Кыргыз эл жомогу: Бүркүт менен коңуз

Бүркүт асманды айланып жүрүп коёнду көрүп, качырып сала берет. Коркок байкуш алыстан ажал келе жатканын сезип: – Жан соога! – деп жетип барат. Ал тездик менен коёнду тезекке калкалай салат. Бүркүт коёндун жашынган жерин көрүп калган. Ал локуюп отуруп алган кезде, коңуз бүркүткө мындай дейт: – Баатыр, жан соога, бечара бир күнүн көрсүн, – деп жалынып-жалбарат. Анын өтүнүчүнө кулак салбастан бүркүт коёнду дароо жеп, өзөк жалгайт. Болгон ызасына чыдабай коңуз: – Сенин тукумуңду курутпасамбы! – деп ант кылат, бүркүт кай […]

Армян эл жомогу: Бай менен кедей

Көчөдөгү кедейди көргөн бай кедейге басып барып мындай дейт: — Тетигил бир кап шишемди көтөр да үйгө жеткирип бергиче менин жакшы кеңештеримди уксаң, мен сыяктуу байып, жакырлыктан арыласың. — Жакшы болот, — деген кедей капты жонуна көтөрүп жолго чыгат. — Буудай нан арпа нанга караганда жакшы дешсе ишенбе, өсүмдүк майы тоң майга караганда жакшы дешсе ишенбе, койдун эти уй этине караганда жакшы десе ишенбе… – деп бай жолдо ката жаагы тынбай саймедиреп келет. Акыры ушинтип жүрүп отуруп үйүнө да жетишет, […]

Сулайман Рысбаев: Учуучу боз үй

Чоӊ атабыз менен чоӊ энебиздин көп жакшы үлгүлөрүн үйрөнүп чоӊойгон эжем Лайлиге арнайм. Автор 1.Чоӊ атам менен чоӊ энемдин түнкү кеӊеши Бөбөктөр, мен силерге дагы бир жаңы жомогумду айтып берүүгө камданып отурам. Анын окуясы мен силердей бала кезимде болгон эле. Анда чоң атам, чоң энем тирүү, алдуу-күчтүү кези. Чоң атам уста эле. Отун алганды да жакшы көрчү. Үйдө отундун түрү жыйылып турганы турган. Ошол отун алган жеринен кайың менен талдын уук-кереге болор түз-түзүнөн чогултуп жүрүп канча адамга боз үй жыгачын […]

Армян эл жомогу: Эшектин достору

Эшекчен Лоти тоодон түшүп келатып булак боюнда шарактай көңүл ачып, шарап ичип отурган жаштарды байкайт. Алардын бири Лотини көрүп кыйкырды: — Аксакал, кайрылып бир чөйчөк шарап иче кетиңиз! Лоти эшегинен түшүп, жаштардын жанына жетип отура калды. — Чөйчөктөрдү толтургула! Биз аны узун кулак эшектин ден соолугу үчүн ичебиз! – деди жигиттердин бири. — А мен эшектин чоң көздөрү үчүн көтөрөм! — Мен эшектин чыдамкайлыгы жана күчтүүлүгү үчүн ичем! — Мен эшектин кыска куйругу үчүн алам! – деп жаштар колуна тийген […]

Конкурска: Көз баштык (№46)

(Чоң энемдин жомогу) 1. Абалкы бир заманда, Ажо жашайт дүйнөдө. Ач көздүгү жагынан Адам атка күйбөгөн. Алган сайын алсам деп, Ачылыптыр арааны. Ага-иниси кошо жеп, Ата журтун талады. Элдин шорун ойлобой, Эл насибин жалмады. Эри антип жатканда Эркеси андан калбады. Капчыктуудан пара алып, Капчыгы анын толгон дейт. Каалаганын бий кылып, Калпыс заман болгон дейт. 2. Жылдардын бир жылында, Жылып кырсык келиптир. Жыргап жаткан жыласка Жылгыс кесел бериптир. Кыймылдабай шал болуп, Кыйын болду абалы. Табыптары чогулуп, Таба алышпай дабаны. Жеткен жердин […]

