Тажик эл жомогу: Дүйнөнү дүрбөткөн эшек

Же жери жок, же үйү жок, болгону бир ыркыйган карт эшеги бар кембагал жашаптыр. Ошол кембагал бир күнү өмүрү дегеле эшек көрбөгөн өлкө бар экенин угуп калат. «Эшегимди ошол жакка алпарсам бекен, – деп ойлонот кембагал. – Мүмкүн бирөө-жарымы сатып алаар». Ошентип эшегине минет да, жөнөп калат. Ойду-тоону кесип, дарыяларды кечип жүрүп отуруп эшекти өмүрү көрбөгөн, билбеген өлкөгө да туш келет. Анын шаарга келгени элди дүрбөлөң түшүрүп, тиришумдук жаныбарды көрүүгө туш-туштан жүгүрүп келишет. Эшек адатынча айкырат. Анын зоңкулдаган үнүнөн элдин […]

Цыган эл жомогу: Токойчунун белеги

Цыган кыздын апасы өлүп калып, ал апасын ойлогон сайын буркурап боздойт. Бир мерте аны тай эжеси щавель[1] терип келүүгө токойго жөнөтөт. Кыз жолдо баратып, апасын эстеп ыйлайт: – Жаным апа, сенсиз кантип жашайм? Кантип?.. Күтүүсүздөн бирөөнүн колу ийинине тийгендей болот арттан. Кылчайып, жүрөгү шуу дейт. Маңдайында сакалы аппак, көйнөгү узун, белин кендир жипке жууп алган зор денелүү карыя турат. Анын колдорун түктүү жүн басып кетиптир. Карыя кызга айтат: – Коркпо менден. Ыйлаба. Апаңдын жанын кыйнайсың. Сенин ыйыңды басууга, мынабул ташты […]

Корей эл жомогу: Чылым жөнүндө уламыш

Илгери-илгери дейт, Кытайдын алыскы булуңунда ажарлуу сулуу жашаптыр. Кисэн[1] экен ал. Кийин аны Тамбэ деп аташат. Жер үстүндөгү эркектердин баарын таануу Тамбэнин бирден-бир кыялына айланат. Бирок өмүргө түркүк болуп калган ким бар, Тамбэнин таттуу кыялдары ондогон жылдар бою ишке ашпай жүрүп көзү өтүп кетет. Бирок мүрзөсүнө чөп өсүп чыгат. Ажарлуу кисэндин элесине арнап, ал чөптүн аталышын Тамбэ[2] аташат. Кисэн акыры тамекиге айланып, жер үстүндөгү эркектин баарын таанымак тургай, эркектин баары анын кулуна айланат. Кулуна айланганы шул эмеспи, ырасында эле чылым […]

Италия эл жомогу: Бир тоголок капуста

Так деӊиздин жээгинде эскилиги жетип кыйшайган жаман там  турган. Ал үйдө андан да карган балыкчы чал-кемпири менен жашады. Алар өтө жакырчылыкта күн көрүшкөн. Абышка балык кармап келет, кемпир балык сорпо жасап, курсактары ток, өмүр өтүп жатат. Бир күнү абышка кечинде он чакты макарелло (деӊиз балыгы) кармап алып үйүнө келди. Кемпир балык сорпого казанын камдай баштаган, бир убакта балык тазалай баштап күңкүлдөп кирди: – Күндө эле балык, балыктан башка билбейбиз. Тажатты го тап-такыр. Капуста жегим келип жаным чыгып  баратат. – Келесоо […]

Кыргыз эл жомогу: Чынарбай менен перинин кызы

Өткөн заманда бир жардынын кош бойлуу аялы токойго келип, отун алып жүрчү экен. Бир күнү толуп жаткан чырпыкты көрөт. Аны таңып алып жатканда толготуп, эркек бала төрөйт. Киндигин кесип, баласын ороп алдына алып, чырпыгын аркасына көтөрүп үйүнө келет. Атасы чынар теректин түбүндө төрөлгөндүктөн баласынын атын Чынарбай коёт. Чынарбай бой көтөрүп чоңоё баштагандан тартып, ошол теректин түбүнө ойногонду жакшы көрө турган. Бала жанына ойногон сайын чынар терек күндө узарып өсөт. Анын узарып өскөнүн бала байкап, көзүнө абдан жылуу учурайт. Айылдагылар чынар […]

