Токтосун Самудиновдун «Чаң баспасын сѳздѳрдү» аттуу эмгегинен I

Уламадан уккан сѳз, Улам бирге жуккан сѳз. «Манастан» Карылардын оозунда – Шекер, шербет, бал болгон. Эр жигиттин оозунда – Намыс менен ар болгон. Касиеттүү эне тил Аруу, таза сезимдей. Кылым бойлоп келесиң Кыргыз атын ѳчүрбѳй. Бой тумардай санайбыз Кадыр тутуп ѳзүңдү. Кѳп колдонбос буюмдай Чаң баспасын сѳзүңдү. КАЙЫРМА Ар жандыкты илгертен Айырмалашат чечмелеп. Ѳз-ѳзүнчѳ ат коюп, Ургаачы, эркек деп бѳлѳт. Мергенчинин баянын Сен да эмесе тыңдачы: Сымбаттуусун койкойгон, АРКАР дешсе – ургаачы. Буржук моюн, багалчак, Мүйүздүүсү – КУЛЖАСЫ. КОРОЗ менен […]

Самуил Маршак: Шакекти ким табат?

Тепкич ылдый тегеренди, Токтобостон тоголонду, Оля кыздын шакеги. Кыз чыйылдап чебеленди: — Таптырбастан жоголобу, Кайда кетти ал деги? Ким издейт да ким табат, Кубандырат ким мени? — Мен, — деди мышык мыйолой. – Мештен ыргып түшөм да, Үй ичинен өтөм да, Тепкич ылдый секирем, Шакегиңди таап берем. Жыла албайм бирок ордуман, Чычкан аңдып отурам, Чыгабы деп коңулдан… Үзүлдү үмүт мышыктан, Ал ошондой кызык жан – Көзүн албайт кычыктан… Оля кайра чебеленди: — Шакек кайда тегеренди, Ким издейт да ким табат, […]

Самуил Маршак: Макоо чычкан жөнүндө жомок

Түндө чычкан алдей айтат коңулда: — Мөндөлөйүм уктай койгун, уктагын, Уктап турсаң наның болот колуңда, Ширин тамак болот таңда татканың. Мөндөлөйү жооп берет момундай: — Апакебай, үнүң ичке чыйылдап, Ырдаганча тим коюңуз ырдабай, Андан көрө бала баккыч мага тап. Чычкан эне чуркап барып көлмөгө, Сүзүп жүргөн бир өрдөктү чакырды: — Өрдөк эне, кирип биздин бөлмөгө Карап бергин мөндөлөйчик баатырды. — Карк-карк-карк-карк уктай койгун мөндөлөй, Жаандан соң терип берем сөөлжан. Өрдөк ырдайт, бала чычкан эч көнбөй, Уккусу жок, көзүн жумбайт чакчайган. […]

Садырбек Турдубек уулунан балдарга базарлык

МАТИЗ Кубантайдын үйүндө, Көп кулун тууду бээлери. «Күлүк ат чыкса булардан, Кубантай сен мин ээ?» — деди. Кубанды досум Кубантай, Кунанды көрүп береги. Ээ ата бизде кулун жок, Эмнени минем мен эми? Машинаңыз же эмне, «Матизди» тууп береби? БУЛУТТАР Калтырып коюп жумушту, Карашты балдар булутту. «Кандай болот болду экен, Коюубу же суюкпу? Анда айтты Жумабек: Мен билем муну мына! — деп. «Тоолордун ары жагында, Дөөлөр от жагат тура.» — деп. «Калп айткан жокмун бүтүндөй, Калбагыла түшүнбөй. Карагылачы булутту, Көрүнүшү түтүндөй.» […]

Жекшенбай Курмановдон балдарга ыр белек

ЖЕЛ Шырп чыгарбай дабышын, Шыдыр таштап арышын. Жолдо катар өпкүлөп, Жолуккандын барысын. Жүкөн сымал энтеңдеп, Жүгүрө берет жел тентек. ДОС КҮТСӨҢ Мындай санат козголду, Бек кысышып кош колду. Эшек, карга, торопой Эзилишип дос болду. Анан мындай басканда, Учту карга асманга. Эшек кетти күлүнө, Торопой жер касканга. Уккун Асан, Алашым, Баарың эстүү баласың. ушулардай дос күтсөң, Уят болуп каласың. СААТТЫН ЫРЫ Таң эртеден чырылдап, Тургандагы себебим: Ушул биздин балдардан, Уйкучу эле Белегим. Сабагына кечикпей, Эрте барсын дегеним. ТООКТУН ЫРЫ Жөжөлөрүм — […]

