Араб эл жомогу: Түлкү арстанды алдаганы

Бир күнү кечинде түлкү өзүнүн курсагы ачканын сезет да, үңкүрүнөн чыгып, токойдон бир балээ издемек болот. Эси оогончо издеп, өзөк жалгай турган эч нерсе таппай чарчайт. Кечээтен бери оозуна наар ала элек үчүн – арстанга оозундагы ырыскысын тарттырып жибергенин эстеп, жини ушундай кайнайт. Арстанга каарданат. Кечээ ал токойдон алыс эмес жерден бак башындагы өрдөктү жолу болуп уурдай качкан, бирок арстандын ырылдаганын угуп калды. Өрдөктү аргасы жок арстанга таштап, өзү безип кутулган. Агер арстан болбогондобу, кампайып тоёт эле да. Заары башына […]

Кыргыз эл жомогу: Эжеке бээ саа

Илгери Ысыккөлдүн аймагында бир бай адам жашаган экен. Ал кара мүртөздүгү жана катуу баштыгы жагынан атагы алыска тараптыр. Көп адамдар анын атын уккан кезде жүрөктөрү шуу деп, жерге түкүрүшүптүр. Ал бай зордукчул, зомбулук жагынан астына киши салбаптыр. Анын карамагында төрт түлүк малы, үй-мүлкү, жумшаган малайлары бар экен. Дагы байысам деп, нысабын агыткан бай эзели эч кимге зекет бербептир. Бирөөлөргө даам сыздырбаптыр. Тамагын эл жаткандан кийин ичип-жечү экен. Мына ошол зулум бай жашаган айылда чоң чабуул болуп, кимди-ким көрдү дегендей, ар […]

Еврей эл жомогу: Мүшөк жана өтүк уста

Өтүк уста кычыраган кыш таңында эрте турат. Өз товарын базарга эрте жеткирүүнүн камын көрүп баштайт. Ишке киришет. Отурат да даяр батинкелерди мүшөккө солойт. Бир убакта терезе жактан тил сунулат упузун. Ушундай узун тил экен дейсиң, чоюлуп келип устага жетет. Уста бирок коркпойт. Тил да калкылдап, созулуп келип устага жакындап, колунан жалайт. Тиги болсо калың такаларды кесе турган үстөлдөгү мизи устарадай жалаңдаган бычагын алып шилтеди эле, тилдин учун шылып түшүрөт. Бирок тил ошол замат кайра жакындап, өтүкчүнү карай чубалжып узарат. Мүшөктө […]

Долган эл жомогу: Түлкү эмне үчүн кызгылтым?

Түлкүнү бир кезде адамдан да зор болгон дешет, сүйлөгөндү да билчү экен. Куулугу башынан ашкан арамзаада үчүн баарын алдап, эч кимди аябаптыр. Ушунчалык таш боор болуптур. Бир жолу эже-сиңди кайыкта сүзүп бараткан болот. Алардын баштыгында кургатылган эт менен май бар экен. Жээктен Түлкү кыйкырат аларга: – Кыздар, мени ала кеткилечи! Кыздар жээкке келет, Түлкүнү кайыкка отургузуп, жолду улашат. Кайык каалгып баратканда Түлкү айтат: – Биздин арыкка келип кошулган агын суулардын баарын билем. Кыздар сурайт: – Бу кайсы суу? Түлкүнүн жообу: […]

Кыргыз эл жомогу: Кедей бактысы

Бир кедей күнүнө отун алып, аны базарга сатып, балдарына базардан анча-мынча тамак-аш алып келип, жан сактап туруучу экен. Бир күнү чоң суунун боюндагы куураган талдарга көзү түштү. Араасын жерге коюп, балта менен чоң түп талды кесе баштады. Орто ченине келген кезде балтанын башын бекиткен шынаасы ыргып кетип, балта суунун терең жерине барып түшөт. Көзүң жамандыкты көрбөсүн, – деп, кедей башын мыкчып отура калды. – «Балдарды кантип багамын» – деп капага терең малынды. Өзүнө өзү суроо берип, муңкана берди. Шынааны бош […]

Ингуш эл жомогу: Карышкыр, түлкү жана короз

Токойдон түлкү, карышкыр, короз жолугат. Үчөө тең үй-жайсыз үчүн баш калка издеп жүрүшкөн экен. Түлкү айтат: — Үчөөбүздө тең үй жок болсо, келгиле, биригип конуш-жай курабыз. — А кантип курабыз? – дейт карышкыр менен короз. Түлкү түшүндүрүп баштайт: — Карышкыр отун ташыйт, мен от жагам, а короз күнүгө таңда кыйкырып турат. Анан адамдар түтүндү көрүп, короздун кыйкырганын уса, бизди жаңы конуш куруптур деп башташат. Карышкыр, короз буга макул болот. Эртеси карышкыр отунга жөнөйт, ал жокто түлкү корозго тап берип, куйругун […]

Ингуш эл жомогу: Тестиер бала

Топ адам бир үйгө чогулуп, масилет куруп отурганда, сырттан Мухаммед пайгамбар кириптир. Баары ордуларынан жапырт тура калып, салам узатышат. Пайгамбар отура бергиле дейт. Баары отурат, бир гана өспүрүм бала ордунда тура берет. Пайгамбар отур дейт аны да. Отурбайт тиги. – Отур деп атат сени. Пайгамбар айтып атат сага, эй! – деп шыбырайт отургандар. Ошондо Мухаммед пайгамбар айткан экен: – Тестиер балага таарынбагыла. Анын жандүйнөсүнө төнгөн асылдык менин сөзүмдөн да асыл. Которгон Олжобай ШАКИР