Армян эл жомогу: Сараң менен битир

Өтө сараң киши дагы бир өлгүдөй битиреген неме тууралуу угуп калып, көргөнү жөнөйт. Түн бир оокумда битирдин үйүн таап барган сараң терезеден караса, кожоюн үлбүрөгөн чырактын жарыгында күнүмдүк чыгашасын эсептеп, бир тыйынды эмнеге коротконун эстей албай отуруптур. Сараң эшикти тыкылдатат, битир каалганы ачып киргизип, кайрадан санай баштайт. Шымын чечип тактага отурган сараң кожоюндан сурайт: — Чырактын билигин көтөрсөк болбойбу? — Билик кыскарат, май коройт. Конок кожоюндун сарамжалына таң калып таңдайын шыкылдатат. Ошондо гана сараңга көңүл бурган битир анын шымсыз отурганын […]

Армян эл жомогу: Падышаны алдаган кедей

Бир падыша жашаптыр. Зериккен ал бир күнү чабармандарын туш тарапка чаптырып мындай жардык айттырат: — Уккула! Уккула! Кимде-ким падышабыз ишенгидей калп айтса, ошого алтын алма берилет! Алтын алма деген оңойбу: буту менен басып, мурду менен тынгандын баары туш-туштан ак сарайга агылып, бирден чубап, тагында эч нерсеге ишенбеген түрдө талып отурган падышага капкаяктагы калптарды жаадырып ишендирүүгө далбасташат. Бирок падыша эч кимге ишенбейт. Ошентип элдин аягы суюлганда кедейге кезек келет. Ал чоң кумган көтөрүп падышанын үстүнө кирип келет. — Сага эмне керек? […]

Корей эл жомогу: Мыйзамдуу жана мыйзамсыз балдар

Илгери корей элинде кандайдыр бир себептерден улам балдар мыйзамдуу жана мыйзамсыз деп бөлүнчү экен. Бирок кийин бул мыйзам жоюлуптур. Ал мындайча ишке ашыптыр: Бир министирдин мыйзамсыз баласы болгону менен мыйзамдуусу жок экен. Салт боюнча ал убагы келгенде өз уруусунан бир мыйзамдуу баланы мураскор кылып алышы керек болчу. Ошол учур келип министир өз инисинин мыйзамдуу уулун мураскор катары тандайт. Бул жөрөлгөгө карата атайын азем өткөрүлмөй болуп, конок катары императордун өзү чакырылат. Конок үйүнө өлкөнүн бүткүл ак сөөктөрү чогулганда, үй ээсинин он […]

Кыргыз эл жомогу: Бүркүт менен түлкү

Бир мезгилдерде бүркүт менен түлкү дос жана өтө ынтымактуу болушат. Бирибизге бирибиз кара санашпайлы деп убадалашат. Ошондон көп убакыт өтпөй бүркүт бир жыгачка уя салат, ал жыгачтын түбүнө түлкү тууп, бачикилерин бага баштайт. Түлкү бир күнү бачикилерин калтырып, алыс жакка жем издеп кетет. Ошол учурда бүркүттүн карды ачып, дарактын түбүндөгү түлкүнүн бачикилерин жеп салат. Анан нык тойгондуктан уйкуга кирет. Бир аздан кийин олжосу менен түлкү келет. Караса, балдары жок. Ал: «Алыстан душман келбейт. Бул карасанатайлык бүркүттүн колунан келди», – деп […]

