Евгений Пермяк: Машанын кантип чоңойгону

АҢГЕМЕЛЕР Кичинекей Маша бат эле чоңойгусу келчү. Аябай. Бирок канткенде чоңоёрун билчү эмес. Ал эмнелерди гана кылып көрбөдү. Апасынын туфлисин кийип ары-бери басты. Чоң энесинин үйгө кийген шөлбүрөгөн чоң көйнөгүн кийди. Чачын Катя жеңесиникине окшоштуруп тарады. Мойнуна шуру, колуна саат тагынды. Баары бир чоңойгон жок, бардыгы аны шылдыңдап күлүп жатышты. Бир жолу ал пол жууп көрмөк болду. Анан шыпырды. Шыпырганда да таптаза шыпырды, апасы таң калып мындай деди: – Машенька! Чын эле сен чоңоюп калдыңбы? Маша идиш-аякты мизилдете жууп, кургата […]

Алтындан да баалуу байлык (жомок)

Өткөн бир заманда өнөрү арткан, билими ашкан эли бар бир өлкө болгон экен. Сүрөтчүлүк өнөрдөн жаралган сүрөттөрү музейлерге толуп, китеп чыгаруу өнөрүнөн жаралган түрдүү китептери китепканаларына батпайт. Карылары сөөлөттүү, балдары билимдүү бул өлкөгө сугун артып, сырттан душман басып келет. Согуш дегенди билбеген, билим-илимден башканы көздөбөгөн бул эл канчалык каршылык көрсөтсө да, каардуу душмандар далай айла-амал, далай күч менен жеңип алышат. Жеңет да, алар бүткүл музейлердеги түркүн сүрөттөрдү, китепканалардагы нарктуу китептерди калтырбай тоноп, жүздөгөн төөлөрүнө жүктөтүп, өз элине жөнөйт. Музейлери менен […]

Даргын эл жомогу: Башы жок мергенчи

Тоолуктардын үчөөсү аюуга аңчылыкка жөнөшөт. Кокусунан алдыларынан аюу көрүнө калып, үңкүрүнө кире качат. Анда алабарман бирөөсү айтып турганы: – Аюунун артынан мен да үңкүргө кирейин, кокус бир балээ болсо, буттарым тыбырар замат артка сүйрөп чыккыла. Ошону менен кирип кетип, бир убакта буттары тыбырайт. Шериктери сүйрөп чыгып караса, тигинин башы жок. Анда бирөөсү айтат дейт: – О Кудайга шүгүр, тулку бою бүтүн экен, а бирок башы кана? – десе жанындагысы: – Мүмкүн мурда эле башы жоктур, сен аны даана билчү белең? […]

Кабардин эл жомогу: Көк кытан менен чаян

Балыктуу көлмөнү көп жылдар бою бир көк кытан мекендейт. Көп жылдык жашоо карылыкка жеткирет да, акыры улгаюнун укуругуна илинген көк кытан көлмөдөн балык кармап жегенге жарабай отуруп калат. Бирок күч аз болгону менен акылы толгон ал курсак тойгузуштун амалын табат да, көл жээгинде өзү менен өзү сүйлөшө баштайт. Аны уккан жакын жерде күнгө кактанып жаткан чаян суроо салат: — Кытан аке, сага не болгон? Карылыктын айынан алжый баштаган жоксуңбу? — Каяктан алжыган! Көп жыл уялаган көлмөмө күйүп жатпаймынбы… — Эмне […]

Кыргыз эл жомогу: Макмут

Илгери бир Макмут деген киши отуз эчкиси менен аялы экөө оокат кылчу экен. Ал киши ар күнү эртең менен мөөнгө жуурат куюп алып, эчкисин жайып кетет. Ошол убакта бир карышкыр, бир түлкү болуптур. Түлкү келип Макмутту куйругу менен жыга чаап, жууратын ичип кеткени аз келгенсип, карышкыр бирден эчкисин жеп кетчү экен. Күнүгө экөө ошентип жей берип, он беш эчкиси калат. Макмут өзү ачка болуп жүрүп, арыктап бүтөт. Макмут бир күнү чоң Карадөө дегенге айтат: — Эртең сиз биздин үйгө конокко […]

