы Саясаттан; Спорттон; Билим берүүнүн; Соода-сатыктын; Диндин; — айрым мамлекеттердин башчыларынын биздин өлкөгө жасаган визити жана башка көптөгөн көйгөйлөрдөн куралган чыгырык жипти элестетти. Бул көйгөйлөрдүн чечилишинен биздин өлкөнүн эгемендиги чын же кагаз жүзүндө эле экендиги аныкталат. Анда эмесе, ар кыл жагдайларды өз ичине камтыган чыгырык жиптин учугун бир четтен баштап чубап көрсөк. 1-ЖАГДАЙ: Көчмөн элдин эркин майтаруу оңой эмес Бүткүл дүйнөлүк Көчмөндөр оюнунда биздин кайратман спортчулар эркиндикти сүйгөн кыргыз элинин күчү […]

Эсенбай НУРУШЕВ: Кудай жана аң-сезим

«Айтматология: Жазуучунун көркөм герменевтикасы» аттуу адабий-философиялык этюддардан бир үзүм «Кыяматта» Авдий менен анын оппоненттери — Городецкий, Координатор-Ата  – ортосундагы талаш-тартыштын өзөгүн да Кудай жана адамдын акылы, аң-сезими жөнүндөгү маселе түзөт. Авдий үчүн «адамдын аң-сезиминен тышкары Кудай жок», ал эми беркилер «Кудай адамдын ой-толгоолорунан жаралбайт», «ой-кыялды Кудайдын кудурети жараткан» деген айныбас ишенимде турушат. Илимде бу талашка башкача түшүндүрмө берген бир гипотеза бар, ал «Бикамералык аң-сезим»деп аталат.  Анын автору америкалык психолог Жулиан Жейнс 1976-жылы чыккан китебинде байыркы артефакттарды жана тексттерди, алардын ичинде […]

Олжобай ШАКИР: Дамбалчандарды даңазалаган саясат жүрүүдө

Президент Сооронбай Жээнбеков өлкөдө мечиттердин саны мектептерден көп болгонун жакшы көрүнүш катары сыпаттаганы – журт башынын ой жүгүртүү деңгээлин дадил жылаңачтады. Агер президенттин турмушта тутунган философиясы ушул болсо, сыягы, Кыргызстанды жакынкы жылдарда прогресс эмес, регресс күтүп турат. Президенттин айтканын ким кандай кабыл алды, билбейм, жеке мен, С.Жээнбековдун бул айтканын – мектептердин ролун төмөндөтүп, билимдин кутуна шек келтирип, а мугалимдердин абыроюн чала молдолордун алдында басынткандай кабыл алдым! Ансыз да өлкөнүн эгемендик жылдарында мугалимдердин беделине доо кетип, кадыры кемип, эмгеги бааланбай калган […]

Эмиль СУЛТАНАЛИЕВ: Как Кыргызстан стал полем битвы Эрдогана против Гюлена в сфере образования

Президент Турции Реджеп Тайип Эрдоган договорился об открытии сети школ «Маариф» в Кыргызстане — это часть его борьбы против идеологического противника, проповедника Фетхуллаха Гюлена, с которым была связана сеть турецких лицеев «Себат» в Кыргызстане. Эрдоган прибыл в Кыргызстан 1 сентября и сразу обозначил свою повестку во время визита — борьба против сторонников гюленовского движения «Хизмет» в Кыргызстане. В своей речи на встрече с кыргызским президентом Сооронбаем Жээнбековым он заявил, что не хочет, чтобы «Кыргызстан пережил события 15 июля». Под этим […]

Сабыр ИПТАРУУЛУ: Кыргыздын байрагы – Кызыл туу

Ак асаба, кызыл туу, Айгайлаган ызы-чуу. Көк асаба, кызыл туу, Көк жаңырган ызы-чуу. («Манастан») Байыртан эле кыргыздын ар бир ханы өз туусун, урук-уруусу өз желегин, кол-кошуну өз асабасын көтөрүп, алар ар кандай: кызыл, ак, көк ж. б. түстө болгон. Манас бабабыздын колуна да ата-бабасынан келе жаткан кызыл туу мурас болуп тийгендиги жөнүндө эпосто бир нече ирет эскертилет: «Ногойдон калган кызыл туу Оболотуп аштады, Тойду Жакып баштады». Убагында айкөл Манас атабыз мына ушул туунун алдына чабылып-чачылган, кырк уруулуу кыргызды жыйнап, Евразия […]