Хантый эл жомогу: Чычкан менен бугу

Чычкан көк жайык чөптө сайрандап, жаш чөптөн үзүп жеп жүрсө, капысынан шамал удургуп, жаан төгүп ийет. Шөлбүрөгөн чычкан чөпкө жашынат. Бул маалда шүүдүрүмдөн оттомокко токойдон бугу чыгат мүйүзү калдайып. Ары оттоду, бери оттоду. Капысынан чөп менен кошо чычканды жутуп алды. Бугунун курсагындагы чычкан чыйпылдайт: – Бычагымды кайрап, бугунун кекиртегин жайлап, эркиндикке чыгам. – Кекиртегимди кесе көрбө, оозумдан чыга бер, – дейт бугу. – Ө-өк, оозуң шилекей да, – дейт анда чычкан. Өзүнчө чыйпылдап баштайт кайра: – Бычагымды кайрап, бугунун кекиртегин […]

Ингуш эл жомогу: Соболго оролгон жооп

Бир айылда жеткен канкор, кан ичкич, ууру, ант урган, кыскасы, күнөөсү башынан ашкан бир киши жашаптыр. Бир иш менен айылдын чок ортосундагы аянтта айыл тургундары чогулган кезде, асмандан Жабраил аттуу периште түшүп минтип кайрылат элге: — Айылыңарда ниети арам бир пенде эркин-эмин жашап жүрөт. Мени силерге ошон үчүн жөнөтүштү. Анын айынан бир күнү кыштагыңар кыйрап жок болот. — Ушу кантип болсун! – чуру-чуу түшөт айылдыктар. – Ниети арам бирөө үчүн жашоосу тынч адамдардын бейпилдиги неге бузулушу керек? Биздин күнөөбүз кайсы? […]

Армян эл жомогу: Кечил менен малай

Билимдүү кечилдин малайы болуптур. Кечил ага не айтпасын, малайы ишти тетирисинен кылчу экен. Шон үчүн кечил ага ишти тескерисинче тапшырчу болот. Агер чаңкап суу ичкиси келсе: “Суу алып келбе”, – дечү экен. Бир жолу кечил малайын ээрчитип, өзүнө керектүү жүгүн качырга артынып, коңшу айылга бармай болот. Малайы качырды айдап алат артынан. Терең суудан өтмөк болушат. Качыр суу кечип жөнөп, суунун жарымынан үстүндөгү жүгү ооп калчудай салаңдайт. Кечил кыйкырат: – Өй, бала, жүктү кыйшайт, кыйшайт дейм! Демейде тетири айтса, ишти оңунан […]

Кыргыз эл жомогу: Алтын куш, ач көз чал

Илгери убакта бир чал-кемпир жашаптыр. Алар өлбөстүн күнүн көрүп, өчпөстүн отун тутантып күн көрүшөт. Чал күн сайын отунга барып, аны алып келип, белендеп үйүнө киргизет. Кемпири болсо үй сарамжалын жасап, тамак жасап, чай кайнатып туруптур. Өтө ынтымактуу жашашат. Чал үйрөнгөн адаты боюнча бир күнү отунга барат. Чытырман токой. Бир чоң даракты кыймакчы болуп, балтасын колуна алат. Ушул кезде дарактардын арасынан алтын куш чыга калып, адамча сүйлөп кирет: – Даракты кыйбагын, айланайын, адамзат!.. Чал буга таң калып, өзү чалкасынан кете жаздайт. […]

Америка жомогу: Чылым үчүн айып

Чылым чегүүгө тыйуу салган закүн чыгыптыр дейт Бостондо. Бир мерте иш боюнча аталган шаарга Жонатан келет. Өзү янкилерден[1] экен. Шаардын чок ортосунда чычайып чылым түтөтүп, кайкая басып каадаланганын полисмендин көзү чалып калат. – Так, так, чегип аткан экенсиз, – дейт полисмен, – Сизге эки доллар айыппул салам. – Эмне дейсиз, мен чегип атыптырмынбы? – янки жандуу үн катат. – Менин «гаваныман» ооз тийип көрсөңүз! Күйгүзгөнүм жок ко. Полисмен Жонатандын чылымын өз оосуна салып ийлеп көрдү эле, бурулдаган боз түтүн каалгыды […]

Ингуш эл жомогу: Коён менен ташбака

Бир ирет токой аянтчасын кимибиз мурда айланып чыгабыз деп коён менен ташбака мелдеше кетет. Ташбака ордунан козголот, коён болсо: «Тезде, тезде, ташбака, барыбир мен сенден ашып кетем» деп бадал түбүндө кебелбей жатат. Бирок ал текеберсинип жатканда, ташбака кыбыраса да – токойду айланып чыгар болуп калган экен. Коёндун шаштысы кетип ташбаканын артынан тызылдап чуркайт. Жетпейт. Кеч болуп калыптыр. Болбосо коёндой күлүк жаныбар барбы, тек ал, жамбаштап жата берген – ташбакадан да артта каларын ойлогон эмес турат. Кептин баары сүттө Бир атчан […]

Камбожа эл жомогу: Көпүрөдөгү эки араба

Араба түрткөн эки адам бетме-бет чыгат. Бири майрамга, бири жакшы көргөн жолдошуна шашып бараткан экен. Экөө анан тар көпүрөдөн бирине бири жол бошоткулары келбейт. Жол талашкан экөө эпке келише албай, сотко кайрылат. Алардын чатагын сот да жөнгөрө албай, экөөнү королго апарат. Король сурайт: – Не балээ болуп бириңе бириң жол бошотподуңар? Бири айтат: – Улуу урматтуум, мен майрамга шашып баратсам, көпүрөдөн мынабул жолугуп калып, мага жол бербей койду. Экинчиси айтат: – Кезинде мага бир адам ажаатымды ачкан жакшылык кылды эле. […]