Кыргыз эл жомогу: Макмут

Илгери бир Макмут деген киши отуз эчкиси менен аялы экөө оокат кылчу экен. Ал киши ар күнү эртең менен мөөнгө жуурат куюп алып, эчкисин жайып кетет. Ошол убакта бир карышкыр, бир түлкү болуптур. Түлкү келип Макмутту куйругу менен жыга чаап, жууратын ичип кеткени аз келгенсип, карышкыр бирден эчкисин жеп кетчү экен. Күнүгө экөө ошентип жей берип, он беш эчкиси калат. Макмут өзү ачка болуп жүрүп, арыктап бүтөт. Макмут бир күнү чоң Карадөө дегенге айтат: — Эртең сиз биздин үйгө конокко […]

Тажик эл жомогу: Эшек менен төө

Бир жолу эшек менен төө кербенчилерден калып калышты. Чөбү белден буралган шалбаага туш болгон алар бат эле семиришти. Төө токтоолугун сактады, эшек майын көтөрө албай ары-бери ойдолоп баса баштады, жата калып оонады, кыскасы, көпкөлөңүнө тартты. — Менин ырдагым келип атат, — деди буулуккан ал бир күнү. — Койсоңчу досум, ырдаганды билсең бир жөн, айкырганга эле барсың го, ал үнүңдү адамдар укчу болсо экөөбүздү тең айдап барып жүк артышат,- дейт коркуп кеткен төө. — Талантыңды көрө албайм деп эле ачык айтпайсыңбы, […]

Жусупова Риза: «Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт» повести (өспүрүмдөр конкурсуна)

«Айтматовдун мен окуган чыгармасы» конкурсуна №6 дилбаян Айтматовдой мугалим боло электир… Мезгил жана мораль, абийирдүүлүк жана амалкөйлүк, инсандык жана көрпенделик… Эзели эскирбес бул түшүнүктөр жайында ой өкчөп, акыл калчабай калган маал кулак угуп, көз көргөн бул өтмүштүн мүлдө тарыхында боло элек болсо керек. Менимче мезгил өзү негиздүү менен негизсиздин көбүн айырмалап, кайсынысы кыярбас чындык да, кайсынысы кызылдай калп экендигин аныктоо кыйын болуп турган чакта Айтматовду окуунун зарылдыгын күн тартибине койду окшойт. Ч.Айтматовдун мен өзгөчө сүйүп окуган чыгармасы «Деңиз бойлой жорткон […]

Эстон эл жомогу: Ар ким өзүнө тийиштүүсүн алды

Бир кембагал жолоочу абышка сапар тартып  келатты. Күн батып, түн жамынып калгандыктан жакын жердеги үйлөрдүн бирине суранып, түнөп кетүүнү чечти. Чоң үйдүн терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. Байдын аялы чыгып аңкылдап, кыйкырып калды. — Азыр итти бошотом! Дегеле түнөгүчүн көр! Жогол көзүмө көрүнбөй! Жолоочу андан ары жолун улады. Келатып эски кичинекей үйдү көрдү. Терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. — Келиңиз, кириңиз! Бирок менин үйүм тар, нааразы болбо, — деди сыпайы. Абышка үйгө кирип: анын жакыр жашаарын, […]

