Кыргыз эл жомогу: Бүркүт менен коңуз

Бүркүт асманды айланып жүрүп коёнду көрүп, качырып сала берет. Коркок байкуш алыстан ажал келе жатканын сезип: – Жан соога! – деп жетип барат. Ал тездик менен коёнду тезекке калкалай салат. Бүркүт коёндун жашынган жерин көрүп калган. Ал локуюп отуруп алган кезде, коңуз бүркүткө мындай дейт: – Баатыр, жан соога, бечара бир күнүн көрсүн, – деп жалынып-жалбарат. Анын өтүнүчүнө кулак салбастан бүркүт коёнду дароо жеп, өзөк жалгайт. Болгон ызасына чыдабай коңуз: – Сенин тукумуңду курутпасамбы! – деп ант кылат, бүркүт кай […]

Акылбек кызы Айпери: Эң мыкты мурас – тарбия-таалим

«Айтматовдон алган сабагым» конкурсуна Кыргыз элине эле эмес, дүйнө жүзүнө аттын кашкасындай таанымал болгон Айтматовдун чыгармасы башка акын-жазуучулардын чыгармаларынан бөтөнчөлөнүп турат. Заманыбыздын залкар жазуучусун мен келечекти көрө билген даанышман адам деп ойлойм. “Кассандра тамгасында” адамзаттын башына келүүчү көйгөйлөрдү так, даана жазып кеткен. Каап, улуу муун өз учурунда бул чыгарманы окуса, балким азыркы учурдагы көйгөйлөрдү болтурбоого мүмкүнчүлүк болоор беле?.. Кулачы аалам менен байланышкан тоолордун кулай элегиндеги көрүнүшү сай-сөөгүмдү сыздатты. Арсен жан-жаныбарларды кырганы келген мергенчилерди кууп жиберип, өзү о дүйнө салып  кетти. […]

Армян эл жомогу: Бай менен кедей

Көчөдөгү кедейди көргөн бай кедейге басып барып мындай дейт: — Тетигил бир кап шишемди көтөр да үйгө жеткирип бергиче менин жакшы кеңештеримди уксаң, мен сыяктуу байып, жакырлыктан арыласың. — Жакшы болот, — деген кедей капты жонуна көтөрүп жолго чыгат. — Буудай нан арпа нанга караганда жакшы дешсе ишенбе, өсүмдүк майы тоң майга караганда жакшы дешсе ишенбе, койдун эти уй этине караганда жакшы десе ишенбе… – деп бай жолдо ката жаагы тынбай саймедиреп келет. Акыры ушинтип жүрүп отуруп үйүнө да жетишет, […]

Сулайман Рысбаев: Учуучу боз үй

Чоӊ атабыз менен чоӊ энебиздин көп жакшы үлгүлөрүн үйрөнүп чоӊойгон эжем Лайлиге арнайм. Автор 1.Чоӊ атам менен чоӊ энемдин түнкү кеӊеши Бөбөктөр, мен силерге дагы бир жаңы жомогумду айтып берүүгө камданып отурам. Анын окуясы мен силердей бала кезимде болгон эле. Анда чоң атам, чоң энем тирүү, алдуу-күчтүү кези. Чоң атам уста эле. Отун алганды да жакшы көрчү. Үйдө отундун түрү жыйылып турганы турган. Ошол отун алган жеринен кайың менен талдын уук-кереге болор түз-түзүнөн чогултуп жүрүп канча адамга боз үй жыгачын […]

Армян эл жомогу: Эшектин достору

Эшекчен Лоти тоодон түшүп келатып булак боюнда шарактай көңүл ачып, шарап ичип отурган жаштарды байкайт. Алардын бири Лотини көрүп кыйкырды: — Аксакал, кайрылып бир чөйчөк шарап иче кетиңиз! Лоти эшегинен түшүп, жаштардын жанына жетип отура калды. — Чөйчөктөрдү толтургула! Биз аны узун кулак эшектин ден соолугу үчүн ичебиз! – деди жигиттердин бири. — А мен эшектин чоң көздөрү үчүн көтөрөм! — Мен эшектин чыдамкайлыгы жана күчтүүлүгү үчүн ичем! — Мен эшектин кыска куйругу үчүн алам! – деп жаштар колуна тийген […]

