Якут эл жомогу: Каз менен турна

Бир курдай көл жээгинде жүндөрү түлөгөн семиз каз отурган экен. Күтүүсүздөн турна келип жанына конот. Сезим каздын жанында ыркыйып арык көрүнөт турна. Аны көргөн каз каадалана мыскылдайт: — Атанын кургурум ай-йе, аркайып сөөгүң эле калган го! Жайлы жайлай өзөк жалгадың беле деги… Ошол замат экөө тең көл жээгинде колундагы куралын шыкаалаган мергенчини көрүп калышты. Турна көз ачып жумганча ордунан уча качты. Ал эми көчүгү көйкөлүп май баскан каз болсо канатын каккыча эле мылтыктын “тарс” эткен үнү жаңырып калды. Ошентип күлтүйүп […]

Сыйкырдуу комуз жөнүндө жомок

Илгери-илгери кыргыздарда аты алыска угулган, даңкы далайга кеткен бир комузчу жашаган экен. Ал өзүнө өрүктөн комуз чаап, комузунун тилин булбулча сайратып, миң кубулткан добушу менен уккандын черин жазчу экен. Улам жашы өйдөлөгөн сайын «Ушул өнөрүмдү кайсы балам алып калар экен» деп миң түйшөлө баштайт. Байкаса, кенже уулунун шыгы бардай көрүнөт. Ошондо үч уулунун кенжеси Медерине комуз өнөрүн үйрөтө баштайт. Медер «Камбаркан» баш болгон кара күүлөрдү, кол ойноткон «Ботойлорду» үйрөнүп калганда атасы бу дүйнө менен кош айтышар кез келиптир. Күндөрдүн биринде, […]

Куба эл жомогу: Чоёке

Бир айылда ак кол, ак чүч, жеткен чоёке кыз жашачу экен.  Кайсы бир күнү Гавана шаарында жашаган эжеси аны алып кетип, ал жакта бир топко чейин жүрүп келет. Келгенде да көзү-кашын боёнуп, жаңы моданы пайдаланып, таанылгыстай өзгөрүлөт. Өзгөчө баягы кылыктанма чоёкелиги ого бетер күчөп, өзүн тимеле шаардык катары сезип кайтат, мурду баягыдан да көтөрүлө түшкөнү байкалат. Мындай өзгөрүүгө айылдаштары таң калып турганда кыз балтаны көрүп сурайт дейт: — Мына бул эмне деген оокатыңар? — Бул отун жарган балта да, — […]

Куба эл жомогу: Кээде дүлөй көрүнүп койгонуң туура

Бир поп кол алдындагы кызматчысы кайыр садаганын акчасынан уурдап жүргөнүн билип калып суракка ала баштайт. — Ыйык идишке эмне үчүн кол салып, күнөөгө батып жүрөсүң, көр пенде? Поп чокунуу залынын аркы башында турган, андыктан аралык алыс болчу. Кыйын абалга кабылганын билген кызматчы укпамыш болуп арамзаланат: — Ыя, эмне дейсиз? Бул жерден угулбай жатат. — Кулагыңа кебез тыгып алдың беле, көр пенде! Эмне үчүн ыйык идишке кол саласың? — Ыя, эмне дейсиз? Угулбай атат! — Сеники жакшы эле угулуп атпайбы! Эмне […]

Куба эл жомогу: Куу гаитилик

Кант камышында иштеген кишилер бир бөлмөдө жашап жүрүшөт. Бир күнү аларга бир гаитилик кошулат. Бир ай өтүп гаитилик маяна алып базардан кумара сатып алат да, ага үч песо акчасын салып, таштын түбүнө катат. Түн бир убак болуп калгандыктан, үйгө кирип жылуу төшөккө жайланышкан көңүлү да кошо жайланып, кыңылдап ырдайт: “Кумарамда үч песом бар, эмкиде үчтү кошсом алтоо болот”. Жанында жаткан коңшусу уктагандай болуп бышылдап жатканы менен ойгоо болчу, анын ырын угуп калат. Убакыт закымдай учуп кийинки маяна алчу күн да […]

Индей эл жомогу: Жөргөмүш менен түлкү

Жөргөмүш бир күнү ээн талаага ууга чыкты. Окчонтоюн окко толтуруп алган. Окту эмнеден жасамак эле ал, чөп-чардан да. Алдынан Түлкүгө кабылды. – Ийе, Түлкү тууганым кандайсың? – деди Жөргөмүш, – Тирлигиң кантип атат? – Кайдагы Түлкү болмок элем, – деди күңкүлдөп тиги, – кечээ Бизонго[1] бир жылдан бери эчтемке жебей ачкамын десем, кээде чөп-чар деле жеп тур деп мени да Бизонго айлантып салды. – Мына де, бир жылдан бери ачка болуп, – жандана түштү Жөргөмүш. – Э айланып кетейин, Түкөш, […]

Куба эл жомогу: Макоо жигит жана ыйык Антоний

Бир макоо жигит сулуу кызды акылдан адаша сүйүп калды. Бирок кыз аны карап да койгон жок. Айласы кеткен жигит досунан кеңеш сурады. — Анын эмне кыйынчылыгы бар! Чиркөөгө баргын да ыйык Антонийге сыйынып, “эгер кызды сүйгүзсөң алдыңа келип чоң шам жагам”-  деп убадаңды бер. Буга ынанган жигит чиркөөгө барып, ыйык Антонийдин чоң айкелинин алдына чөгөлөп жакшылап сыйынып, келген максатын айтты: — Ыйык Антоний ата, эгер мен сүйгөн кыз мага жакшы мамиле кылса алдыңа момундай соң шам жагам! – деп бир […]