Жекшенбай Курмановдон балдарга базарлык

БИЛИП АЛГЫН БӨБӨГҮМ Айран, сүттүн, кымыздын, Аты жалпы Ак делет. Терек, талды, дөөлөттү, Бириктирсе Бак делет. ♦ ♦ ♦ Кымыз бышат апалар, Туруп алып заарда. Эмне делет ал буюм, Аты окшош шаарга? (Бишкек) ♦ ♦ ♦ Бири-бирине беттелген, Бир кишиге эптелген. Тегерек эки ташка биз, Айлантып талкан тартабыз. Эмесе ошол буюмду, Эмине деп айтабыз? (Жаргылчак) ♦ ♦ ♦ Ийленген таза териден, Ун салгыч деп жасалчу. Сурасаңар бул буюм, Супара деп аталчу! ♦ ♦ ♦ Борук койдун байкеси, Билбесеңер ирик делет. […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (3-4-5-сабактар)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК <<<<< 2-САБАК Айнек алкак—рама, Аңгек деген—яма. Мастан деген—яга, Сүйрөгүчтөр—тяга, Жаракатың—рана. Уурдалганды—кража, Ным дегениң—влага. Күчаланы—брага. Кана, дагы кимдер айтат? —Общежитие? —Жатакана. —Соттолгон жай? —Жазакана. —Кичик чөмүч? —Ковшик болот. —Жаан-чачынчы? —Дождик болот. —Младенец? —Бөбөк болот. -А зайчонок? —Бөжөк болот. —Чужой деген? —Бөлөк болот. —А бөйрөкчү? —Почка да. —Чекит деген? —Точка да. —Колыбель как? —Бешик болот. —Отверстие? —Тешик болот. —Остатки пищи? —Кешик болот. —А двер как? -Окно, эже? —Терезе эмес, Текебаев, Дверь деген –эшик болот. —“Бел?” дегенди эмне дейбиз? […]

Шайлообек Дүйшеев: «А» дан «Я» га чейин (2-сабак)

(Тил сөздүк) <<<<< 1-САБАК — Кана балдар, кайталайбыз, “Кайта” деген—вновь болот, Калп, жалган сөз—ложь болот. Кан деген сөз—кровь болот, Каш дегениң—вровь болот. Бектемиров, бери кара? Безгек деген—дрожь болот, Шак-шак этсе—хлоп болот. Маңдай, чеке—лоб болот, Мөөнөт деген—срок болот. Сөздөгү муун—слог болот, Сөлкөбайың—грош болот. Бөлчөк деген—дробь болот, Ордобаев жөн отургун! Отун деген—дров болот. Үңкүр деген—грот болот, Флот деген—флот болот. Нары десең—прочь болот, Молотабыт—гроб болот. Момолойлор—крот болот, Орозбаев оозуң ачпа, Ооз деген—рот болот. Сколько? дейт—канчаны, Спина дейт—арканы. Эми балдар келгиле, Бир орусча, бир […]

Таалайбек Максүтовдун бөбөктөргө арналган ырларынан

КИЧИНЕКЕЙ ЧАЛ КЕМПИР — Кетирейген баякы Тишиң түшүп, Калачы, Кичинекей чал болуп Калыпсың го, карачы? Калачыдай кызы бар, Суроо берди Алымга: — Кичинекей кемпирби, Анда кызың Жамыйла?! АЙГҮЛ КӨРГӨН АЖЫДААР Абдан узун, өңү чаар, Сойлоп барат «ажыдаар. «Айгүл көрдү даана аны Жаземдебей тааныды ал. … Айдын нуру чагылган, Чыбырчыктап агылган. Арыктын суусу эле ага Ажыдаар болуп таанылган. КҮЧҮКТҮН БОЖОМОЛУ Алгачкы кар жаап түндө, Аппак болгон айлана. Жаңы ойгонуп, күчүк чыкты Кепесинен жай гана. Аңырайып бир аз туруп, «Сүт төгүлүп калганбы?» […]

Шайлообек Дүйшеевдин бөбөктөр үчүн жараткан чыгармасы (1-сабак)

