Акылбек кызы Айпери: Эң мыкты мурас – тарбия-таалим

«Айтматовдон алган сабагым» конкурсуна Кыргыз элине эле эмес, дүйнө жүзүнө аттын кашкасындай таанымал болгон Айтматовдун чыгармасы башка акын-жазуучулардын чыгармаларынан бөтөнчөлөнүп турат. Заманыбыздын залкар жазуучусун мен келечекти көрө билген даанышман адам деп ойлойм. “Кассандра тамгасында” адамзаттын башына келүүчү көйгөйлөрдү так, даана жазып кеткен. Каап, улуу муун өз учурунда бул чыгарманы окуса, балким азыркы учурдагы көйгөйлөрдү болтурбоого мүмкүнчүлүк болоор беле?.. Кулачы аалам менен байланышкан тоолордун кулай элегиндеги көрүнүшү сай-сөөгүмдү сыздатты. Арсен жан-жаныбарларды кырганы келген мергенчилерди кууп жиберип, өзү о дүйнө салып  кетти. […]

Дүйшөнкул кызы Алина: Жакын адамдарсыз бул жашоо – жашоо эмес

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Мындан 2-3 жыл эле мурда Чыңгыз Айтматов деген наамды укканда менин оюмда анча деле көп түшүнүктөр жок болчу. Бул жазуучунун чыгармаларына анчейин кызыгуу жок эле. Мектепте кыргыз адабияты сабагынан Чыңгыз Айтматовдун көптөгөн чыгармаларын өтчүбүз, өзүмчө кошумча окуюн деген да ойлорум жок мезгил эле. Айтматовдун улуу инсан экендигин 90 жылдыгына байланыштуу көп иш-чаралар өткөрүлө баштаганда билдим. Мектебибизде Айтматовго арналган көркөм окуулар, чыгармаларынан үзүндүлөр аткарылып, конкурстар уюштурулуп жатканда бир канча кызыгуу пайда болду. Мен дагы ойлонуп отуруп “Кылым […]

Тилебалдыева Бермет: Бирөөгө жагалданбай жашоого үйрөнөлү

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Кыш. Мелүүн сыдырым жел. Жылдагыдай эле аба муздак, кыштын кирип келиши менен шаар эли жылуу кийимдерин кийип, ызы-чууга толгон шаарда ар кимиси жумушуна, окуусуна шашканы шашкан. Менин да кыялдарым алыска учуп, таңдын шооласы жаңы гана баш багышы менен окуума шашып баратам. Ооба, эсимде, туура бир жыл мурун босогодон кыштын  кирип келиши менен улуу жазуучубуз Чыңгыз Айтматовдун туулган күнүнө арналган иш-чаралар, анын ар кандай чыгармаларынын театрлаштырылган үзүндүлөрү ойнолгон. Мугалимибиз ар бирибизге Чыңгыз атабыздын сүйүктүү, жаккан чыгармасын окуп […]

Мырзажанова Элина: Орозкул баланы багып алса болмок

«Айтматовдон алган сабагым» сынагына Улуттук сыймыгыбыз, залкар жазуучубуз Чынгыз Айтматов адам турмушундагы түбөлүктүү маселелерди козгоп, түйүндүү чыгармаларды көркөм чечмелеп жазган. Айтматовдун бардык чыгармаларында “Канткенде адам уулу адам болот?”, “Адамга эң кыйыны күн сайын адам болуу” деген ойдун тегерегинде идея жаратат. Жаратылыш көрүнүштөрү жана жаныбарлардын турмушун сүрөттөө аркылуу адам баласына эскертүү бергендей… Мага “Ак кеме” повести өзгөчө таасир берди деп ойлойм. Бул чыгармадан мен эмнени түшүндүм жана кандай сабак алдым? Орозкулду ушунчалык жек көрөм, ал тирүү туруп өзүнө күмбөз салдырат, баласы […]

