Ажимамат кызы Айтунук: Эгерим согуш болбосун (№ 40 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Даанышман жазуучу Чыңгыз Айтматовдун «Эрте келген турналар» повестинде согуш мезгилиндеги кыргыз жергесиндеги кыйынчылыктар, оор жоготуулар менен Ата Журт башына түшкөн мүшкүлдү ким кандайча көтөргөнү, нечен курмандык менен келген жеңишке ким кандай салым кошкону таасын көрсөтүлөт. Чыгармадагы бүткүл окуя башкы каарман Султанмураттын башынан өткөргөндөрү, аны кайрадан элестетүүсү, таттуу үмүт-кыялдары аркылуу берилет. Султанмурат, Анатайлар кимдер? Көрсө, алар жазуучунун классташтары экен. Согуш жаңы башталган кезде Айтматов он үчтөгү бала эле. Ал алааматтын адам башына алып келген бүткүл азап-тозогун […]

Курманбеков Ырыскелди: Дүйшөн агай бүгүнкү күндө барбы? (№39 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Устат, насаатчы, мугалим… Бул сөздөр таасирдүү угулуп, жүрөктүн түпкүрүндө кандайдыр бир жылуулукту пайда кылат. Ал жылуулук ичтеги музду эритип, туман каптаган көңүлгө жарыктын шооласын чачат. Турмуштан татыктуу орун таба билген ар бир адам өзүнүн ийгилигинде насаатчы, устатынын салымы бар экендигин баса белгилеп, аны сыймыктануу менен сөз кылат. Ар бир кебинде асыл сапаттарын даңазалап, аны адамдарда калыптандырууга далалаттанат. Ал эми экинчилери болсо ыраазычылыгын билдирүү максатында чыгарма жаратып, анын иш-аракетин сөз берметтеринде чагылдырат. Чындыгында эле, ак менен […]

Муратов Илимбек: “Саманчынын жолу” – кайратман, даанышман эненин тагдыры (№38 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Эне – мээримдүүлүктүн уюткусун жараткан, жан дүйнөгө асыл сапаттардын үрөнүн сепкен өзгөчө инсан. Анын жаркырап албырган жүзү, жалбарып сүйлөгөн жагымдуу сөзү бозоруп түнөргөн алай-дүлөйдү жоготкон шамал сымал, бардык азапты унуттуруп, жагымдуу жагдай жаратат. Ичинде жан дүйнөсүн түйшөлткөн ойлор алсыратып турса да, өзүнө кайрат топтоп, сыртынан жаркылдап, баласына билдирбөөгө аракет кылган асыл инсан. Бул асыл зааданын адамдык касиеттерин ачып берүүгө биздин чамабыз жетпеген сыяктанат… Кандай гана көркөм чыгарма болбосун, чиеленишкен тагдырлардын арасында эненин образы берилет. Бардык […]

Умар кызы Айзирек: Жылдыздардан өрнөк алалы (№37 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Немец элинин философу Людвиг Фейербахтын «Жазуучу жана акындар өзүлөрү жашаган доорлордун абийир жана ар-намысы» деп айтканы бар. Өз элинин турмушун сөз менен чагылдыруу кадимки жазуучунун иши. А бирок элинин кыйынчылыгын, кубанычын, ой-мүдөөсүн жан дүйнөсү менен сезип, тунук көкүрөгү менен туюп, акыл тегирменинен өткөрүп, элестүү сүрөттөө ар бир эле калемгердин колунан келе бербес. «Чыныгы чыгармачыл инсан бүт ааламды бир өзүнө сыйдыра алат» деген сөздү Ч. Айтматов өмүр бою унутпай, кол жеткистей көрүнгөн бийиктикке умтулуудан талбай келген. […]

Аманкелди кызы Асел: Абийир өлгөндөн артык өлүм барбы? (№36 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Эр карыйт, эрдик карыбайт дегендей бул бир келип кеткен кербенчилик жашоодо басып ѳткѳн узак жолдорду, мейли кыска болсун, ѳкγнбѳстѳн унутулгус же тирγγ бойдон сактап калыш ар бир адамдын ѳз колунда экен. Ар бир инсанга ар кандай талант, шык, жѳндѳм берилген. Кээ бир адамдардын берилген таланты кол жеткис бийиктикте туруп, андай инсандардын таланты ѳз мекенинин байрагын бийик кармап желбирете да алат тура. Биздин мекен кандай гана таланттуу инсандарга бай! Болгондо да зор дγйнѳлγк масштабдагы ѳзгѳчѳ шыктуу […]

