Бекеева Айзирек: Аалам алпы Айтматовдун сырдуу обону (№15 дилбаян)

 «Айтматовдун мен окуган чыгармасы» сынагына (Ч.Айтматовдун «Жамийла» повести боюнча) Адам баласы бул дүйнөгө  шам чырактай жалт этип жанып келип, чагылгандай чарт этип өтүп кете берет тура. Бирок көз ирмемчелик өмүрдө түбөлүктүү из калтыруу ар кимдин эле колунан келе бербесе керек. Кимдир бирөө ызгаардуу кышта кар үстүнө из калтырса, а кимдир бирөө аптаптуу күндө кум үстүнө из калтырат. А кээ бирөөлөр ташка тамга баскандай жасаган эмгеги менен элдин кыялында, акылман адамдардын көңүлүндө, накыл кептүү сөздөрүндө сакталып кала берет экен. Мына ушундай […]

Исламидин кызы Нилуфар: Айтматовдун каармандары (№14 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Эл уулу,  жумурай журттун сыймыгы Чыңгыз Айтматовдун калеминен эмне деген ажайып чыгармалар жаралбады! Кагаз бетинде гана болгону менен, реалдуулукта жашап келе жаткан каармандары тууралуу кеп козголсо, түрдүү тагдырдын, күтүлбөгөн окуялардын, символиканын, табышмактуулуктун теңиз мейкиндигинде учуп жүргөн кеме жүргүнчүсүндөй сезим пайда болот. Филофейдин башкаруусундагы  космос кемеси  жер шарында жүрүп жаткан жандуунун тиричилигине көз салып, байкап тургандай элес келет. Калемгердин кыргыз адабиятына кошкон салымы эбегейсиз чоң, чыгармалары дүйнөлүк масштабдагы повесть, романдардын катарын толуктап турат. Мен сүйүп окуган:  […]

Рахим кызы Жазгул: Саманчынын жолуна карай (№13 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна «Фудзиямадагы кадыр түндөн» кийин чала-бучук ойгонуп алып, кериле көзүмдү ушалап, шапа-шуп таза абага чыктым. Төбөдө мурду көрүнгөн күндүн нуру кирпиктеримди аралап, көзүмө чагылат. Тегерегимде тоолор. Жанымда тургансыйт, жакындасаң сенден качканы качкан. Ар кайсы жакка жер жарып чыгып алган гүлдөр мага «Жамийла» деген ысым ыйгарышкан. Тизелеп алып алар менен «Бетме-бет» кезигип, жытынан рахат алам. Кыпкызыл болуп көздүн жоосун алган алчаларды терип, көзүмдү жумуп, кычкылына маашырканып, ширесин шилмип, данегин чыйт түкүрүп жыргайм. Ачык асманда «Эрте келген турналар» […]

Муктар уулу Максатбек: Айтматов – дүйнө элинин таалим-тарбиячысы (№12 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Чыңгыз Айтматов чыгармаларындагы кайталангыс таалим-тарбия менен дүйнө элин сугарды. Ар түрдүү окуяларды, түрдүү проблемаларды бир сюжетке жуурулуштура билген өзгөчө стили менен далай жазуучулардын арасында айырмаланып турат. Чындыгында Жараткан берген, табигаттан берилген эч нерсеге теңдешкис жазуучулук өнөрү менен миллиондогон жүрөктөрдү багынта алды. Дүйнөлүк адабиятта орду аябай чоң жазуучулардын бири экендиги калетсиз. Повесть, романдарындагы тарбия берүүчүлүк артыкчылыгы, коомдогу опурталдуу меселелерди ортого салгандыгы менен эл ичинде өтө чоң кадыр-баркка ээ. Айтматовдун чыгармаларынын ар бири өз-өзүнчө терең мазмунга ээ […]

