Лев Толстой: Эки соодагер

АҢГЕМЕ Бир жармач соодагер сапарга чыгаарда  сактап турганы өзүнүн темир-терсек мүлкүн бай соодагерге калтырат. Саякаттан кайткан соң, бай соодагерге келип, өзүнүн темир-терсек мүлкүн кайтарып берүүсүн өтүнөт. Бай соодагер бардык темир буюмдарын сатып ийген болчу. Шылтоо табуу үчүн ал минтти: — Сенин темириң күм-жам болду. — Кандайча? — Мен аны буудай сактаган кампага койгом. Анда чычкан деген жайнайт. Алар темириңди түгөлү менен жок кылышты. Темирди кантип кемиргенин өз көзүм менен көрдүм. Эгер ишенбесең, сен да барып текшер. Кедей соодагер талашып-тартышпады. Ал: […]

Касым Каимов: Мектеп жолунда

АҢГЕМЕ Бекен менен Алик удаа бала. Бекен быйыл экинчи классты бүттү… Алик али мектептин эшигин аттай элек. Алик өзүнүн кичүүлүгүнө карабастан дайыма агасына атаандашып жүрөт. Кийимди бирдей киет, таттыны көрсө андан мурда озунат. Эгерде Бекендин колунан жаңы топ же бир оюнчук көрсө талашат. Бербесе ыйлап отуруп алып коёт. Бирок өзүнүн колуна Бекенде жок буюм тийсе ага «ичиң, ичиң күйдүбү» деп, бербей суктанта баштайт. Бекен биринчи класста окуган жылы Алик суктантканда кадиресе чычалап калучу. Сабакка кызыгып, мектеп турмушуна, жаңы коллективге үйүр […]

Лев Толстой: Карга жана анын балапандары

АҢГЕМЕ Карга аралга уя салган эле. Балапандары жумурткасын чегип чыккан соң ал жөжө -каргаларды аралдан жээктеги жерге ташып өтүүнү чечти. Адегенде  балапандарынын улуусун чеңгелдей кармап, аны деңиз үстү менен алып учту. Кексе карга суунун ортосуна жеткенде чарчады. Канатын элдир-селдир  каккылап баратып, мындай ойго чарпылды: “Азыр менин алдуу-күчтүү  чагым. Балапанда каруу жок. Деңиз аркылуу аны алып учуп өтөм. Ал чоңоюп, күчкө толгондо мен улгаям да, күчтөн таям. Ошондо балапаным менин мээнетимди эстейби да, алпар деген жагыма  жеткирет болду бекен?”  Ушинтип кыялданган […]

Аскаралы Ражабалиев: Ай-Чырактын арманы

Жаным апам Байжигит кызы Саламаттын элесине гүлдестем (Аңгеме-жомок) Он жылдын жүзү, атамдын «шаты-тулпарга» мингенине. Үч эле жылдын айдыңы,  апамдын ак кушка айланып, маңги дүйнөнүн бейиш төрүнө учуп кеткенине. Жарыктык апамдын акактай тунук жүзү, балбылдаган көздөрү, энелик деми да ыпысык мээрими, бою-башына куп жарашчу көйнөктөрү (төтөнчө бадам гүлдүү көйнөгү) бир буума жапан жоолугу, шыпылдаган жеңил кыймылы, очок башында от табына бети тамылжып отурган  касиеттүү элеси көз алдымда эртели-кеч… …О мындан элүү жыл илгери. Жай мезгили. Атам түнү бою пахтага суу коюп, […]

Бектуруш САЛГАМАНИ: Митайым чычкан

АҢГЕМЕ Аябай куу, митайым чычкан жашаган экен. Өзү ар кандай жамандыктарды жасап, анан аны башка, айыпсыз бирөөлөрдүн мойнуна иле койгонго өтө маш, эптүү болуптур. Кожоюндун  жазында сепкенге  сактаган уруктук үрөнү кампада турчу. Аны  куу чычкан  байкап койгон. Ошон үчүн ал күндүзү кечке чейин уктайт да, түн ичи тыным албастан баягы каптагы жүгөрүлөрдү өзү  оюп жасап алган үйүнө ташый берди. Ошентип жүрүп,  жарымын ташып алганга жетишти. Бир күнү чычкан ташып алган  жүгөрүлөрүн  караса – бир-эки жыл иштебей эле жатып алып  жесе  […]

