Орус эл жомогу: Ит болгон барин

Кедей менен барин кошуна жашачу. Бир күнү кедей аз жерден тиштеп ала жаздаган бариндин кабаанак итин таяк менен чаап өлтүрүп алат. Барин кедейди сотко берип, утуп чыгат. Сот баринден сурайт: — Кедейге кандай жаза берүүнү каалайсың? — Кедейди адамдык укугунан ажыратып, мага ит кылып бериңиз. Ит кепеде жашап, түнү бою үрүп, үйүмдү кайтарсын же адамдан акылдуу итимди тирилтип берсин. Өлгөн немени тирилткидей кедей кудай эмес да, аргасыздан бариндин ити болуп күн кечире баштайт. Ит кепеде жашайт, жугунду менен тамактанат, ал […]

Василий Сухомлинский: Айнек Киши (жомок)

Бир кичинекей баланын Айнек Киши аттуу оюнчугу бар эле. Бала аны абдан жакшы көргөндүктөн дайыма жууп-сүрүп, мөлтүрөтө таза кармаганга аракеттенчү. Ал айнектен жасалса да абдан акылдуу жана сезимтал болчу. Айнек Кишинин мындай бир өзгөчө касиети бар эле — баланын эмне ойлогонун дароо сезип, ошол сезимдерге жараша кубулуп турчу. Мисалы, бала жакшы ойлорду ойлосо туптунук жана таптаза болуп калчу. Ал эми жаман ойдо болсо кирдегенсип карарып кетчү. Ал эмес “Эртең эжей сурабас, бүгүн сабак окубай эле коёюн, андан көрө көчөгө чыгып […]

Лев Толстой: Бөрү менен бээ (жомок)

Жолдо келаткан үйүр жылкынын артындагы аксак кулунду көргөн карышкыр жемей болуп аңдып жөнөйт. Бирок энеси байкап калып алдын торойт. Иш татаалдашканда карышкыр кууланып мындай дейт: — Мен чоң табыпмын. Кулунуңду бир азга мага берсең аксак бутун заматта айыктырам. — Ырас болбодубу. Айыгаар оорунун дарысы өзү табылат деген ушу да. Менин да арткы туягым ооруп жүрдү эле, карай салып анан кулунума өтүңүз, — дейт бээ кубанган шекилде. — Менин шилекейим дары. Туягыңды бир жалап эле экинчи ооругус кылам, — деген бөрү […]

Казак эл жомогу: Төө суу ичкенде эмне үчүн эки жагын каранат

Илгери төө абдан сулуу жаныбар болгон экен. Анын тарбайган кош мүйүзү, узун жана коюу куйругу болуптур. Бир жолу ал булакка келип, суусаганын унутуп, сууда чагылышкан өз сулуулугуна суктана карап турат. Ушул учурда ага бугу чуркап келип: — Таксыр төө, мен бүгүн тойго бараттым эле, бир күнгө мүйүзүңдү бере тур, эртең эле ушул булакка суу ичкени келгениңде алып келип берем, — дейт. Ак көңүлү кармап турган төө мүйүзүн бугуга кармата берет. Аңгыча ошол эле тойго бараткан жылкы келип, эртең эле ушул […]

Ооган эл жомогу: Падыша менен Али Мухаммед

Бир күнү падыша жөнөкөй адамдарча кийинип, жанына жансакчы, нөөкөр албай шаар дарбазынан чыгат. Ал алдынан чыккан Мухаммед Али аттуу мүнөзү шайыр-шатман, шок ооз кишиден сурайт: —  Айтчы, падышаңар катаалбы? — Катаал эмей эле ал жырткычтан да жаман неме. — А сен мени тааныбайсыңбы? — Каяктан таанымак элем. — Анда таанып ал келесоо, мен сенин падышаң болом. Өкүмдарың жөнүндө жаман сөз айтканың үчүн башың кетет! — Ооба, Али дөөпөрөс деп эл бекеринен айтпайт. Карасаң, эми өз падышасын тааныбай калганын. Бирок падышам […]

Ооган эл жомогу: Төрага чөө

Болгон окуябы же болбогон жорукпу, айтор бир күнү бүткүл чөөлөр Жогорку Кеңешке чогулушат. Анда ар ким өз алдынча сай-сайлап баспай, жолукканда ыркырашпай биримдикке келүүнү күн тартибине коюшат. Талкуу катуу жүрүп, ары кетип, бери кетип, акыры бир башчы шайлап, анын акылын угуп, сөзүнө муюу менен ынтымакка келмей болушат. Ошентип Жогорку Кеңештин чечими менен башкаларга караганда акылы сөөм өйдөрөөк, адилеттиги карыш бийигирек бир чөөнү тандашып, ага Төрага Чөө деген макам берип, бийлигине ыкрар кылышат. Адилет болууга ант берип, калыс болууга касам ичкен […]

Авар эл жомогу: Кедейдин байлыктан баш тартканы

Төрт түлүк малы күтүрөгөн бир бай болуптур. Бирок бир да баласы жок экен. Акыры ал да карып, одүйнөгө аттанмай болот. Ошондо ал мына мындай бир кызыктай керээзин айтат: “Кимде ким жерге коюлганымда көрүмдө мени менен бирге бир түн отуруп чыкса ошого бүт малымды калтырам”. Ошентип бай акыры келбес жайга кетет. Артында калган күтүрөгөн малы керээзи боюнча өзү менен бирге коюлуп, көрүндө бир түнөп чыккан кишиге ыйгарылмай болот. Бирок бул ишке эч ким даап бара албайт. Ары кетип, бери кетип буга […]