Файзулдаева Бегимай: Адам бойдон калалы (№11 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Жеке тагдыры болбогон бир да чоң жазуучу кездешпейт. Жеке тагдыр дегенибиз – бул жөн эле бир адамдын басып өткөн жолу, кадыресе жашаган турмушу, өмүр таржымалы эмес. Кеп бул жерде адамдын аң-сезимдүү түрдө өзүнүн өмүр-тагдырын коомдун, элдин жашоо-турмушу менен, өз заманынын, өз мезгилинин эң курч маселелери менен шайкеш, эриш-аркак келтире алышы жөнүндө баратат. Дегеним, заманыбыздын залкар сүрөткери Чыңгыз Төрөкулович Айтматовдун чыгармачылыгынын башаты, өзөгү жеке тагдырына барып такалат. «Искусствонун чыгармасы – сүрөтчүнүн жүрөгүн чагылдырган күзгү…» деп сүрөтчү […]

Айтматов дайым бизге замандаш боло берет (№10 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Убакыт өткөн сайын Чыңгыз Айтматов да унутулуп баратканын моюнга алуубуз керек. Айтматовду билбеген, окубаган муун өсүп келе жатат. Айтматовдун урпактары, чыгармачыл адамдардын жаңы мууну улуу жазуучунун чыгармаларын жаңыча чечмелеп, жаңыча сахналаштырып, жаңыча тартчу мезгил эбак келип жетти. Искусство түрлөрүнүн ичинен эң таасирдүүсү кино эмеспи. Азыркы күндө Кыргызстандын өзүндө эле айына 2-3 кино тартылат. Бирок ал кинолордун 90% бир жолку эле көрүүгө араң жарай турган фильмдер. Анткени ал фильмдердин сюжети өтө жөнөкөй, примитивдүү, көтөргөн идеясы деле […]

Аруулукка үндөгөн “Ак кеме” повести (№9 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Аруу деген сөздү пакиза, таза деген сөздөрдүн синоними деп билебиз. Көпчүлүк окурмандар дил баянымдын бул темасына каршы чыгаттыр, бирок ар бир окурмандын табити ар бөлөк эмеспи, анан да жазуучунун кээ бир маектерине таянуу менен ушул темада дил баян жазууну чечтим. Чынында ак деген уңгу сөздөн: ак тилек, ак көңүл, ак жоолук, ак калпак деген керемет сөздөр айтылат. Муну жазып жатканымдын себеби залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовдун мага жаккан чыгармасынын аталышы да “Ак” деген сөздөн башталып жатканында […]

Болот кызы Нурзат: Мен окуган “Саманчынын жолу”

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна №8 дилбаян “Саманчынын жолу” повести 1963-жылы жарыкка чыккан. Залкар жазуучу Айтматов Чыңгыз атабыздын каардуу согуш жылдарын чагылдырган чыгармаларынын бири. Бул повестте Толгонай апа башкы каарман болуп, ал бир эле убакта эне, аял жана эл башы болгон. – Толгонай келдиңби? – Ооба, келдим жер эне. – Дагы жалгыз келдиңби? Балаңды ала келсең болмок. – Ооба өзүм келдим. Баламды ала келгенге батына албадым. – Ала келсең, экөөлөп чындыкты айтып, баарын болгондой түшүндүрмөкпүз. Эртели кечтир угулат. Айылда ачык […]

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна (№7 дилбаян)

“Тоолор кулаганда» романы Бул чыгарманы окуп жатып, коомдо болуп жаткан өзгөрүүлөрдү, адам баласы мезгилге жараша өзгөрүлүп, байлыкты туу тутуп, өз кызыкчылыгын көздөөрүн сездим. Бул көрүнүшкө каршы туруп, эл жерин коргоп, сүйүүнүн кадырына жеткен журналист Арсен Саманчиндин кайгылуу өмүр жолу мага унутулгус сезимдерди калтырды. Бул романда жаныбарлардын ички дүйнөсү, жан шериктерине жасаган ысык мамилелери, бири-бирине болгон кусалыктары сыйкырдуу чагылдырылган. Жаабарс жаш кезинде жалама тик аскаларды көзгө илбестен, бир кырдан экинчи кырды атылган октой ашып, жолундагы олжосун баса калып, ысык канды шимире […]

Жусупова Риза: «Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт» повести (өспүрүмдөр конкурсуна)