Конкурска: Көз баштык (№46)

(Чоң энемдин жомогу) 1. Абалкы бир заманда, Ажо жашайт дүйнөдө. Ач көздүгү жагынан Адам атка күйбөгөн. Алган сайын алсам деп, Ачылыптыр арааны. Ага-иниси кошо жеп, Ата журтун талады. Элдин шорун ойлобой, Эл насибин жалмады. Эри антип жатканда Эркеси андан калбады. Капчыктуудан пара алып, Капчыгы анын толгон дейт. Каалаганын бий кылып, Калпыс заман болгон дейт. 2. Жылдардын бир жылында, Жылып кырсык келиптир. Жыргап жаткан жыласка Жылгыс кесел бериптир. Кыймылдабай шал болуп, Кыйын болду абалы. Табыптары чогулуп, Таба алышпай дабаны. Жеткен жердин […]

Армян эл жомогу: Сараң менен битир

Өтө сараң киши дагы бир өлгүдөй битиреген неме тууралуу угуп калып, көргөнү жөнөйт. Түн бир оокумда битирдин үйүн таап барган сараң терезеден караса, кожоюн үлбүрөгөн чырактын жарыгында күнүмдүк чыгашасын эсептеп, бир тыйынды эмнеге коротконун эстей албай отуруптур. Сараң эшикти тыкылдатат, битир каалганы ачып киргизип, кайрадан санай баштайт. Шымын чечип тактага отурган сараң кожоюндан сурайт: — Чырактын билигин көтөрсөк болбойбу? — Билик кыскарат, май коройт. Конок кожоюндун сарамжалына таң калып таңдайын шыкылдатат. Ошондо гана сараңга көңүл бурган битир анын шымсыз отурганын […]

Дүйшөнкул кызы Алина: Жакын адамдарсыз бул жашоо – жашоо эмес

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Мындан 2-3 жыл эле мурда Чыңгыз Айтматов деген наамды укканда менин оюмда анча деле көп түшүнүктөр жок болчу. Бул жазуучунун чыгармаларына анчейин кызыгуу жок эле. Мектепте кыргыз адабияты сабагынан Чыңгыз Айтматовдун көптөгөн чыгармаларын өтчүбүз, өзүмчө кошумча окуюн деген да ойлорум жок мезгил эле. Айтматовдун улуу инсан экендигин 90 жылдыгына байланыштуу көп иш-чаралар өткөрүлө баштаганда билдим. Мектебибизде Айтматовго арналган көркөм окуулар, чыгармаларынан үзүндүлөр аткарылып, конкурстар уюштурулуп жатканда бир канча кызыгуу пайда болду. Мен дагы ойлонуп отуруп “Кылым […]

Тилебалдыева Бермет: Бирөөгө жагалданбай жашоого үйрөнөлү

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Кыш. Мелүүн сыдырым жел. Жылдагыдай эле аба муздак, кыштын кирип келиши менен шаар эли жылуу кийимдерин кийип, ызы-чууга толгон шаарда ар кимиси жумушуна, окуусуна шашканы шашкан. Менин да кыялдарым алыска учуп, таңдын шооласы жаңы гана баш багышы менен окуума шашып баратам. Ооба, эсимде, туура бир жыл мурун босогодон кыштын  кирип келиши менен улуу жазуучубуз Чыңгыз Айтматовдун туулган күнүнө арналган иш-чаралар, анын ар кандай чыгармаларынын театрлаштырылган үзүндүлөрү ойнолгон. Мугалимибиз ар бирибизге Чыңгыз атабыздын сүйүктүү, жаккан чыгармасын окуп […]

