Кыргыз эл жомогу: Отунчу падыша

Бир заманда Султаналы деген отунчу болгон экен. Өзүнө ылайык кембагалдын кызы Умсунайга баш кошуп «эки бакыр, бир тукур» болуп оокат кылышат. Аялы көп кечикпей эле эркек төрөп бериптир. Баланын кубанычы менен баары эстен чыгып кетет. Мырза аттуу баласы бат эле чоңоюп, он жашка чыгат. Султаналы үй-бүлөсүн, өз кардын тойгузуу үчүн «өлбөс оокат, чыкпас жан» дегендей, кара жанын карч уруп, күнүгө талаадан отун терип калаага сатуучу экен. Күндөрдүн биринде кылаңгыр чайга тоюп, өлбөс оокатка жан талашат. Койнуна бир көмөчтү салып, жолду […]

Македон эл жомогу: Баш кийимдеги аары

Бирөөнүн бал челегин уурдап кетишет. Ал ары ойлонуп, бери ойлонуп, уурунун бетин ача турган эч айла таба албайт. Ушинтип отурганда кошунасы келип калып, жагдайды түшүнүп мындай дейт: — Капаланба, бал челегиңди мен таап берем. Бул үчүн эртең кыштак эли тойго чогулганда эң арты болуп экөөбүз барышыбыз керек, — дейт. Айткандай эле эртеси экөө элдин арты болуп тойго барышып, жайбаракат отурган көпчүлүктүн үстүнө киришкенде кошуна кыйкырыкты салат: — Бал челекти уурдаган кишини мен көрүп турам, тигине анын баш кийимине аары конду! […]

Марий эл жомогу: Шляпа

Бир тикмечи жашаптыр. Күнү бою баш көтөрбөй иштесе да жашоосу оңолбоптур. Бул жакырчылыгына кийимге буюртма кылган поптор себепчи экенин, анткени алар өзүнөн кийимди арзан алып, базарга барып кымбатка сатып, пайдага марып жүргөнүнөн көргөн ал бир күнү ошол ыйык чалыш “атакелерден” өч алмай болуп амал таап, аны ишке ашырыш үчүн таардан шляпа тигип шаарга жөнөйт. Ал калаадагы биринчи эле жолуккан аракканага кирип, бир бөтөлкө таза аракка акча төлөп, бирок аны албастан шляпасын көрсөтө берип: — Силерге кайра келе жатканымда кирем, ошондо […]

Кыргыз эл жомогу: Зыйфырым

Илгери, илгери бир кандын уулу өз вазиринин кызын алган экен. Күн өткөн сайын кандын уулуна: «Өзү кандын баласы болуп туруп вазиринин кызын алды. Башка падышанын балдары бүт кандын кызын алып жатат. Бул деле ошентсе болмок, бул кыз анын теңи эмес»,- деген сөздөр угулат. Бул өңдүү сөздөрдү уккан сайын кандын баласынын жини келип, аялын ура баштайт. Күндөрдүн биринде кыздын жеңеси келип: — Өзүң вазирдин кызы болсоң, күйөөң кандын баласы болсо, эмне көңүлүң пас, эмнеге жүдөйсүң?- деп сурады. Кыз мурун айтпай коюп, […]

Босния эл жомогу: Жүкчү жана кожо

Бир кембагал жигит Стамбулда жүкчүлөр жакшы иштеп табышарын угуп, ал жакка барып иштемей болот. Бул максаты орундалган соң жүк ташып аянбай иштеген ал чынында эле жакшы таба баштайт. Ошентип бир топ убакыт өтүп ал жүз дукат акча  чогултат. Анткен менен кара жумуштан каржалып тажай баштаган ал бир күнү минтип ойлонот: “Жүз дукат жаман акча эмес. Ага товар алып айылыма барсам соода кылып кете алам. Кыйынчылыксыз акча табууга шарт түзүлүп турганда бирөөлөрдүн жүгүн ташып, кабыргамды кайыштырып эмне кылам? Болду, жол киреге […]

Македон эл жомогу: Дыйкан менен Кожо

Бир дыйканга түрк тилинде кат келет. Буга абдан таңгалган сабатсыз дыйкан катты окуган соң македончо которуп бере турган кишини издеп жөнөйт. Бирок бир күн бою издесе да андай киши жолукпайт. Акыры суй жыгыла жаздаганда түркчө кийинип, апакай чалма чалынган Кожо алдынан чыгат. — Таксыр, улуу урматтуу таксыр! – деп ага кайрылат дыйкан. – Кудай үчүн катымды окуп берип коёсузбу… — Уулум, мен деле сен сыяктуу сабатсызмын, катыңды окуй албайм, — дейт Кожо. — Кандайча? Ушундай апакай чалманы чалынып жүрүп окуй […]

Македон эл жомогу: Конок кожоюнду угушу керек

Кышкы Никола майрамы келген күнү койчу керээли кечке кой кайтарып жүрүп келсе аялы майрамдык дасторконду алда немедей даярдап коюптур. Бирок койчу дасторконду бир карап эле нааразы боло сурайт: — Эй эмне, балык жокпу? — Базарга бара албадым, колум бошободу, — дейт аялы актанып. — Ыйык Николаны балыгы жок кантип майрамдамак элек, — койчу ошол замат базарды карай чуркайт. Шаша-буша жетип барса базар тарап кетиптир, тээтигил бурчта гана бир соодагер менен поп соодалашып жатыптыр. Койчу жетип барып эле текчедеги балыктарды көрүп […]