«Айтматовдун мен окуган чыгармасы» конкурсуна №6 дилбаян Айтматовдой мугалим боло электир… Мезгил жана мораль, абийирдүүлүк жана амалкөйлүк, инсандык жана көрпенделик… Эзели эскирбес бул түшүнүктөр жайында ой өкчөп, акыл калчабай калган маал кулак угуп, көз көргөн бул өтмүштүн мүлдө тарыхында боло элек болсо керек. Менимче мезгил өзү негиздүү менен негизсиздин көбүн айырмалап, кайсынысы кыярбас чындык да, кайсынысы кызылдай калп экендигин аныктоо кыйын болуп турган чакта Айтматовду окуунун зарылдыгын күн тартибине койду окшойт. Ч.Айтматовдун мен өзгөчө сүйүп окуган чыгармасы «Деңиз бойлой жорткон […]

Алмазбек уулу Бексултан: Жамийланын образы (өспүрүмдөр конкурсуна)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна №5 дилбаян Жамийланын образына жана бул сөзүнө токтолгум келет: “Бирок мен айыптуу белем?.. Сенде да айып жок… ” Кыялымда аны менен сүйлөшөм: – Жамийла, эгерде сен алтындай болгон чоң апаңды аяп, кадырман карыя чоң атаңдын куудай болгон сакалын сыйлап, ушунчалык сага жакын чолпондой жанган кайниң Сейитти аяп, алардын намысын ойлоп, айылдагы бирге турган элден айбыгып Садык менен түбөлүккө жашап калганыңда бактысыз болуп калат белең?.. Себеби ал сени эч качан бактылуу кыла албайт эле. Сен ошону […]

Байышбекова Айданек: “Тоолор кулаганда” романы (өспүрүмдөр конкурсуна)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы”  №4 дилбаян  Кыргыз элибиздин бактысына жаралган, жүрөк канын сыя кылып кагаз бетине түшүргөн чыгармалары ааламга кулач жайып, элибиздин атын дүйнө элине тааныткан, окурмандардын сүйүүсүнө ээ болуп, эл ичинде урматка бөлөнгөн, тарыхта аты алтын тамгалар менен жазылып, артында өлбөс-өчпөс изин бадырайта калтырган атактуу улуу жазуучу — Чыңгыз Төрөкулович Айтматов атабызды кимдер гана билишпейт. Дүйнөнү өзүнүн калеми менен багынткан залкар жазуучубуздун калеминен жаралган көркөм чыгармалар элдин калың катмарына сиңип, кыргыз элинин адабиятына да, руханий маданиятына да көөнөргүс салым […]

Орозобекова Гүлнара: «Биринчи мугалим» повести (Өспүрүмдөр конкурсуна)

«Айтматовдун мен окуган чыгармасы» №3 дилбаян Арийне, алтынды дат баспаган сымал таланттуу адамдардын кѳзү ѳтсѳ да, эртедир-кечтир ѳзүнүн татыктуу баасын алат, артында калган урпактары, эли-журту эстейт, эскерет, даңазалайт. Өнѳрлүү ѳлбѳйт деген сѳз бекеринен айтылбайт тура. Кыргыз адабиятында албан эмгек жараткан, баалуу адабий мурас калтырган, кылымдын жазуучусу Ч. Айтматовдун 90 жылдык мааракесине ѳткѳрүлүп жаткан иш-чаралар буга далил. Калдайган калың журту, артында калган урпактар жазуучунун арбагына таазим этип, эл-жерге ѳтѳгѳн ак эмгектин, эң оболу ѳнѳрдүн улуулугун даңазалап, жаштардын акыл-оюна «артына из калтырып, […]

Махамадсабирова Жаркынай: Танабай жана Гүлсарат (өспүрүмдөр конкурсуна)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна №1 дилбаян Ч. Айтматовдун “Гүлсарат” повести Чын айтамын, балким жалган туюлар, Чыңгыз десем ыр өзүнөн куюлар. Окшоштурам мен Чыңгызды тоолорго, Оркойгон тоо улам көзгө урунар – деген экен бир акын. Чындыгында Чыңгыз Айтматов кыргыз элинин улуу жазуучусу, залкар таланттын ээси болуп эсептелет. Анын кайсы чыгармасы жөнүндө айтпайлы ар дайым анын улуулугу далилденип турат. Кыргыз эли байыртадан эле колуна жылкы тукумун асырап келет. Ар бир кыргыз баласы ат үстүндө камчы ойнотуп жылкы менен тагдыры туташ болгон. […]