Армян эл жомогу: Падышаны алдаган кедей

Бир падыша жашаптыр. Зериккен ал бир күнү чабармандарын туш тарапка чаптырып мындай жардык айттырат: — Уккула! Уккула! Кимде-ким падышабыз ишенгидей калп айтса, ошого алтын алма берилет! Алтын алма деген оңойбу: буту менен басып, мурду менен тынгандын баары туш-туштан ак сарайга агылып, бирден чубап, тагында эч нерсеге ишенбеген түрдө талып отурган падышага капкаяктагы калптарды жаадырып ишендирүүгө далбасташат. Бирок падыша эч кимге ишенбейт. Ошентип элдин аягы суюлганда кедейге кезек келет. Ал чоң кумган көтөрүп падышанын үстүнө кирип келет. — Сага эмне керек? […]

Корей эл жомогу: Мыйзамдуу жана мыйзамсыз балдар

Илгери корей элинде кандайдыр бир себептерден улам балдар мыйзамдуу жана мыйзамсыз деп бөлүнчү экен. Бирок кийин бул мыйзам жоюлуптур. Ал мындайча ишке ашыптыр: Бир министирдин мыйзамсыз баласы болгону менен мыйзамдуусу жок экен. Салт боюнча ал убагы келгенде өз уруусунан бир мыйзамдуу баланы мураскор кылып алышы керек болчу. Ошол учур келип министир өз инисинин мыйзамдуу уулун мураскор катары тандайт. Бул жөрөлгөгө карата атайын азем өткөрүлмөй болуп, конок катары императордун өзү чакырылат. Конок үйүнө өлкөнүн бүткүл ак сөөктөрү чогулганда, үй ээсинин он […]

Токтосун Самудинов: Адептүүлүк Алиппеси

 ЖАГЫМДУУ СӨЗДӨР Эзелтеден элибиз Жалыны күч сөзгө бай. Жашап келет кылымдап Сылык-сыпаа кеп далай. Айта бил деп үйрөттүк Балдар менен кыздарды: «АССОЛОМУ АЛЕЙКУМ!» Же, «САЛАМАТСЫЗДАРБЫ!» Ылайыктуу бүгүн да Ырасмини карманыш. Илгери эле бар экен Учурашуу: «АРБАҢЫЗ!» Кээ таанышка таң эртең Кезигишер кез келет. Андай чакта, албетте: «КАЙЫРЛУУ ТАҢ!» деш керек. А эгерде жолуксаң Жолдошуңа кечинде… «КЕЧ ЖАРЫК!» деп айтарың Дайым болсун эсиңде. Элпектикке эмитен Өзүңдү өзүң көңдүргүн. Улууга орун бошотуп, «ОТУРУҢУЗ!» дей билгин. Январда, Ноорузда Жаштыр, мейли карыдыр… Бир-бирине кайрылат: […]

Кыргыз эл жомогу: Бүркүт менен түлкү

Бир мезгилдерде бүркүт менен түлкү дос жана өтө ынтымактуу болушат. Бирибизге бирибиз кара санашпайлы деп убадалашат. Ошондон көп убакыт өтпөй бүркүт бир жыгачка уя салат, ал жыгачтын түбүнө түлкү тууп, бачикилерин бага баштайт. Түлкү бир күнү бачикилерин калтырып, алыс жакка жем издеп кетет. Ошол учурда бүркүттүн карды ачып, дарактын түбүндөгү түлкүнүн бачикилерин жеп салат. Анан нык тойгондуктан уйкуга кирет. Бир аздан кийин олжосу менен түлкү келет. Караса, балдары жок. Ал: «Алыстан душман келбейт. Бул карасанатайлык бүркүттүн колунан келди», – деп […]

Непал эл жомогу: Төлгөчү

Жылдызды карап келечекти алдын ала так айткан төлгөчү жашаптыр. Бир жылы жерди кургакчылык каптайт. Жамгыр жаабайт, тып эткен тамчы тамбайт. Эл күрүч айдап, эгин эге албай каржалат. Аңкайып асманды карап дыйкандардын айласы кетет. Бир күнү төлгөчү жылдыз санап – бүгүн жамгыр жаарын билип, жерин айдап үрөн сээп калыш үчүн талаага чыгат. Бул адамдын жамгыр жаадырарын алдын ала билип койгонуна таң калган суу атасы Индра киши кейпин кийип жерге түшүп келип, тер төгө иштеп жаткан төлгөчүдөн сурайт: — Эмне кылып атасың? […]