Македон эл жомогу: Пётр митайым менен Кожо Насирдин

Бармактайынан үйүнөн кетип, ар кайсы байда жалданып иштеп жүрүп, аз-маз чоңойгон соң окуучусу болуп калган Пётр куунун жемин жедирбеген тыңдыгын Кожо Насирдин мугалим катары жактырчу эмес экен. Ал эми мугалиминин ач көздүгүнө Пётр чыдай албачу. Андыктан көп каяша айтар эле. Бир жолу Кожо Насирдин окуучуларына мындай деп эскертет: — Эртең үйүңөрдөн бирден жумуртка ала келгиле, кожоюн менен мекиян оюнун ойнойбуз. Анын айтканын Пётрдан башка баардык окуучулар аткарышат. Пётрда тоок жок эле, болгон күндө деле анын жумурткасын ач көз Кожого бермек […]

Македон эл жомогу: Каяшачыл аял жана акылдуу кемпир

Бир аялдын күйөөсү аябай кызыл камчы экен. Көзүнөн көк кетпеген ал жубайынын кордугуна чыдай албаганда айла издеп бакшылыгы менен табыпчылыгы өткүр кемпирге арызданып барып: — Апа, минтип жүрсө бир күнү мени өлтүрүп коёт, бир айла кылыңыз, — деп жалдырап турат. Кемпир канча кыйын болсо да эркектин кызыл камчылыгын токтото алмак эмес. Андыктан алгач аялга ачыгын айтып кетирип жибермек болот, бирок анын өзүнө абдан үмүттөнүп келгенин байкап анте албайт. “Буга кантип жардам берем эми?” — деп ойлонгонунча болбой аял тили менен […]

Ачка момолой жөнүндө жомок

Илгери-илгери, Пик аттуу момолой чычкан жашаптыр. Күндөрдүн биринде Пик ийнинен башын чыгарып айтты: — Кардым ачты. Кантип курсак тойгузсам? – Момолой чычкан ийининен тамак издөө үчүн чуркап чыкты да кенедей кыз ойноп жатып полго таштап койгон куурчакты көрдү. — Кандай гана кооз куурчак, таттуу болсо керек, — деп ойлонду Пик. Куурчакка чуркап жетти. Тиштеп жиберип ошол замат кайра түкүрдү. Жок, куурчак таттуу эмес экен. Жегенге болчудай эмес. Айланасын карады да, кичинекей бала сүрөт тартып жатып полго таштап койгон калемди көрдү. […]

АКШ элдеринин фольклорунан: Кумурска жана таруу даны

Бир король баарынан да жомок укканды жакшы көрчү экен. Андыктан ал өз элиндеги жомокторду уга берип аягына чыгып, жаңысын угууну эңсейт. Бирок жомок деген жомок, ал оңой эле ойлонуп табыла калбайт. Ошондуктан король кийинчерээк жаңы жомок укпай калганына байланыштуу мындай жарыя айттырат: — Кимде-ким жаңы, жакшы жана бүтпөгөн жомок айтып берсе, королго күйөө бала болот, башкача айтканда падыша ага кызын берет, а эгерде ал жомокчу аракет кылганы менен жомогу аягына чыгып калса, башы алынат! Бул жарыя азгырыктуу да, коркунучтуу да […]

Танит Ло[1]: Жинди Иванушка жана өлбөс Кащей жөнүндө жомок

Кайсы бир падышачылыкта, кайсы бир мамлекетте бир киши жашачу. Анын үч уулу бар эле. Биринчи уулу акылдуу, экинчи уулунун кирди-чыкты акылы бар, ал эми үчүнчү уулу жинди болучу. Күндөрдүн бир күндөрүндө ал киши ооруп, өлүм алдында жатты. Улуу балдары тынсыздана башташты, атасы өлүп калса андан калган мурасты үчкө бөлүшкө туура келип жатпайбы. Алар атасын мурасты экөөнө эле калтыр деп көндүрмөк болушту. Атасына: “Жинди Иваның  баары бир калтырган оокатты бир заматта айдап отко салып, эч нерсеси жок куру жалак калат. Андан […]

Петя-петушок жөнүндө жомок

Бар экен, жок экен, Петя-петушок деген короз болуптур. Таажысы өрттөй кызыл, жүндөрү жибектей жумшак, текөөрү бычактай курч, өңү болсо абдан кооз короз экен. Ал эми үнүчү үнү! Тимеле коңгуроонукундай таза, тунук жана бийик экен. Бир жолу ал баардыгынан эрте ойгонуптур. Терезеден караса сырт караңгы жана тынч экен. Баардык жандуулар уктап жатышыптыр. Ал тургай күн да уктап калыптыр. “Жакшы эмес!”- деп ойлонду Петя-петушок. Ал ошол замат дубалдын үстүнө секирип чыгып кыйкырды: – Ку-ка-ре-ку! Катуу, катуу жер жаңырта кыйкырганын күн да угуп […]

Америка жомогу: Эркектин күчү жана аялдын бийлиги

Аял менен эркек алгач жаратылганда күчтөрү бирдей болуптур. Мындан улам күрөшө кетишсе же мушташып калышса дайыма тең-тең чыгышчу экен. Бир ирет эркектин башына мындай бир пенделик ой келет: “Барып Кудай менен сүйлөшүп көрөйүнчү. Болбосо аял менен алышып жүрүп чарчадым. Балким, Жаратканым мен суранганда ак көңүлү кармап турган болсо, алымды аялдыкынан ашыгыраак кылып берер…” Ушундай үмүт менен асманга көтөрүлгөн ал Кудайдын алдында колун бооруна алып суранат: — Жаратканым, сен ааламды аңтарып, күндү көңтөрүп жибергидей кудуреттүүсүң. Анан да абдан ак көңүл, адилеттүүсүң. […]