Алимбекова Акбермет: “Адам өнөрдү бапестеп өстүрүүсү абзел” (№35 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Айтматовдун “Аскада калган аңчынын ыйы” көркөм-философиялык чыгармасы боюнча Жалпы адамзат тарыхында өчпөс из калтырган миңдеген алп инсандар өттү. Андай инсандардын ар кимиси ар кандай жааттагы өзгөчөлүктөрү жана адам баласы үчүн кылган кызматтары менен көзгө урунуп, оозго алынып, айрымдары кылымдар бою жоон топ адамды өзүнө магниттей тартып турбайбы! Кыргызстандын бактына бир жаралган залкар жазуучу жөнүндө канча айтсам да аз болоор. Анын ар бир жазган чыгармасы адамды ойлонтпой койбос. Жашоонун оош-кыйышын дааналап көрсөтүп гана тим болбостон, сүйүүнүн […]

Канат кызы Мээримгүл: Бирөөгө кор, бирөөгө зар бала (№34 дилбаян)

“Чыңгыз Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Чыңгызды, Чыңгыз кылган кыргыз дейбиз, Кыргызды, кыргыз кылган Чыңгыз дейбиз. Ааламга данкы чыгып бир жаралган, Чыңгызда сейрек талант, шумдук дейбиз.   Ал ырас сейрек талант бүткөн жалгыз, Кылымда улуу күчү майтарылгыс. Дүйнөдө таланттар көп, жазуучу мол, А бирок, биздин Чыңгыз кайталангыс – демекчи, улуу жазуучубуз бүткүл адамзаттык көйгөйлүү маселелерди көтөрүп, окурмандар арасында талаш-тартыш жаратып, толгонуп-түйшөлүүгө мажбурлап, турмуштун ачуу чындыгын, анын эртенкисин, келечегин көрүп, элдин турмушун, көйгөйүн, мүдөө талабын жазып, элдин тагдыры үчүн күйүп бышкан […]

Муратова Назика: Балдарыңарды аягыла (№33 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Кыргыз элинин сыймыгы болгон улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун «Ак кеме» повестин окуганымда ата-энеме, бир туугандарыма болгон аёо сезим дагы бекемделди. Үй-бүлөмдүн ыйыктыгын ушул чыгарма тастыктады. Себеби, Нургазынын дагы үй-бүлөсү толук болгондо ал тирүү калат беле?.. Аттиң, кырчын өмүр. Ата-эненин ажырашуусунан, таененин өгөйлүгүнөн бактылуу балалык өткөрө алган жок. Эх, таттуу балалык!.. Таттуу кыялдар менен жашап, келечекке умтулабыз. Анткени ата-эненин кашында болуп, опур-топур турмуш тиричиликти чогуу кылып, үй-бүлө менен дасторкондо чогуу олтуруп даам татуу өзүнчө эле ырахат […]

Алтынбекова Бегайым: Көл Энеге көз жаш төккөн Акбара (№32 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Дүйнөгө белгилүү кыргыз элинин сыймыктуу уулу Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларынын ичинен “Кыямат” романы менин жан дүйнөмө өзгөчө таасир калтырды. Чыгарманы барактай баштаганда эң алгач көз алдыбызга Ысык-Көл менен шордуу Акбара келет эмеспи. Кеп оролу ошолордон болсун. Көл жээги. Анда-санда гана шарпылдап көл өзүнө керексиз нерселерди жээкке чыгарып, өз боюн жамандыктан тазалап жатканы болбосо айлана тынч. Кечээтен бери булкунуп, шарпылдаган толкун эч басылбай жаткан. Таң эртеден Көл Эне өзүнө ашыга желип келе жаткан Акбаранын жолун утурлай тынчып […]

Анарбеков Бекбосун: Өспүрүмдөр тагдырына “эрте келген” кесепет (№31дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Аалам алпы, улуу ойчул, көркөм сөз чебери, залкар жазуучу Ч. Айтматовдун чыгармалары 178 тилге которулуп, жалпы нускасы 80 миллиондой даанада басылып чыгып, дүйнө эли тамшанып окуп турган кези. Ааламды багындырган улуу инсандын кыргыз болуп жаралышы биз үчүн чоң сыймык эмеспи. “Эрте келген турналар” повестинде согуш темасына кайрадан кайрылып, бул жолкусунда ал согуштун каардуу окуяларын жаш өспүрүмдөрдүн тагдырлары аркылуу сүрөттөйт. Кандуу согуш алардын балалык доорун уурдап, бул курактан алар эртелеп эле кол үзүшүп, айылдын белдүү адамдарына […]

