Жумабек кызы Перизат: Бахиананы кечилдикке кыйган жокмун (№16 дилбаян)

“Ч. Айтматовдун мен окуган чыгармасы” сынагына (Ч. Айтматовдун “Бахиана” этюду боюнча) Буга чейин Ч. Айтматовдун “Ак жаан”, “Кылым карытар бир күн”, “Жамийла”, “Делбирим”, “Бото көз булак”, “Кызыл алма” жана башка чыгармаларын окуганмын. Бирок, мен “Бахиана” жөнүндө жазып жатам. Аны окуп конкурска дилбаян жазууну мугалимим (Т. Бегалиева) сунуш кылды. Адегенде сүйүндүм. “Эжеке сунуштап жатса, сонун болсо керек” деп, үйгө жетип окуганча шаштым. Окуп чыгып, “Эмне деген өзү? Же окуя жок, же баш-аягы жок!” деп, авторго аябай ачууландым. Эртеси эжекеге: “Мага “Бахиана” […]

Ооган жомогу: Адилет аким

Эки киши тамактанмак болду, бирөөнүн үч токочу, экинчисинин беш токочу бар экен. Жаңыдан отура баштаганда бир жигит өтүп баратып салам берет. Тигилер саламын алик алып, бирге тамактанууга чакырышат. Ал макул болуп чогуу отуруп калат. Тамактанып бүткөн соң тиги жигит сегиз алтын тыйын калтырып айтат: – Алыңыздар, рахмат, бул силердин наныңар үчүн төлөгөнүм. Ал кеткенден кийин акчаны бөлмөк болушат. Беш токочу бар адам кыйкырат: – Беш рупий[1] меники, себеби менде беш токоч, сеники үчөө гана болгон. Үч токочу болгон киши акчаны […]

Молдова эл жомогу: Пекалэ менен Тындалэнин поптукунда иштегени

Эки дос жолугуп калып: — Экөөбүз бир туугандай болуп калдык. Кел, бир кожоюнга жалданып иштейли. Чогуу да болобуз, — деди Тындалэ. — Мейли, иштесе иштейли, — деди Пэкалэ. Ошентип экөө бир попко жалданып иштеп калышты. Жай мезгили болгондуктан, Тындалэни гумного[1] отургузду. Пэкалэни уй кайтарганга талаага жиберди. Уйлардын эч тынчы жок, жакшынакай оттоп атып эле “шырп” этсе, сайгак тийгенсип дыргаякташат. Керээлден кечке уйлардын аркасынан кубалап жүрүп, эси ооп бутун тартканга дарманы калбады. Кырманда ишөө Тындалэге да жеңил болгон жок. Атты кечке […]

Араб жомогу: Өзүнө жасаган кыянаттык

Терезе жасаган уста бир күнү жиндиге айтат: – Жиндинин баары терезе талкалайт экен, а бекерпоз сенин негедир кылган ишиң жок. Бар, терезе талкала. Мага иш таап: ошонуң менен пайда келтиресиң. Муну уккан жинди турабы, терезечинин үйүнө барып, чөнтөгүнө шыкап алган таштын баары түгөгүчө, айнектин бирин калтырбай күбүп таштайт. Терезечи камаарабай үйүнө келди, ишти көрдү. Мына, жиндегенин көрүп ал. Жиндиге муштум кесеп калды: – Маа эмне ачууланасың? – деди жинди. – Өзүң айттың го: “Бар, терезе талкала” деп. – Эй, сен […]

Башкыр эл жомогу: Ит өз кожоюнун кантип тапканы

Качандыр бир кездерде ээсиз жашаган ит өзүнө кожоюн издептир. Себеби жашоо ага абыдан оорлой берет. Бир курдай ал башы оогон жакка жөнөйт. Суу жээгине келгенде, арык боюнда отурган карышкырды көрүп: – Кандайсың, карышкыр? – дейт. – Кандай болсун. Не келдиң? – Мен өзүмө кожоюн издеп чыктым. Мени өзүңө эш кылып алчы, – дейт ит. Карышкыр макул көрөт. Экөө андан ары ээрчишип жөнөйт. Бир убакта карышкыр токтой калып айтып турганы: – Коку-уй, качтык, аюу келатат! Карышкырдын суу жүрөктүгүн түшүнгөн ит, дароо […]

