Мырзажанова Элина: Орозкул баланы багып алса болмок

«Айтматовдон алган сабагым» сынагына Улуттук сыймыгыбыз, залкар жазуучубуз Чынгыз Айтматов адам турмушундагы түбөлүктүү маселелерди козгоп, түйүндүү чыгармаларды көркөм чечмелеп жазган. Айтматовдун бардык чыгармаларында “Канткенде адам уулу адам болот?”, “Адамга эң кыйыны күн сайын адам болуу” деген ойдун тегерегинде идея жаратат. Жаратылыш көрүнүштөрү жана жаныбарлардын турмушун сүрөттөө аркылуу адам баласына эскертүү бергендей… Мага “Ак кеме” повести өзгөчө таасир берди деп ойлойм. Бул чыгармадан мен эмнени түшүндүм жана кандай сабак алдым? Орозкулду ушунчалык жек көрөм, ал тирүү туруп өзүнө күмбөз салдырат, баласы […]

Кыргыз эл жомогу: Карышкыр, мышык жана чычкан

Уй, кой, жылкы, төө, эчки илгери бир заманда адамдарга үйүр боло баштайт. Мына ошол кезде айбандардын арасында мындай деген сөз таркаптыр: – Адам баласы эки буту менен жүрүп, бүткүл жаныбарларды багындырыптыр, – дейт. Бул сөз бат эле көпчүлүккө таркай баштайт. Акыры ал кабар карышкыр, мышык, чычканга да угулат. Үчөө өз ара сүйлөшүп, адамга кызмат өтөгөнгө макул болушат. Карышкыр көйрөңдөнүп: – Мен кой, эчки, жылкыларын кайтарып, бат эле тил таап кетермин, силер кандай болор экенсиңер? Мышык үй-тиричилигине жардамдашарын, чычкан: – Ун, […]

«Музбаш»,«Тузбаш»,« Кыл Кекиртек » жана «Куурайсан» тууралуу жомок

Балдар, дүйнөдө эмнелер гана болбойт? Биз көрбөгөн, биз билбеген көп нерселер болгон да. Ошолордун бири – мына азыр силерге айтып бере турган кызык окуя. Илгери-илгери Музбаш, Тузбаш, Кылкекиртек жана Куурайсан деген төрт бир тууган болгон тура. Төртөө тең эси жок тентек, ынтымагы жок, аябай жалкоо, анан да биринин сөзүн бири таптакыр укпаган терсаяктар экен. Ата-энеси айтып жумшабаса, ар ишти өз убагында ынтымак менен бирге жасашчу эмес экен. Бир күнү алардын ата-энеси тойго кетишип, баягы төртөө үйдө калышыптыр. Эртең менен ичкен […]

Иминова Хуснида: Айтматовду гений деп билдим

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Салам достор! Менин атым Хуснида. Ош шаарындагы мектептердин биринде окуймун. Туура, бул эмне эле кат жазып жатат деп ойлойт чыгарсыңар. Бирок сѳзүмдүн аягында түшүнүп аласыздар деген ишеничтемин. Жараткандын жана депутаттарыбыздын, бийликтегилердин шарапаты менен чек ара маселеси чечилип, Өзбекстанга каттам жүрө баштады. Чек араларда тоскоолдуксуз ал жакка, бери жакка элдер өтө баштап тууган-уруктарын көрүп, жакшылыгына күбө болуп  кайтышып жаткан мезгил. Ошондой кундөрдүн биринде ишемби күнү атам, апам болуп биз да Өзбекстандын Андижан шаарына атамдын бир тууган инисинин […]

Эскимос эл жомогу: Карга менен үкү

Илгери карга менен үкүнүн өңү ак болуптур. Ак карда аларды эч ким байкачу эмес экен. Мындан улам жаныбарлар экөөнү көп учурда унутуп коюшчу. Өңдөрү окшоштугуна жараша экөө ынак да болчу. Бир күнү үкү каргага мындай дейт: — Тажадым ушундай ак кардан айырмасыз өңдөн. Биз менен эч кимдин да иши жок. — Ооба, башка канаттуулар абдан кооз, экөөбүз эле түссүзбүз. Кел, экөөбүз бири-бирибизди кооздойбуз, — дейт карга. — Анда сен биринчи мени кооздо, анан мен сени бойоюн. Бул сунушка макул болгон […]

