Камбожа эл жомогу: Көпүрөдөгү эки араба

Араба түрткөн эки адам бетме-бет чыгат. Бири майрамга, бири жакшы көргөн жолдошуна шашып бараткан экен. Экөө анан тар көпүрөдөн бирине бири жол бошоткулары келбейт. Жол талашкан экөө эпке келише албай, сотко кайрылат. Алардын чатагын сот да жөнгөрө албай, экөөнү королго апарат. Король сурайт: – Не балээ болуп бириңе бириң жол бошотподуңар? Бири айтат: – Улуу урматтуум, мен майрамга шашып баратсам, көпүрөдөн мынабул жолугуп калып, мага жол бербей койду. Экинчиси айтат: – Кезинде мага бир адам ажаатымды ачкан жакшылык кылды эле. […]

Ингуш эл жомогу: Байбиче менен токол

Бирөөнүн эки катыны болуптур дейт: бири картаң, бири жаш экен. Картаңы, өз күйөөсү салабаттуу картайып, өзүнө ылайыктуу болушун каалайт. А жаш токолу тескерисинче, күйөөсү өзүнө ылайыктуу – зыңкыйып жаш көрүнгөнүн каалайт. Байбичеси оңу келип калган учурда күйөөсүнүн буурул аралаган чачтарынын карасын түбүнөн жулса, жаш токол да андан калбай: буурул чачтын арасынан агала көрүнгөндөрүн түбүнөн жулганын койбойт. Мунун акыр аягы эмнеге алып келмек эле – ортодогу жалгыз эр тасырайган таз болуп тыныптыр… Ата-бала Карыя жана уулу, небереси болуп чөп чабууга жөнөшөт. […]

Камбожа эл жомогу: Кичипейил Коён

Өтө кичипейил, сылык Коён болуптур. Бир курдай багбандын чарбагынан капустага нык тоюп, үйүнө жөнөй берерде, капыстан Түлкүнү көзү чалат. Дыйкандын короосунан бир тоок сүйрөп кете албаганына арданган ачка Түлкү токойго кайтып бараткандагысы болучу. Аны көргөн Коёндун жүрөгү шуу дейт. Качайын дейт, кайда качат? Шашкалактаган кургур үңкүргө сүңгүйт. А үңкүрдө Түлкүдөн да коркунучтуу Жылан жай алып алган экен! Канткен менен Коён жакшы тарбия көргөндүктөн, бирөөнүн үйүнө уруксатсыз кирүүгө болбостугун аңдап, саламдашуу керектигин ойлонот. Бирок ким менен? Үңкүр мененби? Албетте! Кичипейилдик үчүн […]

Айман[1] эл жомогу: Билимдин пайдасы

Айман падышасы буйрук чыгарат. Буйрук негизинде: анын өлкөсүндө билимсиз адамдар болбошу керек. Окуганды, жазганды билмек тургай – философиясы, элдин чечендик өнөрү, кудай таануусу да башка өлкөлөрдүкүнөн артта калбоого тийиш болот. Уруулардын биринде Хамдан деген шейхтин өспүрүм уулу бар экен. Буйрук чыккан соң – окуш керектигин түшүнөт ал! Атасы жөнөкөй, бирок элге кадырлуулардан экен, өкүмдар менен уулуна сөз кайтара алмакпы: окуса окусун дейт. Шаарга жөнөтөт, көмөгүн көрсөтөт колунан келген. Бирок окугандан не майнап чыгарынан маани таппайт. Анын эркине койсо, эркек деген […]

