Абдыкерим МУРАТОВ: Токтогул кантип каза болгон жана аны акыркы сапарга кандай узаттык?

Токтогул Сатылгановдун кандайча каза болгондугу, качан каза болгондугу, аны кимдер акыркы сапарга узаткандыгы да кийинки муундар үчүн таалим-тарбия ала турган окуялардан. Дагы суроо – акын […]

Россиянын Мамлекеттик Думасынын жабык жыйналышында 1916-жылдагы Түркстан окуялары жөнүндө доклад

(1916-жылдын 13-декбары) Россия империясынын Мамлекеттик Думасы курамында эмгекчилдер фракциясынын өкүлү Александр Керенский жана мусулмандар фракциясынын мүчөсү Кутлу Мухаммед Тевкелев болгон өз комиссиясын Түркстан аймагына жөнөткөн. […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Кеңеш бийлиги жана Токтогул

Бир кыйла кызыктуу темалардын бири – Токтогулдун 1917-жылы Петроград шаарында жеңип чыккан Совет бийлигин кабыл алышы. Көпчүлүк булактарда, алар советтик мезгилде жазылган, Токтогул жаңы бийликти […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Токтогул жана Молдо Тойчу

Молдо Тойчу (Мулла Туйчи Ташмухамедов 1868-1943) тууралуу Токтогулдун өмүр баянын айткандар үстүрт айтып жүрүшөт, тагыраагы, өзбек акыны менен чайханалардын биринде кездешип, ал кишинин ырын өзүндөй […]

Көңтөрүш жылдарынын көйгөйлөрү жана көксөөлөрү

«Ойготуу» ырлары Кыргыз жазма адабияты жөнүндө сөз кылганда анын жаралышына түрткү болгон, калыптануусун жана өнүгүүсүн коштоп жүрүп олтурган социалдык- тарыхый факторлордун ролу жана мааниси ар […]

Алымкандын айланасындагы сөз же Токтогул Кытайда болгонбу?

Токтогул Сатылгановдун азыр эми Кытай мамлекетине карап калган элдерде, жерлерде болгондугу тууралуу маалыматтар биз СССР деген улуу державада жашап турган мезгилде айтылган да, жазылган да […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Курманжан датка Токтогулду бошотуп алганбы?

Токтогул Сатылганов менен Курманжан датканын байланышы да бир катар адабияттарда, көркөм чыгармаларда чагылдырылып келет. Алардын орчундуусу жана кыйла талаштуусу Т.Касымбековдун «Келкел» романы. Албетте, ал көркөм […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Токтогулдун динге мамилеси же акынды кантип атеист кылышкан?

Токтогул тууралуу советтик идеологиянын дагы бир ойлоп тапканы аны атеист кылып көрсөтүү. Токтогулдун атеизми окуу китептерине чейин кирип, мектеп окуучуларынын кулагына кумдай куюлуп, анын «Үч […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Токтогул абактан качканбы же бошотулганбы?

Бул маселе көптөгөн изилдөөчүлөрдүн башын катырып келет, 1988-жылы Ж.Таштемиров «Током Сибирден качан качкан» деген макаласын жазат[1]. «Баскан жол» деген эскерүүсүндө Калык Акиев Тытты-Сай деген жердеги […]

Биз билген, биз билбеген Токтогул: канчасы жалган, канчасы чын? (8-макала)

Чынында, кеп ырдын “Беш каман” же “Беш жаман” деп аталышында эмес, ырга киргизилген оңдоо-түзөтүүлөрдө жана ырга берилген тарыхый мүнөздөмөдө. Акын Токтогулду го оболотушту, адам Токтогулду […]

Абдыкерим МУРАТОВ: Сатылганов абакта кайсыл жерде, канча жыл отурган?

Акын 1898-жылы камалганы дайын. Ал жерде талаш жок. К.Молдокасымовдун тактоосу боюнча ал 1898 – 1899-жылдары Москва, 1899 – 1900-жылдары Тобольск, 1900 – 1901-жылдары Тюмень, Иркутск, […]

Биз билген, биз билбеген Токтогул: канчасы жалган, канчасы чын? (7-макала)

Өткөн макалаларыбызда, Токтогулдун “Арзымат менен айтышына” кеңири токтогондой болсок, эми бир кайрылуу оролу келип туру. Эки акындын Сопу бийдин үйүндө айтышканы тарыхый чындык десек болот. […]