Ильяз кызы София: Айтматов ааламы

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Жараткандын байлыгы бар эмеспи “тирүүлүк” деген. Тилекке каршы “тирүүлүк” деген түбөлүк болбойт. Түбөлүк деген “күбөлүк” да болбойт экен. Ушул ата-бабалардын акыйкат кеби чындык деген түрмөккө оролуп, ушул мезгилге, бизге, жаш муундарга жетти. Туура, ар бир жаралган пенденин бир гана өмүрү болот эмеспи. Ошол мен сөз кыла турган бир өмүрдүн ээси – Чыңгыз Айтматов. Менин окуучулук күндөрүмдөгү окуган чыгармаларымдын каармандары – жазуучунун экинчи өмүрү. Анткени, көркөм сөз тарыхына айланган, дүйнө жүзү суктанган каармандары биз менен жашайт. Мен […]

Зарипбекова Аделия: Эмне үчүн адамдай болуп жашай албайбыз?

«Айтматовдон алган сабагым» сынагына Кыргызды дүйнөгө тааныткан, адамдын адамдыгын даңазалаган залкар жазуучу, улуу инсан, көркөм сөздүн Манасы – Чыңгыз Айтматов. Б. Мурзубраимов Алакандай элибизди ааламга тааныткан Ч. Айтматов өзү жашаган, өз көзү менен көргөн заманды чыгармаларында баяндоо менен бирге адам уулу канткенде адам болот деген суроону таштаптыр. Согуш темасы жазуучунун чыгармаларында чоң орунду ээлейт. Себеби анын балалык чагы согуш мезгилине туура келген. «Атадан калган туяк» аңгемесинде согуштун айынан Авалбектей канча бала ата деген ким экендигин билбей калды. Эгерде согуш болбосо, […]

Наталья Абрамцева: Жоготуу (жомок)

Жоң эне күзгүнүн алдына гүлдөрдү койду. Күзгү деген эмне экенин билбеген гүлдөр андан чагылган өздөрүн көрүп абдан суктанышты, ушундай сулуу жандар бар экенине кубанышты. Мактоолорду жаадырып, ал тургай ийиле таазим этишти. Күзгүдөгү гүлдөр да ошондой эле кыймыл менен жооп беришти. — Силер кимсиңер? – деп сурады кызыл гүл. Жооп болгон жок. — Кел, достошуп алалык, — деди ак гүл. Дагы эле жооп болбогондо гүлдөр жакпай калдыкпы деп санааркай башташты. Гүлдөрдүн байоолугун байкаган күзгү өзүндөгү чагылуу сырын ачмай болуп: — Бул […]

Насирдин Байтемиров:  Кирпи

АҢГЕМЕ Адам болсун, айбан болсун, ар кимдин сыры, кулк-мүнөзү, ал түгүл эмнеге жакын экени, колунан эмне келери бара-бара билинет. Момун болсо Арпачыны жегенден кийин алпарып талаага таштаса, аз эле убактын ичинде жапайы мышыкка айланып кеткени белгилүү. Кандек дале жүрөт. Анын зыяны жок. Пайдасы бар. Пайдасы бар дегеним, короого чоочун киши болсун, ит, ал түгүл мышык, мал болсун, такыр киргизбейт. Өзгөчө мал кирсе жаман да. Заматтын ортосунда кылгылыкты кылбайбы. Кыйла жылдан бери көгөртүп алган огороддун ишпалдасын чыгарат. Сындырып, бүлдүрүп кетет. Жегенинен […]