Лев Толстой: Кыз жана каракчылар

ЖОМОК Бир кыз талаада уйларын оттотуп, кайтарып жүргөн. Кайдан-жайдан пайда болгон белгисиз каракчылар аны кармап кетишти. Алар кызды токойдогу үйгө алып барышып, ага үйдү жыйыштырып, кийим-кечелерин жууп-тазалоону, тигүүнү буйрушту. Кыз каракчылардыкында күн өткөрүп жүрдү. Алардын табыштаган ишин аткарганы менен ал жерден кантип жылас болуунун аргасын билген жок. Каракчылар бир жакка жөнөрдө аны үйгө камап коюшчу. Күндөрдүн биринде алар кызды адаттагыдай жалгыз калтырышып, өздөрү ар кайда кетишти. Кыз саман алып келип, андан куурчак жасады да, ага өзүнүн көйнөк-көнчөгүн кийгизип, көчөнү каратып, […]

Казак эл жомогу: Алдар-Көсөө менен Жээренче

Жээренче дагы бир жолу жолукканда Алдар-Көсөө жүзгө таяп калган эле. Ал мындайча болду: Жээренче айылдын четиндеги дөбөдө отурган. Караса, жолдо таягына сүйөнүп араң баскан абышка келатыптыр. Жакын келип учурашып, жанына отура кетти. Жээренче ошондо Алдарды тааный койду, себеби улгайган кишинин ээгинде бир тал сакалы жок эле. Жээренче кубанып кетип сөз баштады: – Алдар, сен жүзгө чыктың, барбаган жериң, көрбөгөн элиң калган жок, сенин изиң калбаган жол болбосо керек. Көргөн-билгениңден айта отурсаң – мен ыраазы. Алдар-Көсөө эч жооп бербей, унчукпай көпкө […]

Еврей эл жомогу: Наавайчы менен ээсиз күч

Наавайчы түндөсү камырын жууруп коюп, камыр ачыганга чейин тук этип алмай болот. Уктап калары оюна да келбейт. Бирок ушундай катуу уктаган экен, таң атканда ойгонот. Заманы куурулат: камырым нанга жарабай калып, оңбогондой чыгымга учурадым го деп ойлойт. – Өлдүм, өлдүм! Камырдан да, акчадан да кол жуудум! Эртең эми кайсы акчама ун алам? Карбаластап камырга жүгүрүп жетсе, кудай мындай бербеспи – оозу ачылды: нандары таптатынакай бышып, сатыкка дапдаяр болуп калыптыр. Ушунчалык сонун бышкан экен, кардарлар нанды бир заматта талап кетишти! Кийинки […]

Корей эл жомогу: Илгери-илгери каптаган сел

Топон суу элдин баарын жалмаптыр. Болгону эки тирүү жан калат – агасы менен карындашы. Экөө жатындаш экен. Ал экөө эң бийик тоонун чокусуна чыгып кеткен үчүн гана аман калышыптыр. Ошол тоонун бийиктиги деле Түндүк Кореядагы 2500 метр деңиз деңгээлиндеги Куу-Чоку тоосунан кем калышпаптыр. Суу тартылып болгон кезде гана кыз менен бала жакага түшүп келишет. Бирок эч бир тирүү жанга кезигишпейт. Эми эмне болот деп баштары катат экөөнүн – адамзат тукуму ушуну менен үзүлүп тынабы?! А агасы биртууган карындашына баш кошконго […]