Прогрессивдүү идея: Кыргыздын Остап Бендерлерине эстелик керек

Вашингтондогу айтылуу Смитсониан музейинин каадага сыйбас бир залы бар. Ал залдын экспозициялары, жөнөкөйлөштүрүп айтканда, бал тилдүү алдамчы-кесептерге, аферисттерге, финансылык авантюристтерге арналган. Калыстык үчүн музей жетекчилигине алкыш айтканга аргасыз болосуң. Себеби, андагы адамдарсыз АКШ тарыхы толук болмок эмес. Мына ошондой кесеп-аферисттердин бири Виктор Люстиг (1890-1947) Париждеги дүйнөгө таанымал Эйфел мунарасын бир жолу сатып, экинчи жолу сатканы жатканда “бети ачылат”. Ал чыгаан гангстер Аль Капонени (1899-1947) Улуу депрессия учурунда бир чай кайнамда 5 миң долларга алдаганга чейин барган. Виктор Люстиг сыяктуу чаар […]

Уланбек АШЫРМАТОВ: Дене-рух-акыл байланышында – инсан

Коомчулукту тынчсыздандырган окуялардын натыйжасына карап туруп нааразы болгон сөздөрдү айта берүүнү, жазууну токтотуп, коомчулукту тынчсыздандырган окуялардын себептерин аныктап, маселени жөнгө салчу программаларды иштеп чыгып, иш жүзүнө ашыруу үчүн айырмачылыктарыбыздан улам бөлүнбөй, окшоштуктарыбыздан улам биригип ишке өтүүбүз аба менен суудай зарыл абалга келди. Жеке инсандык жана коомдук адеп-ахлактын калыптануусу, экономиканын өнүгүүсү, саясый маданияттын өсүшү жана мамлекеттүүлүктүн түзүлүп сакталуусу таанып-билүүнүн сапатынан көз каранды эмеспи. Таанып-билүү мүмкүнчүлүгү экономикалык себептерден улам колунан алынган же саясый жана диний себептерден улам бурмаланган жарандардан түзүлгөн коомдон эмнени […]

Cулайман РЫСБАЕВ: Таластагы «Манасчынын дөбөсү»

Таласта Кара-Буура районунун Жоон-Дөбө аттуу айылынын чыгыш жак тарабында балык жондонгон боз бөлтөк дөбө бар. Ал жапжашыл бактуу айыл четинде боз адыр катары көрүнүп, адамдардын көӊүлүн анча деле бура бербегендей. Балким, жергиликтүү эл ал дөбөнүн атын эзелки бир керемет ысым менен күндө атап жүрсө да, анын кереметине маани беришпегени байкалат. Урматтуу замандашым, ал «маани берилбеген эмне деген эзелки керемет ысым»  болду экен? Ушул айылдын тургуну, белгилүү коомдук ишмер Ташбоо Рахманбердиевич Жумагуловдун айтымында жогоруда биз атап өткөн боз бөлтөк дөбө «Ырчынын […]

Сабыр ИПТАРУУЛУ: Кыргыздын аздеги – Ат

Кыргыз элинде адам акылын чымыраткан бир табышмак айтылат: «Жаратканга жабышкан. Бул эмне?» Соболдун жандырмагы ат (ысым) деп чечмеленет. Демек, дүйнө ат алган (аталган) зат. Атсыз зат, затсыз ат болбойт. Ат – заттын маңызын билдирсе, зат – ошол маңыздын таризин сыпаттайт. Ат менен заттын, мазмун менен форманын төптүгү («Атына заты жарашуу») – төгөрөгү төптүктүн, абсолюттуу гармониянын символу. Жаманатты (жаман аттуу) болуу бүтүндүн бүлүнүшүн, толуктун чайпалышын билдирет. Ошондуктан, эл ичинде «Атын атаса, куту сүйүнөт», «Жакшы деген бир ат бар кууса жеткис, жаман […]

Сабыр ИПТАРУУЛУ: Кыргыздын байлыгы – Сөз

Сөз баласы адам баласы менен жашташ. Адегенде («А» дегенде) сөз болгон. Бардык нерсенин башаты (баш аты) болгон сыңары, «Өңгөнү коюп, Манасты айт» деп кыргыздар сөз атасы «Манастан» баштайт. Адам урпагы тургузган сөз мунарасы – ошол «Манас» жомогу да «Мурункулардан калган сөз» деп башталат. Сөз өнөрү, рухий башат бардык эле элдерде ар убак бийик, асыл нарк катары кастарланып келет. Асыресе, дүйнөдө сөзгө жардымын деген калк жок. Бирок ага төр берген эл чанда. Кыргыздар – ошолордун бири. «Өнөр алды – кызыл тил», […]