Кыргыз эл жомогу: Чычкан менен мышык

Илгери-илгери өткөн бир убакта алгырлыгына сөз жетпес таргыл мышык болуптур. Мезгил-мезгили менен оошуп отуруп, ал таргыл мышык да күч-кубаттан кетет. Көзү жакшы көрбөйт. Буга ал аябай капа болот. Эмне кыларын билбей, көп ойлонот. Өзүнүн таш боор, мыкаачы кездерин эстеп, жини келип, анан кайра өзүн өзү соорото баштайт. Эми чычкан менен сүйлөшөйүн деген чечимге келет. Таргыл мышык келип: – Чыке! Аз айып, көп күнөөм болсо кечирип кой. Мен карыдым. Тынч жашаганды самайм. Көптөн-көп өтүнөөрүм такыр кек санашпайлы. Мен мындан ары карай […]

Адылбекова Айназик: Акбаранын күнү-түнү боздоп улуганы

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына «Кыргыз десе Чыңгыз келет эсиме, Чыңгыз десе Кыргыз келет эсиме», деп кыргыз элибизде бекеринен «кыргыз» деген сөз менен «Чыңгыз» деген ысым бир бүтүндүккө айланбаса керек. Жазуучунун баа жеткис чыгармалары, жан дили менен өз жери үчүн жасаган эмгектери элдин эсинде ташка тамга баскандай түбөлүк сакталат. Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгы көп улуттуу адабиятыбыздын өсүп-өнүгүүсүнө чоң салым кошту. Менин Айтматовдун ааламына саякатым адабият предмети менен таанышкан соң башталып, азыр да уланууда. Жазуучу ар бир чыгармасында «өлүп», жаңы чыгармасы менен кайра […]

Уланбекова Сирена: “Жамийла” повестиндеги ишенимдүүлүк жана чечкиндүүлүк

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Айтматов советтик коомдо жашаган адамдардын тагдыры жөнүндө жазды, бирок аны ошол учурда деле коомдогулар кабыл албай койгон жок. Айтматовдун чыгармалары ошол эле СССР жашап турган мезгилде 170ке жакын тилге которулуп Америка, Германия, Кытай жана башка өлкөлөрдүн басмаларынан бир эле чыгарманы бир нече жолу жарык көрүп, театрларда да бир канча иреттен сахналаштырылып турган. Айтматовдун эң алгачкы чыгармаларынын бири бул “Жамийла” повести. Бул чыгарма өзүнүн көркөмдүк керемети менен окурмандарды өзүнө тартпаса да, бул чыгарма жөнүндө мактоолор унутулган жок. […]

Абдыкадырова Сюита: Айтматов кумирим

«Айтматовдон алган сабагым» сынагына Ар бир адамдын өзү жактырган, кумир тутуп, чыгармаларын сүйүп окуган жазуучусу болот. Мен үчүн мына ушундай жазуучу аалам алпы, миллиондогон окурмандарды өзүнө тартып, жашоосунун ажарын ачып, турмушка көз карашын калыптандырууга негиз түзгөн адам Чыңгыз Айтматов болуп эсептелет. Эс тартып, көркөм адабиятка кызыгуум арта баштагандан бери Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларын мүмкүн болушунча көбүрөөк окууга аракет кылам. Каармандарынын арасында жүргөндөй, ал гана эмес алар менен сүйлөшүп, бирге басып, бирге турган сымал аралашып кетем. Китеп текчемде жазуунун чыгармаларынын дээрлик бардыгы […]

Орус эл жомогу: Ит болгон барин

Кедей менен барин кошуна жашачу. Бир күнү кедей аз жерден тиштеп ала жаздаган бариндин кабаанак итин таяк менен чаап өлтүрүп алат. Барин кедейди сотко берип, утуп чыгат. Сот баринден сурайт: — Кедейге кандай жаза берүүнү каалайсың? — Кедейди адамдык укугунан ажыратып, мага ит кылып бериңиз. Ит кепеде жашап, түнү бою үрүп, үйүмдү кайтарсын же адамдан акылдуу итимди тирилтип берсин. Өлгөн немени тирилткидей кедей кудай эмес да, аргасыздан бариндин ити болуп күн кечире баштайт. Ит кепеде жашайт, жугунду менен тамактанат, ал […]