Куба эл жомогу: Кулоо

Бир киши жатарында дайыма жанындагы жолдошторуна угуза сыйынчу экен: — Жаттым тынч, жаздыгым кенч. Жаттым тынч Атасы, Баласы, ыйык Мария жана башка Колдоочулар менен кошо, Ыйыктар менен бирге, жаттым тынч! Бир күнү ал керебеттен кулап кетип, полго башы томуюп, катуу онтоп, кокуйлап жиберет. — Муну уккан кошунасы айтып турат дейт: — Кантип кулабайсың анан, бүт Кудайлар менен ыйыктарды ушундай кичине керебетке ала жатып атсаң! Которгон Кубанычбек АРКАБАЕВ

Бекеева Айзирек: Аалам алпы Айтматовдун сырдуу обону (№15 дилбаян)

 «Айтматовдун мен окуган чыгармасы» сынагына (Ч.Айтматовдун «Жамийла» повести боюнча) Адам баласы бул дүйнөгө  шам чырактай жалт этип жанып келип, чагылгандай чарт этип өтүп кете берет тура. Бирок көз ирмемчелик өмүрдө түбөлүктүү из калтыруу ар кимдин эле колунан келе бербесе керек. Кимдир бирөө ызгаардуу кышта кар үстүнө из калтырса, а кимдир бирөө аптаптуу күндө кум үстүнө из калтырат. А кээ бирөөлөр ташка тамга баскандай жасаган эмгеги менен элдин кыялында, акылман адамдардын көңүлүндө, накыл кептүү сөздөрүндө сакталып кала берет экен. Мына ушундай […]

Кыргыз эл жомогу: Жакшылык жакшылык менен кайтпайт

Илгери бай жалгыз баласын көзү ачылсын деп окутууга молдонукуна алып келип берет. Бала биринчи жана экинчи жылдары абдан жакшы окуп жүрөт. Үчүнчү жылга айланган кезде баланын окуусу абдан начарлап, өзү арыктап, жүдөйт. Эмне үчүндүр балдарга кошулбай, жалгыздап жүргөндү жакшы көрөт. Молдо ата-энесине айтпай эле байкайынчы деген чечимге келет. Молдо балдарды окуткан жерде чоң суу, анын бир өйүзү жар экен. Бала тышка чыкса эле баягы жар өңдүү жерге отура берген адатка айланып калыптыр. Молдо баланын бардык кылык-жоруктарын байкап: – Айрыкча жардын […]

Исламидин кызы Нилуфар: Айтматовдун каармандары (№14 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Эл уулу,  жумурай журттун сыймыгы Чыңгыз Айтматовдун калеминен эмне деген ажайып чыгармалар жаралбады! Кагаз бетинде гана болгону менен, реалдуулукта жашап келе жаткан каармандары тууралуу кеп козголсо, түрдүү тагдырдын, күтүлбөгөн окуялардын, символиканын, табышмактуулуктун теңиз мейкиндигинде учуп жүргөн кеме жүргүнчүсүндөй сезим пайда болот. Филофейдин башкаруусундагы  космос кемеси  жер шарында жүрүп жаткан жандуунун тиричилигине көз салып, байкап тургандай элес келет. Калемгердин кыргыз адабиятына кошкон салымы эбегейсиз чоң, чыгармалары дүйнөлүк масштабдагы повесть, романдардын катарын толуктап турат. Мен сүйүп окуган:  […]

Куба эл жомогу: Ажал менен аял

Бир аялдын күйөөсү катуу оору экен. Ал төшөк тартып далайга жатыптыр. Аялы анын айланасында күйпөлөктөп жүрүп, тынымсыз сүйлөнө берчү экен: — О Жаратканым, сүйүктүүмдөн мурун мени ала көр! Алгач менин жанымды ала көр… Муну уккан бир кошунасы аны сынамакчы болуп сурап турганы: — Кошуна, сен билесиңби, ажалдын түрү кандай болорун? — Жок. — Ал жылаңач корозго окшош. — Ошондойбу. Кандай болсо да ал мени сүйүктүүмдөн мурда алса экен. Мурда алса экен, — деп аял кайра сүйлөнө баштайт. Эки-үч күндөн кийин […]

Куба эл жомогу: Эшекче жокмунбу!