Непал эл жомогу: Төлгөчү

Жылдызды карап келечекти алдын ала так айткан төлгөчү жашаптыр. Бир жылы жерди кургакчылык каптайт. Жамгыр жаабайт, тып эткен тамчы тамбайт. Эл күрүч айдап, эгин эге албай каржалат. Аңкайып асманды карап дыйкандардын айласы кетет. Бир күнү төлгөчү жылдыз санап – бүгүн жамгыр жаарын билип, жерин айдап үрөн сээп калыш үчүн талаага чыгат. Бул адамдын жамгыр жаадырарын алдын ала билип койгонуна таң калган суу атасы Индра киши кейпин кийип жерге түшүп келип, тер төгө иштеп жаткан төлгөчүдөн сурайт: — Эмне кылып атасың? […]

Тофалар эл жомогу: Кумайык менен шайтан

О анда жер бетин жаап турган мөңгүлөр эрип, арыктагы суулар океанга куюлуптур. Жер жүзү жашылданып, адамдар менен жаныбарлар пайда болот. Оболу жан-жаныбарлар түгү жок, жылаңач экен. Итте да кылайган түк болбоптур. Шайтан бир күнү Кумайтын кулагына шыбыр кеп айтат: – Эгер кайсы бир мөөнөткө чейин короочулугуңду койсоң, тилимди алганың үчүн үстүңдө түктүү жүнүң болот, – дептир. Ит көнөт. Короо кайтарганын коёт. Шайтанга ушул эле керек болучу, – мына анан адамдарга түкүрүп салат. Ошондон тарта адамдардын денесинде кычыткы пайда болуптур. Ал […]

Белорус эл жомогу: Алмашуу

Абышка-кемпир болуптур. Алардын жаман үйү анан жарым теше жери бар экен. Ушул аз жерди да карыларга иштетиш кыйын эле. Эптеп акча чогултушуп, көлүк сатып алмай болушат. Көп аракеттен соң тилектери орундалып, базарга барган абышка жакшы бир ат сатып алат. Келатып орто жолдон уйчуга жолугат. — Арыба абышка, каяктан келатасың? — сурайт уйчу. — Базардан. — Эмне сатып алдың? — Ат. — Атыңды өгүзгө алмашпайсыңбы? — Мейли. Өгүз жерди жакшы айдайт эмеспи, — деп абышка атын өгүзгө алмашат. Келатса алдынан койчу […]

Казак эл жомогу: Алдар көсө менен бай

Көзү курч, сөзү мурч, кыймылы тез, акыл-эси андан да бат Алдар-Көсө макоолор менен сараң байларды алдаганды жакшы көрчү экен. Анын байлык-мүлкү жок болсо да куулугу менен жан багып, кээде хандардай эле ичип-жеп, кедей-кембагалдар менен бөлүшчү. Ошол заманда төрт түлүк малы жерге батпаган Жатырбай деген макоо чалыш киши болуптур. Бир күнү Алдар-Көсө Жатырбайга жолугуп: — Урматтуу бай, менин эки теңгем бар, бирок капчыгым жок, чөнтөгүм болсо тешик. Теңгелеримди колго уучтап жүрүп чарчадым. Коротуп жиберейин дегем. Сен мага жардам бере аласыңбы? – […]

Кыргыз эл жомогу: Камкор бала жана анын достору

Илгери, илгери бир адептүү өскөн бала болуптур. Ал акылдуу гана болбостон, башкалар үчүн кам көргөн өтө боорукер бала экен. Бирөөлөргө кара санап, кастык кылбаган калыс бала делинип оозго кириптир. Бир күнү ошол бала күн жаңыдан чыгып келе жаткан убакта отун алып келем деп, токойду көздөй жөнөйт. Ал жолдон жаратылыштын ажайып сулуулугуна аябай суктанат. Түркүн гүлдөрдү, жашыл арча, кайыңдарды, мөлтүр булактарды көрүп, далайга кеткиси келбей туруп калат. Жол жүрүп отуруп аябай чарчап-чаалыгат. Агыны катуу суунун жээгине келип, кочуштап суу ичип, жээгине […]