Тажик эл жомогу: Эшек менен төө

Бир жолу эшек менен төө кербенчилерден калып калышты. Чөбү белден буралган шалбаага туш болгон алар бат эле семиришти. Төө токтоолугун сактады, эшек майын көтөрө албай ары-бери ойдолоп баса баштады, жата калып оонады, кыскасы, көпкөлөңүнө тартты. — Менин ырдагым келип атат, — деди буулуккан ал бир күнү. — Койсоңчу досум, ырдаганды билсең бир жөн, айкырганга эле барсың го, ал үнүңдү адамдар укчу болсо экөөбүздү тең айдап барып жүк артышат,- дейт коркуп кеткен төө. — Талантыңды көрө албайм деп эле ачык айтпайсыңбы, […]

Жусупова Риза: «Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт» повести (өспүрүмдөр конкурсуна)

«Айтматовдун мен окуган чыгармасы» конкурсуна №6 дилбаян Айтматовдой мугалим боло электир… Мезгил жана мораль, абийирдүүлүк жана амалкөйлүк, инсандык жана көрпенделик… Эзели эскирбес бул түшүнүктөр жайында ой өкчөп, акыл калчабай калган маал кулак угуп, көз көргөн бул өтмүштүн мүлдө тарыхында боло элек болсо керек. Менимче мезгил өзү негиздүү менен негизсиздин көбүн айырмалап, кайсынысы кыярбас чындык да, кайсынысы кызылдай калп экендигин аныктоо кыйын болуп турган чакта Айтматовду окуунун зарылдыгын күн тартибине койду окшойт. Ч.Айтматовдун мен өзгөчө сүйүп окуган чыгармасы «Деңиз бойлой жорткон […]

Эстон эл жомогу: Ар ким өзүнө тийиштүүсүн алды

Бир кембагал жолоочу абышка сапар тартып  келатты. Күн батып, түн жамынып калгандыктан жакын жердеги үйлөрдүн бирине суранып, түнөп кетүүнү чечти. Чоң үйдүн терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. Байдын аялы чыгып аңкылдап, кыйкырып калды. — Азыр итти бошотом! Дегеле түнөгүчүн көр! Жогол көзүмө көрүнбөй! Жолоочу андан ары жолун улады. Келатып эски кичинекей үйдү көрдү. Терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. — Келиңиз, кириңиз! Бирок менин үйүм тар, нааразы болбо, — деди сыпайы. Абышка үйгө кирип: анын жакыр жашаарын, […]

Сулайман Рысбаев: Манжалары жок чебер жазгыч

Аңгеме-жомок Илгери-илгери кооз жана сулуу жазуу боюнча атагы алыска кеткен Теңиз аттуу бир адам болуптур. Аны падыша алтын сарайына чакыртып алат да, сарайын кооздотот, мечиттерине, чайканаларына, түрдүү мунараларына кооз-кооз сүрөттөрдү тарттырат, сулуу жазууларды жаздырат. Падыша ал үчүн Теңизге көп маяна төлөп, өзүнөн алыс кетирбейт, башка бардык сүрөтчү жана жазгычтарды кызматтан бошотот. Теңиздин жазган ажайып жазуулары жана керемет сүрөттөрү менен падышанын да атагы алыска кетип, даңазасы артат. Мындай абал Теңизден башка сүрөтчүлөр менен жазгычтардын көчөдө жумушсуз калышуусуна алып келет. Алар бул […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (3-4-5-сабактар)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК <<<<< 2-САБАК Айнек алкак—рама, Аңгек деген—яма. Мастан деген—яга, Сүйрөгүчтөр—тяга, Жаракатың—рана. Уурдалганды—кража, Ным дегениң—влага. Күчаланы—брага. Кана, дагы кимдер айтат? —Общежитие? —Жатакана. —Соттолгон жай? —Жазакана. —Кичик чөмүч? —Ковшик болот. —Жаан-чачынчы? —Дождик болот. —Младенец? —Бөбөк болот. -А зайчонок? —Бөжөк болот. —Чужой деген? —Бөлөк болот. —А бөйрөкчү? —Почка да. —Чекит деген? —Точка да. —Колыбель как? —Бешик болот. —Отверстие? —Тешик болот. —Остатки пищи? —Кешик болот. —А двер как? -Окно, эже? —Терезе эмес, Текебаев, Дверь деген –эшик болот. —“Бел?” дегенди эмне дейбиз? […]