Иминова Хуснида: Айтматовду гений деп билдим

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Салам достор! Менин атым Хуснида. Ош шаарындагы мектептердин биринде окуймун. Туура, бул эмне эле кат жазып жатат деп ойлойт чыгарсыңар. Бирок сѳзүмдүн аягында түшүнүп аласыздар деген ишеничтемин. Жараткандын жана депутаттарыбыздын, бийликтегилердин шарапаты менен чек ара маселеси чечилип, Өзбекстанга каттам жүрө баштады. Чек араларда тоскоолдуксуз ал жакка, бери жакка элдер өтө баштап тууган-уруктарын көрүп, жакшылыгына күбө болуп  кайтышып жаткан мезгил. Ошондой кундөрдүн биринде ишемби күнү атам, апам болуп биз да Өзбекстандын Андижан шаарына атамдын бир тууган инисинин […]

Ильяз кызы София: Айтматов ааламы

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Жараткандын байлыгы бар эмеспи “тирүүлүк” деген. Тилекке каршы “тирүүлүк” деген түбөлүк болбойт. Түбөлүк деген “күбөлүк” да болбойт экен. Ушул ата-бабалардын акыйкат кеби чындык деген түрмөккө оролуп, ушул мезгилге, бизге, жаш муундарга жетти. Туура, ар бир жаралган пенденин бир гана өмүрү болот эмеспи. Ошол мен сөз кыла турган бир өмүрдүн ээси – Чыңгыз Айтматов. Менин окуучулук күндөрүмдөгү окуган чыгармаларымдын каармандары – жазуучунун экинчи өмүрү. Анткени, көркөм сөз тарыхына айланган, дүйнө жүзү суктанган каармандары биз менен жашайт. Мен […]

Зарипбекова Аделия: Эмне үчүн адамдай болуп жашай албайбыз?

«Айтматовдон алган сабагым» сынагына Кыргызды дүйнөгө тааныткан, адамдын адамдыгын даңазалаган залкар жазуучу, улуу инсан, көркөм сөздүн Манасы – Чыңгыз Айтматов. Б. Мурзубраимов Алакандай элибизди ааламга тааныткан Ч. Айтматов өзү жашаган, өз көзү менен көргөн заманды чыгармаларында баяндоо менен бирге адам уулу канткенде адам болот деген суроону таштаптыр. Согуш темасы жазуучунун чыгармаларында чоң орунду ээлейт. Себеби анын балалык чагы согуш мезгилине туура келген. «Атадан калган туяк» аңгемесинде согуштун айынан Авалбектей канча бала ата деген ким экендигин билбей калды. Эгерде согуш болбосо, […]

Адылбекова Айназик: Акбаранын күнү-түнү боздоп улуганы

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына «Кыргыз десе Чыңгыз келет эсиме, Чыңгыз десе Кыргыз келет эсиме», деп кыргыз элибизде бекеринен «кыргыз» деген сөз менен «Чыңгыз» деген ысым бир бүтүндүккө айланбаса керек. Жазуучунун баа жеткис чыгармалары, жан дили менен өз жери үчүн жасаган эмгектери элдин эсинде ташка тамга баскандай түбөлүк сакталат. Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгы көп улуттуу адабиятыбыздын өсүп-өнүгүүсүнө чоң салым кошту. Менин Айтматовдун ааламына саякатым адабият предмети менен таанышкан соң башталып, азыр да уланууда. Жазуучу ар бир чыгармасында «өлүп», жаңы чыгармасы менен кайра […]

Уланбекова Сирена: “Жамийла” повестиндеги ишенимдүүлүк жана чечкиндүүлүк

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Айтматов советтик коомдо жашаган адамдардын тагдыры жөнүндө жазды, бирок аны ошол учурда деле коомдогулар кабыл албай койгон жок. Айтматовдун чыгармалары ошол эле СССР жашап турган мезгилде 170ке жакын тилге которулуп Америка, Германия, Кытай жана башка өлкөлөрдүн басмаларынан бир эле чыгарманы бир нече жолу жарык көрүп, театрларда да бир канча иреттен сахналаштырылып турган. Айтматовдун эң алгачкы чыгармаларынын бири бул “Жамийла” повести. Бул чыгарма өзүнүн көркөмдүк керемети менен окурмандарды өзүнө тартпаса да, бул чыгарма жөнүндө мактоолор унутулган жок. […]