Сулайман Рысбаев: Манжалары жок чебер жазгыч

Аңгеме-жомок Илгери-илгери кооз жана сулуу жазуу боюнча атагы алыска кеткен Теңиз аттуу бир адам болуптур. Аны падыша алтын сарайына чакыртып алат да, сарайын кооздотот, мечиттерине, чайканаларына, түрдүү мунараларына кооз-кооз сүрөттөрдү тарттырат, сулуу жазууларды жаздырат. Падыша ал үчүн Теңизге көп маяна төлөп, өзүнөн алыс кетирбейт, башка бардык сүрөтчү жана жазгычтарды кызматтан бошотот. Теңиздин жазган ажайып жазуулары жана керемет сүрөттөрү менен падышанын да атагы алыска кетип, даңазасы артат. Мындай абал Теңизден башка сүрөтчүлөр менен жазгычтардын көчөдө жумушсуз калышуусуна алып келет. Алар бул […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (3-4-5-сабактар)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК <<<<< 2-САБАК Айнек алкак—рама, Аңгек деген—яма. Мастан деген—яга, Сүйрөгүчтөр—тяга, Жаракатың—рана. Уурдалганды—кража, Ным дегениң—влага. Күчаланы—брага. Кана, дагы кимдер айтат? —Общежитие? —Жатакана. —Соттолгон жай? —Жазакана. —Кичик чөмүч? —Ковшик болот. —Жаан-чачынчы? —Дождик болот. —Младенец? —Бөбөк болот. -А зайчонок? —Бөжөк болот. —Чужой деген? —Бөлөк болот. —А бөйрөкчү? —Почка да. —Чекит деген? —Точка да. —Колыбель как? —Бешик болот. —Отверстие? —Тешик болот. —Остатки пищи? —Кешик болот. —А двер как? -Окно, эже? —Терезе эмес, Текебаев, Дверь деген –эшик болот. —“Бел?” дегенди эмне дейбиз? […]

Казак эл жомогу: Чабалекейдин куйругу эмнеге эки ачакей болуп калган

Илгери-илгери дүйнө жүзүн Айдахар деген коркунучтуу жылан башкарчу экен. Эки жүздүү чиркей ага кызмат кылат. Жылан чиркейди өзүнө чакырып: — Дүйнө жүзүн кыдырып учуп, болгон кыбыраган жандыктын канын татып, кимдики даамду экенин кайтып келип айтасың. Кимди көргөзсөң ошону жеп турам, — деди. Кожоюндун тапшырмасын аткарып, кайтып келатканда алдынан чабалекей кезикти. — Каяктан учуп келатасың?- деди. — Менин кожоюнумдун буйругу менен дүйнө жүзүн кыдырып, кимдин каны даамдуу экенин аныктап келатам,- деди чиркей. — Анан… эмнени билдиң? — Баарынан да, адамдын каны […]

Кыргыз эл жомогу: Мүнүшкөр

Илгери-илгери он жети жашар мүнүшкөр бир байдын үйүнө келип консо бир бүркүт турат. Эртең менен бай байбичеси экөө желеге бээ байлайлы деп кетишет. Бала бүркүткө карап: — Кайран асыл, билген кишинин колуна тийбей, билбес кишинин колуна тийипсиң,- деп сүйлөнөт. Анын сөзүн угуп калган бир бала байга барып: — Үйдөгү конок бала бүркүттү «кайран асыл, билген кишинин колуна тийбей, билбес кишинин колуна тийип калыпсың» деп жатат,- дейт. Бай балага келип: —  Бүркүттү таптап бергин,- дейт. —  Бүркүттү таптоону билбеймин,- дейт бала. […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (2-сабак)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК — Кана балдар, кайталайбыз, “Кайта” деген—вновь болот, Калп, жалган сөз—ложь болот. Кан деген сөз—кровь болот, Каш дегениң—вровь болот. Бектемиров, бери кара? Безгек деген—дрожь болот, Шак-шак этсе—хлоп болот. Маңдай, чеке—лоб болот, Мөөнөт деген—срок болот. Сөздөгү муун—слог болот, Сөлкөбайың—грош болот. Бөлчөк деген—дробь болот, Ордобаев жөн отургун! Отун деген—дров болот. Үңкүр деген—грот болот, Флот деген—флот болот. Нары десең—прочь болот, Молотабыт—гроб болот. Момолойлор—крот болот, Орозбаев оозуң ачпа, Ооз деген—рот болот. Сколько? дейт—канчаны, Спина дейт—арканы. Эми балдар келгиле, Бир орусча, бир […]

