Армян эл жомогу: Кудай, сен мени түшүнбөпсүң

Жонундагы жүгү оор дыйкан тоо жакты беттеп баратып наалыган экен: – Жүгүмдү жеңилдетсең боло, Кудай. Же бир жанымды алып тынып, ушул азаптан куткарсаң боло. Ошол учурда эшеги жолдон өлүп калган соодагер, өлгөн эшегинин ээрин дыйканды мажбурлап көтөртүп коёт. Дыйкандын да аргасы болбойт көтөрбөскө. – Кудай-ай, жүгүм оор экенин сага түшүндүрө алган эмес экемин; а мүмкүн мени түшүнбөй калдың бекен, – дептир дыйкан.  Ууру Байдын үйүнө ууру кирет. Кожоюн үйүндөгү ууруну көрөр замат аны таяктап, кармайын дейт. Бирок ууру мурдарак озунуп, […]

Корей эл жомогу: Акылман абышка

Байыркы заманда Чечжудо аймагында Чежу деген сепил курулуп, анын айлансына эл отурукташа баштайт. Тынч жашап, оокатын өткөзүп жүрүшөт. Бир күнү  түштүк жактагы чет элден жоо басып кирип, сепилди ээлеп, бачкынчылык менен элдин мал-мүлкүн тартып алды. Өздөрү Чечжуну ээлеп, бекем бекинишет. Сепилге эч ким жолой албагыдай кылып кароол мунараларына жоокерлерин коюп, сепилди айланта адам өткүс тикенек бадалдары өстүрүлөт. Чечжудонун эли эмне кылар айласын таппады, душмандарга ар бир жылы салык төлөп, жыйнаган күрүчүн берип туруш керек болот. Өлкөнүн ванына[1] кабар жиберишти. Бул […]

Корей эл жомогу: Уулуу курма

Бир монастырдын үжүрөсүндө  эки кечил жашаптыр – карысы жана жашы. Кары кечил абдан сараң, ач көз неме экен: сандыгына  кургатылган курманы катып коюп өзү гана жеп, жаш кечилге эч качан ооз да тийгизбептир. Өзү жалгыз калганда гана жейт. Бирок дайыма айтчу экен:  «Менин сандыгымдан эч нерсеге тийбе, бирдеме жей турган болбо! Дароо өлүп каласың!» Бир күнү кары кечил бир жакка кетет. Жаш бала анын сандыгын ачып бүт курманы жеп салат. Анан абышка көзүнүн карегиндей сактап, ардактаган тушь куйган идишин күчүнүн […]

Казак эл жомогу: Элебестин көргөндөрү 

Илгери бир кедейдин үч баласы болуптур. Атасы өлүп жетим калган балдар азып-тозуп кетет. Эми жетимдер күн көрүү амалын издейт. Оокаттары өтпөй калганда  жолго чыгышат.  Келе жатканда алдынан эки жол кездешет: бирөө – барса келбес, экинчиси – барса келер. Агалары Элебести барса келбес жолго салып, өздөрү барса келер жол менен кетет. Элебестин алдынан көк жал карышкыр чыгып, качырып сала берет.  Элебес карышкырга: «Жегениӊ аш болсун! – дептир. Карышкыр: «О достум, өмүрүмдө бул мага айтылган биринчи жылуу сөз, мындан мурун кезиккендер мага […]

Калмак эл жомогу: Чал менен кемпир

Илгери дейт, илгери… чал-кемпир жашаптыр. Чалы отунга кетет, кайтып келатып ийне таап алып, аны таңгактын арасына салып коёт. Келип кемпирине сүйүнчүлөсө, ийнени тебетейиңе төйнөйт белең деп кемпири тилдейт. Чал отунга кетет дагы. Кайра келатып балта таап алат. Тебетейин айрып, балтаны айрыкка кыстарып кемпирине апкелип карматат. Муну көргөн кемпири сүйүнмөк беле, балтаны бел курчооңо кыстарбайт белең деп тилдейт. Чал отунга кетет, келатып күчүк таап алат. Аны дароо бел курчоосуна кыстарып үйүнө апкелет. Кемпири дагы тилдейт: «Муну күчү-күчү десең эле ээрчип келбейт […]