Куба жомогу: Ыйык Лазардын көгүчкөнү

Торкавота деген негр чиркөөгө келип ыйык Лазарга таң эрте мергенчиликке чыгаарын, эгер эки көгүчкөн атса анын бирөөсүн өзүнө энчилерин айтып сыйынды. Ошол түн абдан суук болсо да, Торкавота таң ата эринбестен туруп, мылтыгын алып мергенчиликке жөнөдү. Токой аралап бир топ барып, алды жактагы бадалдардын арасынан жер чокуп оттоп жүргөн эки көгүчкөндү көрүп, жакшылап мээлеп атты эле, алардын бири бырпырап ордунда калып, экинчиси уча качты. — Ыйык Лазарь! Тигине сенин көгүчкөнүң сага баратат!  Энчиңди кабыл ал! – деп кыйкырган Торкавота эргул […]

Алтындан да баалуу байлык (жомок)

Өткөн бир заманда өнөрү арткан, билими ашкан эли бар бир өлкө болгон экен. Сүрөтчүлүк өнөрдөн жаралган сүрөттөрү музейлерге толуп, китеп чыгаруу өнөрүнөн жаралган түрдүү китептери китепканаларына батпайт. Карылары сөөлөттүү, балдары билимдүү бул өлкөгө сугун артып, сырттан душман басып келет. Согуш дегенди билбеген, билим-илимден башканы көздөбөгөн бул эл канчалык каршылык көрсөтсө да, каардуу душмандар далай айла-амал, далай күч менен жеңип алышат. Жеңет да, алар бүткүл музейлердеги түркүн сүрөттөрдү, китепканалардагы нарктуу китептерди калтырбай тоноп, жүздөгөн төөлөрүнө жүктөтүп, өз элине жөнөйт. Музейлери менен […]

Даргын эл жомогу: Башы жок мергенчи

Тоолуктардын үчөөсү аюуга аңчылыкка жөнөшөт. Кокусунан алдыларынан аюу көрүнө калып, үңкүрүнө кире качат. Анда алабарман бирөөсү айтып турганы: – Аюунун артынан мен да үңкүргө кирейин, кокус бир балээ болсо, буттарым тыбырар замат артка сүйрөп чыккыла. Ошону менен кирип кетип, бир убакта буттары тыбырайт. Шериктери сүйрөп чыгып караса, тигинин башы жок. Анда бирөөсү айтат дейт: – О Кудайга шүгүр, тулку бою бүтүн экен, а бирок башы кана? – десе жанындагысы: – Мүмкүн мурда эле башы жоктур, сен аны даана билчү белең? […]

Кабардин эл жомогу: Көк кытан менен чаян

Балыктуу көлмөнү көп жылдар бою бир көк кытан мекендейт. Көп жылдык жашоо карылыкка жеткирет да, акыры улгаюнун укуругуна илинген көк кытан көлмөдөн балык кармап жегенге жарабай отуруп калат. Бирок күч аз болгону менен акылы толгон ал курсак тойгузуштун амалын табат да, көл жээгинде өзү менен өзү сүйлөшө баштайт. Аны уккан жакын жерде күнгө кактанып жаткан чаян суроо салат: — Кытан аке, сага не болгон? Карылыктын айынан алжый баштаган жоксуңбу? — Каяктан алжыган! Көп жыл уялаган көлмөмө күйүп жатпаймынбы… — Эмне […]

Кыргыз эл жомогу: Макмут

Илгери бир Макмут деген киши отуз эчкиси менен аялы экөө оокат кылчу экен. Ал киши ар күнү эртең менен мөөнгө жуурат куюп алып, эчкисин жайып кетет. Ошол убакта бир карышкыр, бир түлкү болуптур. Түлкү келип Макмутту куйругу менен жыга чаап, жууратын ичип кеткени аз келгенсип, карышкыр бирден эчкисин жеп кетчү экен. Күнүгө экөө ошентип жей берип, он беш эчкиси калат. Макмут өзү ачка болуп жүрүп, арыктап бүтөт. Макмут бир күнү чоң Карадөө дегенге айтат: — Эртең сиз биздин үйгө конокко […]

Тажик эл жомогу: Эшек менен төө

Бир жолу эшек менен төө кербенчилерден калып калышты. Чөбү белден буралган шалбаага туш болгон алар бат эле семиришти. Төө токтоолугун сактады, эшек майын көтөрө албай ары-бери ойдолоп баса баштады, жата калып оонады, кыскасы, көпкөлөңүнө тартты. — Менин ырдагым келип атат, — деди буулуккан ал бир күнү. — Койсоңчу досум, ырдаганды билсең бир жөн, айкырганга эле барсың го, ал үнүңдү адамдар укчу болсо экөөбүздү тең айдап барып жүк артышат,- дейт коркуп кеткен төө. — Талантыңды көрө албайм деп эле ачык айтпайсыңбы, […]

Эстон эл жомогу: Ар ким өзүнө тийиштүүсүн алды

Бир кембагал жолоочу абышка сапар тартып  келатты. Күн батып, түн жамынып калгандыктан жакын жердеги үйлөрдүн бирине суранып, түнөп кетүүнү чечти. Чоң үйдүн терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. Байдын аялы чыгып аңкылдап, кыйкырып калды. — Азыр итти бошотом! Дегеле түнөгүчүн көр! Жогол көзүмө көрүнбөй! Жолоочу андан ары жолун улады. Келатып эски кичинекей үйдү көрдү. Терезесин черткилеп: — Түнөгөнгө уруксат бекен?- деди. — Келиңиз, кириңиз! Бирок менин үйүм тар, нааразы болбо, — деди сыпайы. Абышка үйгө кирип: анын жакыр жашаарын, […]