Таалайбек Максүтовдун бөбөктөргө арналган ырларынан

КИЧИНЕКЕЙ ЧАЛ КЕМПИР — Кетирейген баякы Тишиң түшүп, Калачы, Кичинекей чал болуп Калыпсың го, карачы? Калачыдай кызы бар, Суроо берди Алымга: — Кичинекей кемпирби, Анда кызың Жамыйла?! АЙГҮЛ КӨРГӨН АЖЫДААР Абдан узун, өңү чаар, Сойлоп барат «ажыдаар. «Айгүл көрдү даана аны Жаземдебей тааныды ал. … Айдын нуру чагылган, Чыбырчыктап агылган. Арыктын суусу эле ага Ажыдаар болуп таанылган. КҮЧҮКТҮН БОЖОМОЛУ Алгачкы кар жаап түндө, Аппак болгон айлана. Жаңы ойгонуп, күчүк чыкты Кепесинен жай гана. Аңырайып бир аз туруп, «Сүт төгүлүп калганбы?» […]

Италия эл жомогу: Королдун туткундары

Король боюнча сөз болуп калды эле, эмесе дагы бир король жөнүндө жомок угуп койгула. Илгери Италияда кандай болгонун билесиӊерби: кайда барсаң король, майда мамлекеттерге бөлүнгөн, бир шаарда бир король, башкасында экинчи король. Ушундай бир өлкөдө карт король өлүп, ордуна анын уулу таажы кийип, король болуп калат. Ал алгачкы башкаруусун эл-жерин кыдырып көрүүдөн баштады. Башкы кеӊешчи менен министрлеринин коштоосунда ак боз атты минин өз өлкөсүн айланып чыкты, түшкө жакын чыккан король, күн батканча кыдырып бүтүп, кайра келип калды, кудай жалгап анын […]

Шайлообек Дүйшеевдин бөбөктөр үчүн жараткан чыгармасы (1-сабак)

«А» дан «Я» га чейин (Тил сөздүк) Автордон: Бул ыр эмес, балдарга сөз үйрөтүү үчүн оюн ыкмасына салынып жасалган атайын тил сөздүк. Муну бала бакчалардын тарбиячылары, мектеп мугалимдери, кыргыз — орус тилдерине арналып өткөрүлчү ар кандай иш — чаралардын уюштуруучулары колдонмо катары пайдаланса болот деген ойдобуз. Эскерте кетчү жагдай, айрым сөздөрдүн котормолоруна макул болбогондор уйкаштыгын бузбай туруп тууралап алышса болот. Агит деген — үгүт болот. Апатия — күйүт болот. Баба деген — аял болот, Балбес деген жаман болот. Весть деген […]

Кыргыз эл жомогу: «Арман ай»

Илгери, илгери бир карыя киши басса-турса эле «арман ай» деп жүрчү экен. Бул карыянын топ бузар курдашы болуптур. Бир күнү ошол курдашы: — Сен дайыма эле «арман ай» деп жүрөсүң, эмнеге арман кыласың? Бала-чакаң бар, төрт түлүгүң шайма-шай,- деген экен. Ошондо карыя: — Менин арманымды уга турган болсоң балдарыма айткын, элди чакырып тамак берсин, арманымды ошондо айтам,- дейт. Курдашы карыянын айтканын анын балдарына айтат. Балдары бээ союп элге тамак берет. Ошондо карыя: — Мен жашымдан жетим калган элем. Жыйырма жашымдан […]

Фарсы эл жомогу: Тил кылычтан жаман жаралайт

Илгери бир отунчу болуптур. Токойдун четиндеги жаман там үйдө аялы экөө жашаган экен. Күнүгө балтасын көтөрүп алып токойго отун кыйганы жөнөйт. Бир күнү токойдон ырылдаган, онтогон үндү угуп калды. Эмне болду деп барып караса, буту шишип баса албай калган чоӊ арстанды көрдү. Отунчу кайраттанып, ага жакын басып барды. Анда арстан кишиче сүйлөп жиберди: — Адамдын баласы, мени угуп турчу, таманыма тикенек кирип ириӊдеп, бастырбай калды. Жакшылык кылып тикенекти сууруп салчы! Ал эӊкейип тикенекти сууруп, таманын тазалап берди. Ошондон кийин экөө […]