Армян эл жомогу: Кудай, сен мени түшүнбөпсүң

Жонундагы жүгү оор дыйкан тоо жакты беттеп баратып наалыган экен: – Жүгүмдү жеңилдетсең боло, Кудай. Же бир жанымды алып тынып, ушул азаптан куткарсаң боло. Ошол учурда эшеги жолдон өлүп калган соодагер, өлгөн эшегинин ээрин дыйканды мажбурлап көтөртүп коёт. Дыйкандын да аргасы болбойт көтөрбөскө. – Кудай-ай, жүгүм оор экенин сага түшүндүрө алган эмес экемин; а мүмкүн мени түшүнбөй калдың бекен, – дептир дыйкан.  Ууру Байдын үйүнө ууру кирет. Кожоюн үйүндөгү ууруну көрөр замат аны таяктап, кармайын дейт. Бирок ууру мурдарак озунуп, […]

Корей эл жомогу: Акылман абышка

Байыркы заманда Чечжудо аймагында Чежу деген сепил курулуп, анын айлансына эл отурукташа баштайт. Тынч жашап, оокатын өткөзүп жүрүшөт. Бир күнү  түштүк жактагы чет элден жоо басып кирип, сепилди ээлеп, бачкынчылык менен элдин мал-мүлкүн тартып алды. Өздөрү Чечжуну ээлеп, бекем бекинишет. Сепилге эч ким жолой албагыдай кылып кароол мунараларына жоокерлерин коюп, сепилди айланта адам өткүс тикенек бадалдары өстүрүлөт. Чечжудонун эли эмне кылар айласын таппады, душмандарга ар бир жылы салык төлөп, жыйнаган күрүчүн берип туруш керек болот. Өлкөнүн ванына[1] кабар жиберишти. Бул […]

Корей эл жомогу: Уулуу курма

Бир монастырдын үжүрөсүндө  эки кечил жашаптыр – карысы жана жашы. Кары кечил абдан сараң, ач көз неме экен: сандыгына  кургатылган курманы катып коюп өзү гана жеп, жаш кечилге эч качан ооз да тийгизбептир. Өзү жалгыз калганда гана жейт. Бирок дайыма айтчу экен:  «Менин сандыгымдан эч нерсеге тийбе, бирдеме жей турган болбо! Дароо өлүп каласың!» Бир күнү кары кечил бир жакка кетет. Жаш бала анын сандыгын ачып бүт курманы жеп салат. Анан абышка көзүнүн карегиндей сактап, ардактаган тушь куйган идишин күчүнүн […]

Казак эл жомогу: Элебестин көргөндөрү 

Илгери бир кедейдин үч баласы болуптур. Атасы өлүп жетим калган балдар азып-тозуп кетет. Эми жетимдер күн көрүү амалын издейт. Оокаттары өтпөй калганда  жолго чыгышат.  Келе жатканда алдынан эки жол кездешет: бирөө – барса келбес, экинчиси – барса келер. Агалары Элебести барса келбес жолго салып, өздөрү барса келер жол менен кетет. Элебестин алдынан көк жал карышкыр чыгып, качырып сала берет.  Элебес карышкырга: «Жегениӊ аш болсун! – дептир. Карышкыр: «О достум, өмүрүмдө бул мага айтылган биринчи жылуу сөз, мындан мурун кезиккендер мага […]

Калмак эл жомогу: Чал менен кемпир

Илгери дейт, илгери… чал-кемпир жашаптыр. Чалы отунга кетет, кайтып келатып ийне таап алып, аны таңгактын арасына салып коёт. Келип кемпирине сүйүнчүлөсө, ийнени тебетейиңе төйнөйт белең деп кемпири тилдейт. Чал отунга кетет дагы. Кайра келатып балта таап алат. Тебетейин айрып, балтаны айрыкка кыстарып кемпирине апкелип карматат. Муну көргөн кемпири сүйүнмөк беле, балтаны бел курчооңо кыстарбайт белең деп тилдейт. Чал отунга кетет, келатып күчүк таап алат. Аны дароо бел курчоосуна кыстарып үйүнө апкелет. Кемпири дагы тилдейт: «Муну күчү-күчү десең эле ээрчип келбейт […]