Казак эл жомогу: Чабалекейдин куйругу эмнеге эки ачакей болуп калган

Илгери-илгери дүйнө жүзүн Айдахар деген коркунучтуу жылан башкарчу экен. Эки жүздүү чиркей ага кызмат кылат. Жылан чиркейди өзүнө чакырып: — Дүйнө жүзүн кыдырып учуп, болгон кыбыраган жандыктын канын татып, кимдики даамду экенин кайтып келип айтасың. Кимди көргөзсөң ошону жеп турам, — деди. Кожоюндун тапшырмасын аткарып, кайтып келатканда алдынан чабалекей кезикти. — Каяктан учуп келатасың?- деди. — Менин кожоюнумдун буйругу менен дүйнө жүзүн кыдырып, кимдин каны даамдуу экенин аныктап келатам,- деди чиркей. — Анан… эмнени билдиң? — Баарынан да, адамдын каны […]

Кыргыз эл жомогу: Мүнүшкөр

Илгери-илгери он жети жашар мүнүшкөр бир байдын үйүнө келип консо бир бүркүт турат. Эртең менен бай байбичеси экөө желеге бээ байлайлы деп кетишет. Бала бүркүткө карап: — Кайран асыл, билген кишинин колуна тийбей, билбес кишинин колуна тийипсиң,- деп сүйлөнөт. Анын сөзүн угуп калган бир бала байга барып: — Үйдөгү конок бала бүркүттү «кайран асыл, билген кишинин колуна тийбей, билбес кишинин колуна тийип калыпсың» деп жатат,- дейт. Бай балага келип: —  Бүркүттү таптап бергин,- дейт. —  Бүркүттү таптоону билбеймин,- дейт бала. […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (2-сабак)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК — Кана балдар, кайталайбыз, “Кайта” деген—вновь болот, Калп, жалган сөз—ложь болот. Кан деген сөз—кровь болот, Каш дегениң—вровь болот. Бектемиров, бери кара? Безгек деген—дрожь болот, Шак-шак этсе—хлоп болот. Маңдай, чеке—лоб болот, Мөөнөт деген—срок болот. Сөздөгү муун—слог болот, Сөлкөбайың—грош болот. Бөлчөк деген—дробь болот, Ордобаев жөн отургун! Отун деген—дров болот. Үңкүр деген—грот болот, Флот деген—флот болот. Нары десең—прочь болот, Молотабыт—гроб болот. Момолойлор—крот болот, Орозбаев оозуң ачпа, Ооз деген—рот болот. Сколько? дейт—канчаны, Спина дейт—арканы. Эми балдар келгиле, Бир орусча, бир […]

Таалайбек Максүтовдун бөбөктөргө арналган ырларынан

КИЧИНЕКЕЙ ЧАЛ КЕМПИР — Кетирейген баякы Тишиң түшүп, Калачы, Кичинекей чал болуп Калыпсың го, карачы? Калачыдай кызы бар, Суроо берди Алымга: — Кичинекей кемпирби, Анда кызың Жамыйла?! АЙГҮЛ КӨРГӨН АЖЫДААР Абдан узун, өңү чаар, Сойлоп барат «ажыдаар. «Айгүл көрдү даана аны Жаземдебей тааныды ал. … Айдын нуру чагылган, Чыбырчыктап агылган. Арыктын суусу эле ага Ажыдаар болуп таанылган. КҮЧҮКТҮН БОЖОМОЛУ Алгачкы кар жаап түндө, Аппак болгон айлана. Жаңы ойгонуп, күчүк чыкты Кепесинен жай гана. Аңырайып бир аз туруп, «Сүт төгүлүп калганбы?» […]