Эки кошуна бар экен. Бир күнү бири эшигинин алдында отурса экинчиси үйүнөн чыга келип, так секире сүйүнүп, кооздук үчүн өстүрүлгөн көк шиберге кулап түшүп, кубанычтуу үн чыгарып, каткыра күлүп, ары-бери тоголонуп оонай баштайт.  Биринчи кошуна экинчисинин бул жоругуна айран таң калып туруп калат, анан эсине келгенсип сурайт: — Педро, сага эмне болду? Жинди болгондон соосуңбу? Педро эч нерсе укпагандай түр көргөзгөнү менен ордунан турат, бирок кайра эле шиберге кулап, ары-бери тоголоно оонап, каткыра күлүп, кубанычтуу үн чыгарат. Айран таң калган […]

Рахим кызы Жазгул: Саманчынын жолуна карай (№13 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна «Фудзиямадагы кадыр түндөн» кийин чала-бучук ойгонуп алып, кериле көзүмдү ушалап, шапа-шуп таза абага чыктым. Төбөдө мурду көрүнгөн күндүн нуру кирпиктеримди аралап, көзүмө чагылат. Тегерегимде тоолор. Жанымда тургансыйт, жакындасаң сенден качканы качкан. Ар кайсы жакка жер жарып чыгып алган гүлдөр мага «Жамийла» деген ысым ыйгарышкан. Тизелеп алып алар менен «Бетме-бет» кезигип, жытынан рахат алам. Кыпкызыл болуп көздүн жоосун алган алчаларды терип, көзүмдү жумуп, кычкылына маашырканып, ширесин шилмип, данегин чыйт түкүрүп жыргайм. Ачык асманда «Эрте келген турналар» […]

Кыргыз эл жомогу: Кимибиз улуубуз?

Адеп жер каймактап калган кезде сөзгө чечен адам болгон экен. Ал сөздөн такыр жеңилбептир. Бир күнү шайтандын атасы Малкум менен айтышып, аны жеңип, мөрөй алып калат. Ал мындай болгон эле. «Ким улуу экенин айтышалы. Ким улуу болсо, ошол жаңылыкты көп билет. Уламаны көп угат» – дешет. Мына ошентип мелдеш чарчы жыйын элдин көзүнчө башталат. – Сөз кезегин сен алгын, чеченим, – дейт шайтандын атасы. – Болуптур, – деп чечен сөз тизгинин алып кеп баштайт. – Башканын баарын айтып баш оорутуп […]

Муктар уулу Максатбек: Айтматов – дүйнө элинин таалим-тарбиячысы (№12 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Чыңгыз Айтматов чыгармаларындагы кайталангыс таалим-тарбия менен дүйнө элин сугарды. Ар түрдүү окуяларды, түрдүү проблемаларды бир сюжетке жуурулуштура билген өзгөчө стили менен далай жазуучулардын арасында айырмаланып турат. Чындыгында Жараткан берген, табигаттан берилген эч нерсеге теңдешкис жазуучулук өнөрү менен миллиондогон жүрөктөрдү багынта алды. Дүйнөлүк адабиятта орду аябай чоң жазуучулардын бири экендиги калетсиз. Повесть, романдарындагы тарбия берүүчүлүк артыкчылыгы, коомдогу опурталдуу меселелерди ортого салгандыгы менен эл ичинде өтө чоң кадыр-баркка ээ. Айтматовдун чыгармаларынын ар бири өз-өзүнчө терең мазмунга ээ […]