Евгений Пермяктын алакандай аңгемелеринен

Мурун жана тил жөнүндө Катянын эки көзү, эки кулагы, эки колу, эки буту бар болчу, мурду менен тили эле жалгыздан экен. – Чоң эне, айтсаңыз, – дейт Катя, – эмне үчүн бардыгы экиден, а эмне үчүн мурун менен тил бирден эле? – Йе, кагылайын неберем, – деп жооп берет чоң энеси,– сен көбүрөк көрүп, көбүрөк угуп, көбүрөк иш жасап, көбүрөк басып, анан аз сүйлөп, мурдуңду кереги жок жерге тыга бербесин деп ошондой жараткан. Түшүндүңбү? Шашма бычак Митя таякча жасамакчы болуп, […]

Евгений Пермяк: Машанын кантип чоңойгону

АҢГЕМЕЛЕР Кичинекей Маша бат эле чоңойгусу келчү. Аябай. Бирок канткенде чоңоёрун билчү эмес. Ал эмнелерди гана кылып көрбөдү. Апасынын туфлисин кийип ары-бери басты. Чоң энесинин үйгө кийген шөлбүрөгөн чоң көйнөгүн кийди. Чачын Катя жеңесиникине окшоштуруп тарады. Мойнуна шуру, колуна саат тагынды. Баары бир чоңойгон жок, бардыгы аны шылдыңдап күлүп жатышты. Бир жолу ал пол жууп көрмөк болду. Анан шыпырды. Шыпырганда да таптаза шыпырды, апасы таң калып мындай деди: – Машенька! Чын эле сен чоңоюп калдыңбы? Маша идиш-аякты мизилдете жууп, кургата […]

Сулайман Рысбаев: Манжалары жок чебер жазгыч

Аңгеме-жомок Илгери-илгери кооз жана сулуу жазуу боюнча атагы алыска кеткен Теңиз аттуу бир адам болуптур. Аны падыша алтын сарайына чакыртып алат да, сарайын кооздотот, мечиттерине, чайканаларына, түрдүү мунараларына кооз-кооз сүрөттөрдү тарттырат, сулуу жазууларды жаздырат. Падыша ал үчүн Теңизге көп маяна төлөп, өзүнөн алыс кетирбейт, башка бардык сүрөтчү жана жазгычтарды кызматтан бошотот. Теңиздин жазган ажайып жазуулары жана керемет сүрөттөрү менен падышанын да атагы алыска кетип, даңазасы артат. Мындай абал Теңизден башка сүрөтчүлөр менен жазгычтардын көчөдө жумушсуз калышуусуна алып келет. Алар бул […]

Касым Тыныстановдун балдар үчүн жазган аңгемелери

КИЧИНЕКЕЙ АКЫЛМАН Бир бай Сайрага куда түшмөкчү болуп, Койчуманга сөз салды. Койчуман болгон жок. Башка эл азгырып, Койчуманды жолдон чыгарды. Койчуман малга кызыгып, кудалашмакчы болду. Абыл менен Айшанын күчү келген жок. Абыл менен Айша канчалык тырышса да, Койчуман элдин бузуку тилине ээрчиди. Аз күндө мал келмек болду. Бир күнү Абыл атасына айтты: — Атаке, атаке! Мени жакшы көрөсүңбү, Сайраны жакшы көрөсүңбү? — Атага баланын алалыгы жок. Экөөңдү бирдей көрөмүн, балам, — деди атасы. — Ушул сөзүңдү унутпа, атаке, — деп […]