Италиян эл жомогу: Гандзирри көлү

Мессина жерине бир бай келиптир. Ал ушунчалык бай экен, өзүнүн канча байлыгы бар экенин да билбептир. Ал жерден Гандзирри көлүнө сейилдеп чыгат да анын сулуулугуна суктанып, жактырып калат. Эми байлардын бирдемеге кызыкса  аны сатып алгысы келген жаман адаттары бар эмеспи. Сураштыра баштайт: – Бул көл кимдики? – Королдуку, – деп жооп беришет. Бай түз эле королго барат. – Улуу урматтуум, көлүӊүздү мага сатпайсызбы? – Эмнеге сатпайм! – дейт король. – Баасы келишсе сатпагандачы, сатам. – Канчага баалайсыз? – Кымбат деле […]

Еврей эл жомогу: Таш-үндүк

Кызыл кулак еврей каз сатып алмак болот. Кыштакка жөнөйт. Киреше табарына кудуңдап, кыңылдап ырдап барат. Анан эле жолдо семиз үндүк байланып жатканын көрөт. Еврей үндүккө жакындап, ордунан козгосо, былк этпейт. Көтөрөйүн десе – оор. Араң көтөрдү. Көтөрдү да жолуна түштү. Бара берди, бара берди еврей. “Бу эмнеси?” деди. Үндүктүн салмагы да ушунча оор болчубу? Улам узаган сайын салмагы сайдын ташындай оорлоду. Дем алып күч жыйнады. Болбоду. Таштайын дейт, үндүктү көз кыйбайт. Көшөргөн бойдон көтөрүп бара берди, бара берди. Шалдайып калды, […]

Италиян эл жомогу: Кыздын себи

Ойлонуп отуруп, жашым келип калды, багымды табайын деди кыштын кызы Бореа-бороон. Түштүктөн соккон шамал Сирокко – көӊүлүнө толду. Учуп барып тартынбастан маселени кабыргасынан койду. – Дон Сирокко, мага үйлөнгүӊ келбейби? Сирокко эркин жашоого көнгөн неме эле. Кааласа, Африкага учуп барат же деӊиз үстүн чарпый зуулдайт – аялдын эмне кереги бар! Ошондуктан жообу мындай болду: – Э, донна Бореа, эки жакыр бириксе капчыгы толуп бай болбойт. Менде го эч нерсе жок, сен деле жарыган себиӊ бар экенине күмөнмүн. – Кантип мен […]

Тажик эл жомогу: Дүйнөнү дүрбөткөн эшек

Же жери жок, же үйү жок, болгону бир ыркыйган карт эшеги бар кембагал жашаптыр. Ошол кембагал бир күнү өмүрү дегеле эшек көрбөгөн өлкө бар экенин угуп калат. «Эшегимди ошол жакка алпарсам бекен, – деп ойлонот кембагал. – Мүмкүн бирөө-жарымы сатып алаар». Ошентип эшегине минет да, жөнөп калат. Ойду-тоону кесип, дарыяларды кечип жүрүп отуруп эшекти өмүрү көрбөгөн, билбеген өлкөгө да туш келет. Анын шаарга келгени элди дүрбөлөң түшүрүп, тиришумдук жаныбарды көрүүгө туш-туштан жүгүрүп келишет. Эшек адатынча айкырат. Анын зоңкулдаган үнүнөн элдин […]