Абдыкадырова Сюита: Айтматов кумирим

«Айтматовдон алган сабагым» сынагына Ар бир адамдын өзү жактырган, кумир тутуп, чыгармаларын сүйүп окуган жазуучусу болот. Мен үчүн мына ушундай жазуучу аалам алпы, миллиондогон окурмандарды өзүнө тартып, жашоосунун ажарын ачып, турмушка көз карашын калыптандырууга негиз түзгөн адам Чыңгыз Айтматов болуп эсептелет. Эс тартып, көркөм адабиятка кызыгуум арта баштагандан бери Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларын мүмкүн болушунча көбүрөөк окууга аракет кылам. Каармандарынын арасында жүргөндөй, ал гана эмес алар менен сүйлөшүп, бирге басып, бирге турган сымал аралашып кетем. Китеп текчемде жазуунун чыгармаларынын дээрлик бардыгы […]

Алтынбек кызы Айдай: Айтматов — түрк дүйнөсүнүн улуу инсаны

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Дүйнө эли Чыңгыз дегенде кыргызды, кыргыз дегенде Чыңгызды таанып билет. Улуу инсан кыргыз элине өз чыгармаларын мураска калтыруу менен маданий мурастарыбыздын өнүгүшүнө чыйыр жол салып кетти. Чыңгыз Айтматов улуу жазуучу эле болбостон түрк дүйнөсүнүн белгилүү инсаны боло алды. Жазуучу өз чыгармаларында үй-бүлөлүк баалуулуктарды, мекенчилдикти, туруктуулукту жана адамзаттын жаратылыш менен болгон мамилесин даңазалады. 2008-жылдын 10-июну бүтүндөй түрк дүйнөсү үчүн кайгылуу күн… Бул күнү кыргыз эли үчүн чоң жоготуу болду. Чыңгыз Айтматов каза болду деген сөзгө эч ким […]

Жаныш уулу Каныбек: Үйдөгү карынын Балага айткан жомогу

“Айтматовдон алган сабагым” конкурсуна Жашоо өз нугу менен алга жылган сайын адам пейили тарып, анын жан дүйнөсү бөксөрүп бараткансыйт. Барга шүгүр кылуу, жокко каниет бардык эле адамдын колунан келе бербегендей. Бу турмуш Чыңгыз Айтматовдун “Ак кеме” повестиндеги Орозкул үчүн, анын тар дүйнөсү, кыска ой-сезими үчүн атайлап жаралгандай туюлат. Дегеле, адам уулунда эч качан боорукердик, кайрымдуулук, бирөөнү бирөө сыйлоо, бирөөнү бирөө аёо болбогондой сезилет. Карылар жаштарга “биз силердей кезибизде мындай эмес элек” дешсе, тигилер акырая тиктешип, балбал сындуу үн катышпайт. Кары […]

Абылова Айзирек: “Биринчи мугалим” жашоомду өзгөрттү

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Ар бир адам жаш кезинен тартып бала бакчага же болбосо мектепке окуганы барат. Мектептен деңиздей көп болгон сөздөрдү, окуганды, жазууну, көптөгөн эрежелерди үйрөнөт. Мисалы, жаш балдар ата-энесинен алгачкы сөздөрдү, айлана-чөйрөдөгү ар кандай кубулуштардын аттарын үйрөнүшөт. Бирок, мындан да терең маалыматтарды мектептен гана ала алышат. Чоңойгон сайын, алар адамдар менен пикир алмашып, коомго аралаша башташат. Билимдүүгө дүйнө жарык, билимсизге дүйнө караңгы демекчи, биз билим менен булуттардын арасында бүркүт сымал ээн-эркин учсак болот. Ал эми, булутка жетчү жолду […]

Ахадова Фатима: “Эрте келген турналар” таасири

“Айтматовдон алган сабагым” сынагына Адам баласы бул төрт күндүк өмүрдө төрөлөт, жашайт, өлөт… А бирок ошол бир гана чымчым туздай болгон өмүрүн кантип өткөрдү? Сөздүн баары ушул жерге келип такалат. Чындыгында бул жашоодо баарыбызга Алла Таала тарабынан бирдей мүмкүнчүлүктөр берилет тура. Мына ошол мүмкүнчүлүктөрдү өз убагында кармап, туура жолдо пайдалана алуу ар бир адамдын өзүнүн колунда экендигине ынанып отурам. Себеби, замандын оош-кыйыш мезгилине карабай, кыргыз элинин сыймыгы болгон улуу жазуучубуз Чыңгыз Айтматов не деген укмуш чыгармаларды жаратпады. Жазуучубуздун чыгармаларын окуган […]