Лев Толстой: Карышкыр менен Ит

ТАМСИЛ Илмийген карышкыр кыштакты айланчыктап  жүрүп, күлтүйгөн семиз итти жолуктурду. Бөрү ага суроо салат: — Айтсаң, дөбөт, силер жемди кайдан аласыңар? — Бизге адамдар беришет, — деп жооп берди Ит. — Туура, силер кишилер үчүн оор жумушту аткарасыңар. — Жок, биздин иш оор эмес, — деди Ит. – Биздин жумуш болгону, түнкүсүн короо кайтарыш. — Силерди ошон үчүн эле ушинтип багышабы?- деп сурады Бөрү.-  Анда азыр силердин ишиңерге барсам окшойт. Антпесе, бизге, бөрүлөргө жан багыш, жем табыш кыйын. — Эмне […]

Италиян эл жомогу: Гандзирри көлү

Мессина жерине бир бай келиптир. Ал ушунчалык бай экен, өзүнүн канча байлыгы бар экенин да билбептир. Ал жерден Гандзирри көлүнө сейилдеп чыгат да анын сулуулугуна суктанып, жактырып калат. Эми байлардын бирдемеге кызыкса  аны сатып алгысы келген жаман адаттары бар эмеспи. Сураштыра баштайт: – Бул көл кимдики? – Королдуку, – деп жооп беришет. Бай түз эле королго барат. – Улуу урматтуум, көлүӊүздү мага сатпайсызбы? – Эмнеге сатпайм! – дейт король. – Баасы келишсе сатпагандачы, сатам. – Канчага баалайсыз? – Кымбат деле […]

Еврей эл жомогу: Таш-үндүк

Кызыл кулак еврей каз сатып алмак болот. Кыштакка жөнөйт. Киреше табарына кудуңдап, кыңылдап ырдап барат. Анан эле жолдо семиз үндүк байланып жатканын көрөт. Еврей үндүккө жакындап, ордунан козгосо, былк этпейт. Көтөрөйүн десе – оор. Араң көтөрдү. Көтөрдү да жолуна түштү. Бара берди, бара берди еврей. “Бу эмнеси?” деди. Үндүктүн салмагы да ушунча оор болчубу? Улам узаган сайын салмагы сайдын ташындай оорлоду. Дем алып күч жыйнады. Болбоду. Таштайын дейт, үндүктү көз кыйбайт. Көшөргөн бойдон көтөрүп бара берди, бара берди. Шалдайып калды, […]

Лев Толстой: Карышкыр менен жаа

ТАМСИЛ Мергенчи жаа-жебелерин алып, аңчылыккка чыкты. Теке атып алды. Аны ийнине артып, жолго түштү. Жолдо каманды көрдү да, текени таштап, каманды атып, жарадар кылды. Каман аңчыга жулунуп, мергенчини жара тартты да, өзү өлдү. Кандын жытын сезген карышкыр теке менен каман, адам жана анын жаасы жаткан жерге жетип келди. Бөрү сүйүнүп кетип, минтип ойлонду: “Курсагым эми көпкө дейре ток болот. Мен булардын баарын дароо эле сугунуп ийбейм. Бат эле  түгөтүп албаш үчүн аз-аздан жеймин. Биринчи катуурагын мүлжүйм, анан жумшагын, андан соң […]

Италиян эл жомогу: Кыздын себи

Ойлонуп отуруп, жашым келип калды, багымды табайын деди кыштын кызы Бореа-бороон. Түштүктөн соккон шамал Сирокко – көӊүлүнө толду. Учуп барып тартынбастан маселени кабыргасынан койду. – Дон Сирокко, мага үйлөнгүӊ келбейби? Сирокко эркин жашоого көнгөн неме эле. Кааласа, Африкага учуп барат же деӊиз үстүн чарпый зуулдайт – аялдын эмне кереги бар! Ошондуктан жообу мындай болду: – Э, донна Бореа, эки жакыр бириксе капчыгы толуп бай болбойт. Менде го эч нерсе жок, сен деле жарыган себиӊ бар экенине күмөнмүн. – Кантип мен […]