Бакытбек уулу Кутманбек: Садык акемди аядым… (№30 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна Саламатсыздарбы? Мен Сейитмин. Албетте, Кайсы Сейит дешиңиздер мүмкүн. Мен Чыңгыз Айтматовдун “Жамийла” повестиндеги Жамийланын кайниси Сейитмин. Анда сѳз башынан болсун. 12-декабрь күнү мектепте адабият мугалимибиз Дүйшөева Марзия эжеке “Жамила” повести боюнча жалаң балдар арасында конкурс ѳткѳрдү. Эмнеге дегенде азыр балдар китеп окубай койбодубу, ошого балдарды кызыктыруу максатында, ушул чыгарманы окутуп, кайра текшерди. Байге фонду 2500 сом экен. Конкурска катышайын деп, чыгарманы окудум. Чыгарманы окуп отуруп, не деген кыялдарга баттым дейсиң… акыры Сейит болдум да калдым. […]

Орозалиева Алия: Ар адамдын өз Ак кемеси бар (№29 дилбаян)

“Ч.Айтматовдун мен окуган чыгармасы” сынагына Адам баласы менен жаратылыш тыгыз байланышта эмеспи. Бөтөнчө кыргыз эли табиятка жакын келишет. Илгертеден эле ата-бабаларыбыз табиятты ыйык көрүп, тазалап, багып келишкен. А биз, улам кийинки муундар жаратылыштын баркын билбей, талкалап, жоготуп, кыйратуудабыз. “Келечек жаштардын колунда” – дегендей эле, өзүбуздү көзөмөлдөй билсек, жаратылышты өзүбүздү карагандай карап, ага өзүбүзгө кам көргөндөй, этияттап, аяр мамиле кылсак, биздин өлкө ойго келгис кооздукка бөлөнмөк деген ойдомун. Карагай, бак-дарактарды кыйгандын ордуна, тескерисинче бир бак болсо да отургузсак, бул кичине болсо […]

Садыбакасова Каныкей: Жүрөк эңсөөсүн тапкан Жамийла (№28 дилбаян)

«Айтматовдун мен окуган чыгармасы» конкурсуна Бүткүл адамзаттык көгөйлүү маселерди көтөрүп, адам жүрөгүндөгү ачыкка чыкпаган ойлорду айтып, талаш-тартыш чыгарууга жем таштап, толгонуп түйшөлүүгө мажбурлаган сүрөткерлер дүйнөдө чанда чыгат. Ч.Айтматов дал ошондой сейрек кездешчү залкар таланттардан. “Жамийла”- Ч.Айтматовдун ак жолтой топ бузар чыгармаларынын алгачкысы, алпештеген ардагы. Турмуштун ар тарабын тайманбай ачып берип, жалтанбас ойлору, көз карашы менен баамга урган. Көөдөнгө батпаган улуу махабатты көкүрөктү жара тээп чыккан не бир кооз күү кайрыктарына салып безеленткен Даниярдын обону, Жамийланын аппак сүйүүсү, адам турмушундагы жакшылык […]

Райымбек кызы Мээрим: “Ак кеме” — менин сүйүктүү чыгармам (№ 27 дилбаян)

“Айтматовдун мен окуган чыгармасы” конкурсуна “Ак кеме ” повести аркылуу улуу жазуучу глобалдуу  экологиялык көйгөйлөрдү  жети жаштан сегизге жаңы караган баланын көзү менен мыкты чеберчиликте бере алган. Табийгаттын өтө  кооз жеринде  жашаган чектелүү гана адамдардын иш аракети менен бүтүндөй глобалдуу экологиялык маселени көтөрдү.  Баланын таятасы айтып берген байыркы жомогу аркылуу касиеттүү Бугу-Эненин тукумунун кырылышы, миңдеген  жылдар бой керип өсүп турган кыргыз сыймыгы болгон карагайлардын  кыйылышы  жаратылышка карата мыкаачылык эмей эмне. Чыңгыз атабыз кыргыз жеринин ар бир ташын, ар бир тал […]