Америка жомогу: Көмүр үнөмдөп калуу

Бостондо эң алгачкы жолу темир меш сатыкка түшкөндө, аны сата турган адам элдин баарына мактайт: – Бул мешти сатып алган киши көмүрдүн жарымын үнөмдөп калат. Муну уккан бирөө айтат дейт: – Анда мага экини сатың, кыштан көмүрү жок чыккандай болоюн! Соболго собол Янкилер[1] соболго собол менен жооп береби деген талаштуу маселе чыгат. Атургай жаакташууга жеткенде, талашты күчөтпөө үчүн Жонатан деген билерманды чакырышат. Анысы да янкилерден экен көрсө. – Сизден сураныч, түз суроомо түз жооп айтсаңыз, – дейт талашка түшкөндөрдүн бирөөсү. […]

Босния эл жомогу: Короз менен түлкү

Бир курдай айыл четиндеги дөңсөдө короз менен түлкү капыл-тапыл кабылып калат. Шаштысы кеткен короз бакка конуп, ырын созот. – Сен бу жерде не кылып жүрөсүң? – деди түлкү. – Ырдап отургандагым, – деди короз. – Ырдаганыңды койчу. Түшпөйсүңбү бери, намазга чогуу жыгылалы! Түлкүнүн арам оюна короз шыдыр түшүндү да, үн катты: – Токто! Мен ырдап турайын, ага чейин башка динчилдер окуй турсун, биз анан жыгылабыз намазга! – А эмне, дагы бирөөлөр келмек беле? – түлкү таңгалып сурады. – Мына келатышпайбы, […]

Америка жомогу: Тетири багытка кетүү

— Негедир асман түнөрүп тургансыйт деңизге, – капитан Элдед румпелдеги өзүнүн жаш жардамчысына кайрылды. – Теребелдин күңүрттөнгөнүн карачы! Кой үкам, үйдү көздөй кайыр, – деп коюп, өзү каютага жөнөдү. – Кай багытты көздөйүн? – бозулан артынан кыйырды дароо. Алардын үйлөрү Труродо эле, а бул жер Канада. Кеме болсо Чатемден алыс эмес Массачусетс штатындагы Кейп-Код булуңуна жетип калган. – Чардактардан көзүңдү алба, – деди капитан. – Алар багытыңды көрсөтүп барат. Ошентип каютасына житти. Алты сааттан кийин ойгонду. Эмдигиче жээкке жетип калыш […]

Лев Толстой: Эки соодагер

АҢГЕМЕ Бир жармач соодагер сапарга чыгаарда  сактап турганы өзүнүн темир-терсек мүлкүн бай соодагерге калтырат. Саякаттан кайткан соң, бай соодагерге келип, өзүнүн темир-терсек мүлкүн кайтарып берүүсүн өтүнөт. Бай соодагер бардык темир буюмдарын сатып ийген болчу. Шылтоо табуу үчүн ал минтти: — Сенин темириң күм-жам болду. — Кандайча? — Мен аны буудай сактаган кампага койгом. Анда чычкан деген жайнайт. Алар темириңди түгөлү менен жок кылышты. Темирди кантип кемиргенин өз көзүм менен көрдүм. Эгер ишенбесең, сен да барып текшер. Кедей соодагер талашып-тартышпады. Ал: […]

Армян эл жомогу: Ууру жана кедей

Ууру болуптур бир. Бир күнү ал кедейдин үйүнө кирет. Кожоюн кармап алат. Суракка алат ууруну: – Не издеп келдиң? Уурунун жооп узатып турганы: – Байлык издеп жүрмүн. Муну уккан кожоюндун күйбөгөнү күл болот: – Ой атаңдын оозун урайын десе, кандай уяты жок немесиң! Мен күндүзү издеп таппаган байлыкты сен түнүчүндө табат бекенсиң?! Кургабаган сүлгү Үйлөнүү үлпөтүнөн көп өтпөй төркүнүнө жөнөгөн келинден өз энеси сурап калды: – Кандай анан, кайненең менен болгон мамилеңер көңүлдөгүдөйбү? – Баары жайында, бир гана мага жакпаганы: […]