«А» дан «Я» га чейин (Тил сөздүк) Автордон: Бул ыр эмес, балдарга сөз үйрөтүү үчүн оюн ыкмасына салынып жасалган атайын тил сөздүк. Муну бала бакчалардын тарбиячылары, мектеп мугалимдери, кыргыз — орус тилдерине арналып өткөрүлчү ар кандай иш — чаралардын уюштуруучулары колдонмо катары пайдаланса болот деген ойдобуз. Эскерте кетчү жагдай, айрым сөздөрдүн котормолоруна макул болбогондор уйкаштыгын бузбай туруп тууралап алышса болот. Агит деген — үгүт болот. Апатия — күйүт болот. Баба деген — аял болот, Балбес деген жаман болот. Весть деген […]

Линда Бут Свини: Шамалдын учуру

Башталган кезде бороону: Морлордун чыгып обону. Кайчылдап каалга, терезе Карайбыз сыртты оболу. Теле-экран чырт-чурт чертилип, Үшкүрөт энем энтигип. А биздин куунак көңүлдөр Этек-жең, көйнөк желпинип! Ордунан жылып араба, Флюгер[1] – калак абада. Коңгуроо зың-зың кагылып Корголойт күчүк анада. Дарактар бийлеп термелет, Жөргөмүш желе тормолойт. Калдаңдайт учуп жалбырак, Калтырап чычкан корголойт. Күчөнсө шамал жандана, Эгинди чачып анда да… Булуттар көктө жарышып, Ойнойбуз а биз шаңдана. Парустун парда канаты, Кайыктар калкып баратыр. Деңизде дөңгөч делбектейт, Чардактар кайкып галаты[2]… Суу толкуп, оонап челектер, Сапырып […]

Жекшенбай Курмановдон балдар үчүн базарлык

БИЗДИН БАКЕН Бакен тентек бир далай, Баткак сууну ылгабай. Баса берип көп жүдөйт, Батинкеси кургабай. Кургаганда баштары, Көктү карап чүйрүйөт. Батыра албай эртеси, Баарыбызды күлдүрөт. Акыл айттык көнбөдү, Ал адатын койбоду. Кыйла кичүү өзүнөн, Кымбатбекче болбоду. КӨПӨЛӨК МЕНЕН ЧЫМЫН Көпөлөк: — Дың-дың этип үйүңдөн, Чыкпай эле жүрөсүң. Жүрү жыргап келели, Гүлдүн соруп ширесин. Чымын: — Ал жагыңда эмне бар, Ачпайт деле курсагым. Тоюп алам анткени, Мурдунан эле Ыйсанын. Ушул сөздүн маанисин, Баарыбыз тең ойлойлу. Башкалардан сын угуп, Биз да Ыйсадай […]

Жакыпбек Абдылдаевдин балдар үчүн жазган ырларынан

КЕЧИКПЕЙ БАР КОНОККО Көңүлү шат ыр ырдап, Келе жаткан кыбырап. Ташбакага коёнек Салам айтып бурулат: — Аппак кылып жакасын, Кийип көйнөк тазасын. Айтчы, Таке, таң атпай Кайда бара жатасың? — Тигил көчө тарапта Чакырды эле курдашым, Кечки сыйлуу тамакка. — Анда неге жөнөдүң, Азыр жаңы таң атса? — Жүрсөм сени эстүү деп, Сүйлөтөсүң сөздү көп. Мен жеткиче үйүнө Күн да батып, кеч кирет. ӨТКҮН Булут алыс түртүлүп, Көктө турат күн тийип. Ошол булут күн бетин Жаап калса үңкүйүп, Күн мындайды […]

Жекшенбай Курмановдон балдарга базарлык

Агаларын ардантат Ишен келсе мектептен, Иш жасалбай текшерүү: Үсөн келет шылкыйып, «Үчкө» толуп дептери. Күнүгө эле сүйүнүп, Кош таноосун барбайтып, Эсен келет «беш» алып, Эки агасын ардантып. Жетиген Биздин жалкоо Жетиген, Быйыл окуйт экиден. Эч бир алган беши жок, «Экиси» чоң өзүнөн. Эми качан Жетиген, Арылаар экен «экиден»!? Ойносун десек Уят деген каякта, Кичик иним Маратта. Ойносун деп машине, Сатып берсек, заматта: Кылгылыкты кылыптыр, Жылгыс кылып тыныптыр. Олтургучу түбүнөн, Омкорулуп сыныптыр. Дөңгөлөктөр бир бөлөк, Руль деген ийрейет. Кабинасын карасаң, Өз […]