Цыган эл жомогу: Токойчунун белеги

Цыган кыздын апасы өлүп калып, ал апасын ойлогон сайын буркурап боздойт. Бир мерте аны тай эжеси щавель[1] терип келүүгө токойго жөнөтөт. Кыз жолдо баратып, апасын эстеп ыйлайт: – Жаным апа, сенсиз кантип жашайм? Кантип?.. Күтүүсүздөн бирөөнүн колу ийинине тийгендей болот арттан. Кылчайып, жүрөгү шуу дейт. Маңдайында сакалы аппак, көйнөгү узун, белин кендир жипке жууп алган зор денелүү карыя турат. Анын колдорун түктүү жүн басып кетиптир. Карыя кызга айтат: – Коркпо менден. Ыйлаба. Апаңдын жанын кыйнайсың. Сенин ыйыңды басууга, мынабул ташты […]

Корей эл жомогу: Чылым жөнүндө уламыш

Илгери-илгери дейт, Кытайдын алыскы булуңунда ажарлуу сулуу жашаптыр. Кисэн[1] экен ал. Кийин аны Тамбэ деп аташат. Жер үстүндөгү эркектердин баарын таануу Тамбэнин бирден-бир кыялына айланат. Бирок өмүргө түркүк болуп калган ким бар, Тамбэнин таттуу кыялдары ондогон жылдар бою ишке ашпай жүрүп көзү өтүп кетет. Бирок мүрзөсүнө чөп өсүп чыгат. Ажарлуу кисэндин элесине арнап, ал чөптүн аталышын Тамбэ[2] аташат. Кисэн акыры тамекиге айланып, жер үстүндөгү эркектин баарын таанымак тургай, эркектин баары анын кулуна айланат. Кулуна айланганы шул эмеспи, ырасында эле чылым […]

Италия эл жомогу: Бир тоголок капуста

Так деӊиздин жээгинде эскилиги жетип кыйшайган жаман там  турган. Ал үйдө андан да карган балыкчы чал-кемпири менен жашады. Алар өтө жакырчылыкта күн көрүшкөн. Абышка балык кармап келет, кемпир балык сорпо жасап, курсактары ток, өмүр өтүп жатат. Бир күнү абышка кечинде он чакты макарелло (деӊиз балыгы) кармап алып үйүнө келди. Кемпир балык сорпого казанын камдай баштаган, бир убакта балык тазалай баштап күңкүлдөп кирди: – Күндө эле балык, балыктан башка билбейбиз. Тажатты го тап-такыр. Капуста жегим келип жаным чыгып  баратат. – Келесоо […]

Кыргыз эл жомогу: Чынарбай менен перинин кызы

Өткөн заманда бир жардынын кош бойлуу аялы токойго келип, отун алып жүрчү экен. Бир күнү толуп жаткан чырпыкты көрөт. Аны таңып алып жатканда толготуп, эркек бала төрөйт. Киндигин кесип, баласын ороп алдына алып, чырпыгын аркасына көтөрүп үйүнө келет. Атасы чынар теректин түбүндө төрөлгөндүктөн баласынын атын Чынарбай коёт. Чынарбай бой көтөрүп чоңоё баштагандан тартып, ошол теректин түбүнө ойногонду жакшы көрө турган. Бала жанына ойногон сайын чынар терек күндө узарып өсөт. Анын узарып өскөнүн бала байкап, көзүнө абдан жылуу учурайт. Айылдагылар чынар […]

Лев Толстой: Кыз жана каракчылар

ЖОМОК Бир кыз талаада уйларын оттотуп, кайтарып жүргөн. Кайдан-жайдан пайда болгон белгисиз каракчылар аны кармап кетишти. Алар кызды токойдогу үйгө алып барышып, ага үйдү жыйыштырып, кийим-кечелерин жууп-тазалоону, тигүүнү буйрушту. Кыз каракчылардыкында күн өткөрүп жүрдү. Алардын табыштаган ишин аткарганы менен ал жерден кантип жылас болуунун аргасын билген жок. Каракчылар бир жакка жөнөрдө аны үйгө камап коюшчу. Күндөрдүн биринде алар кызды адаттагыдай жалгыз калтырышып, өздөрү ар кайда кетишти. Кыз саман алып келип, андан куурчак жасады да, ага өзүнүн көйнөк-көнчөгүн кийгизип, көчөнү каратып, […]