Албан эл жомогу: Коркконго кош көрүнөт

— Үйдө суу калбаптыр, — деген чоң эне чоң чаканы алып сууга жөнөдү. Ал кетери менен неберенин да сууга баргысы келип, өзүнө чак чаканы алып чоң эненин артынан түштү. Үйдө жалгыз калган короз эриккиси келбей, өз чакасын алып аны ээрчиди. Үй ичи жымжырт боло түшкөндө жылчыктан баш чыгарган чычкандын да сууга баргысы келип, бармак башындай чакасын алып, көпчүлүктөн калбай жөнөп калды. Ошентип баары өз чакаларына дарыядан суу сузуп кайтып келатышты. Ушул учурда жел жүрүп, жол жээгиндеги алма бакты ыргаганда анын […]

Палестин жомогу: Түш ээрчиген дыйкан

Сирис кыштагында бир дыйкан жашайт. Анын кичинекей үйүнүн маңдай жагындагы багында эки түп лимон дарагы өсөт. Береги бакта дыйкандын зайыбы жашылча  жана жыттуу чөп-чарларды өстүрөт. Дыйкан өзүнүн жети уулу менен жылдын он эки айы тынбай иштешет, бирок эч кемтиги толбойт, акчасы да жетпейт. Бир мертебе таң эртең менен үй-бүлөсү нанүштөө маалында дыйкандын зайыбы күйөөсүнөн сурайт: “Сен эмнегедир бир нерсеге кабатыр болуп отурасың. Сага эмне болду?” Дыйкан айтат: “Мен өткөн түнү түш көрдүм. Бирок түшүмдү сага түшүндүрүп бере албайм. Түшүмө ылайык, […]

Адыгей эл жомогу: Кедей менен Жаналгыч

Жада калса жаман алачыгы да жок бир итке минген кедей бар экен. Бир күнү ал баардыгына кол шилтеп, байырлаган айылын таштап, башы оогон жагына жөнөйт. Жүрүп отуруп чарчаганында эс алгыча шам-шум этмекчи болот. Колдо барын жайып, мына-мына наар алгыча болбой маңдайына бир киши пайда болот. — Тамагың таттуу болсун, — дейт ал. — Ыракмат, — деп жооп берген кедей нанын күйшөйт. — А сен эмне, конокту кел дебейсиң? — талап кыла сүйлөйт тиги. — Сиз ким болосуз? — Мен Кудаймын, […]

Сулайман Рысбаев: Баланын парызы

ЖОМОК Илгери бир карыянын үч уулу болгон экен. Алар өспүрүм куракка келгенде, атасы катуу ооруп төшөккө жатып калат. Түркүн дарыгерлер айыктыра алышпайт. Ошондо атасы балдарын чогултуп мындай дептир: — Кана, айткылачы, балдарым, кокус тагдыр жаза тайып мен көз жумсам, кимиңер кандай зыйнат көрсөтөсүңөр? Ошондо катуу кейиген улуу баласы: — Мен «бул кимдин эстелиги» дедиргендей кылып, заңгыратып ак мрамордон эстелик тургузам, ата, — деди башын жерден албай. — А мен, — деди ортончу уулу ойлуу,- атыңды эл айтып каларлыктай кылып ат […]

Кыргыз эл жомогу: Хандын букасы менен жардылардын букаларынын сүзүшкөнү

Илгери-илгери бир заманда эмне кыларын билбей башы ооруган хан: – Менин букам менен ким букасын сүзүштүрөт? – деп бардык элге жарыя кылат. Биринен бири угуп, кай бири бир табак дилдени алганга умтулат. Кээ бири менин букамды хандын элирген букасы жыга сүзсө, бир табак дилдени кайдан табамын, жөн эле оокат кылайын деп, букасын жашырганга аракеттенишет. Бирок хандын буйругун эки кылбай, букасы барларды бүт жыйнаганга вазирлер аябай күч жумшашат. Букасы барлар жана тамашаны көргөнгө кызыккандар көп келишет. Жерди тегерек чийип белгилеп: – […]

Владимир Сутеев: Алма (жомок)

Кеч күз болучу. Бүт мөмө-жемиштер күүлүп түшкөн, желип бүткөн. Бирок саргарган жалбырактардын арасына бир кызыл алма жашынып калыптыр. Серең-серең секирип, өз жолу менен бараткан коён кокусунан аны көрүп калды. Табарын тапты дечи, бирок кантип үзөт? Бийик өскөн алма бакка канчалык кыйын болсо да секирип жете алмак эмес. — Карк-карк! — эткен үн чыгып, карай калса карга учуп баратыптыр. — Эй карга, алмамды үзүп берчи! – деп кыйкырган коён каргага алманы көрсөттү. Сүйүнүп кеткен карга алмага өзү жалгыз ээ болом деп […]

Кыргыз эл жомогу: Жапалактын айлакер аялы

Жаныбек хандын жигиттери бир күнү сейилдеп жүрүп, Жапалактын аялын кокусунан көрүп, анын сулуу келбетине, жарашыктуу мүчөлөрүнө аябай суктанышат. Улам карап, көздөрү талыйт. Өздөрүнчө: «Ушул Жапалак байга теги ылайыгы жок. Бу ханга гана ылайык. Муну ханга алып берип, өзүбүз жеңе кылабыз» – дешип, хан сарайына кандай келгендерин билбей калышат. Ким айтат деп, өз ара сүйлөшүшөт. Бир өткүр вазир Жаныбек ханга барып, аялдын келбетин укмуштай сүрөттөп айтат. Хан: – Мынча мактап калдыңар, ал канышаны көрөйүн, – дейт. Аңгыча кирип отурган вазирлер тамшанып, […]