Касым Тыныстанов: Талаага тай өнүптүр

АҢГЕМЕ — Тай алып бер, атаке, — деп Абыл көптөн бери атасына айтып жүрүүчү эле. Абылдын сөзүнө атасы көп кулак салбай жүрдү. Бир күнү тай минип жүргөн балдарды керүп, Абылдын ичи кызыды. — Тай алып бер! — деп атасына асыла берди. — Макул, балам, жаз чыксын. Сен мектептен бошогон кезде, мен тайыңды даяр кылып коёмун. Ага чейин сен жакшылап окуй бер, — деди атасы. Жаз чыгып, Абыл мектептен бошоду: — Баягы тайды эмне кылдың, атаке? — деп Абыл сурай кетти. […]

Касым Тыныстановдун балдар үчүн жазган чыгармаларынан

ТЕРГӨӨ Бир келиндин алты кайнагасы бар экен. Биринин аты — Субан, экинчиси — Камышпай, үчүнчүсү — Карышкыр, төртүнчүсү — Койлубай, бешинчиси — Бычакбай, алтынчысынын аты Бүлөөбай экен. Келин кой кайтарып жүргөндө, бир коюн камыш менен суунун ортосуна карышкыр басып калыптыр. Келин коркуп кетип, үйүнө адам чакырмакчы болуптур. «Койду суу менен камыштын ортосунда карышкыр жеп жатат, бычакты бүлөөгө бүлөй чап!» — деп кыйкырайын десе – кайнагаларынын аттары айтылып кеткидей. Айласы кеткенден кийин, келин минтип кыйкырыптыр: Шуудураманын нары жагында, шаркыраманын бери жагында, […]

Валентина Осееванын балдар үчүн жазган аңгемелери

КАРООЛЧУ Бала бакчада көп оюнчук бар эле. Рельс менен ары-бери бурама поюздар жүгүрүп, бөлмөнүн ичин күрүлдөгөн учактардын үнү жаңыртчу, дөңгөлөктүү бешиктерде жасанып алган куурчактар уктап жатчу. Балдар чурулдап чогуу ойноп жүрүшчү, алардын бардыгы көңүлдүү болучу. Бир бала гана балдарга аралашып ойночу эмес. Ал жанына толтура оюнчуктарды үйүп алып,  эч кимди жолотпой коруп олтурчу. — Бул меники! Бул меники! – деп кыйкырчу ал, оюнчуктарды кучактап алып. Балдар талашчу эмес – ансыз деле оюнчуктар көп эле да. — Сонун ойноп атабыз, бизге […]

Касымалы Баялинов: Түлкү менен суур

Чыгыш жак алтын нурга чөмүлдү. Акырын козголуп күн чыкты. Күн шооласы Кызыл-Бел жайлоосуна чачырады. Түнү бою жайкы шүүдүрүмгө бастырылган жайлоонун майышкан жаш чөптөрү баштарын күнгө ийди, сергиди, гүлүн чыгарды. Коктуга, жыбытка, таштын кычыктарына түнөгөн жайлоодогу жапан аңдар күнгө жылынды. Ордунан туруп, жыргап, оттой баштады. Бирок жалгыз гана бир аксак суур оттогон жок. Ал булактын жанында эмгектенип ийин казып жатат. Суурдун былтыр эки баласы бар болучу. Ошол эки баласына тамак издеп, чыкпаган тоосу, кечпеген суусу, барбаган жери калган эмес. Байкуш, ошентип […]

Валентина Осееванын балдар үчүн жазган аңгемелери

Валентина Овсеевнанын мектепке чейинки жана башталгыч мектептин окуучуларына арналган таалим берүүчү кыска аңгемелерин сунуштайбыз… Көк жалбырактар Катянын эки жашыл карандашы бар эле. Ал эми Ленада бирөө да жок болчу. Анан Лена Катядан бир карандашын сурабайбы: — Жашыл карандашыңды берип турчу. Катя ага минтип жооп берди: — Мамамдан уруксат сурап келейин, анан берейин, макулбу. Эртеси күнү алар мектептен жолугушту. — Мамаң уруксат бердиби?— деп сурады Лена. — Мамам го уруксат берди, агамдан сурабай калыптырмын,— дейт Катя үшкүрүнүп. — Мейли анда, агаңдан […]