Эфиоп эл жомогу: Жети арстан жана бир бука

Жети арстан жана бир бука достошушуптур. Мунун урматына арстандар той берип, ага жаңы досун чакырышыптыр. Арстандар ортого этти тоодой үйүп коюшуп, коногун сыйлап, өздөрү да той шаанисин көркүнө чыгарып, чүйгүн эттен тойгончо жеп отурушту. Бука өмүрүндө эт жеп көрбөсө да, аны көргөндө кузгусу келгени менен досторуна сыр алдырбай эттен жемиш болуп отурду. Ал тойдун акырында үй ээлеринин меймандостугуна алкышын айтып, ачка бойдон кеткенче шашты. Мындан соң жаңы досторун сыйлаш үчүн бука арстандарды конокко чакырды. Жети арстан белгиленген күнү буканыкына келишип, […]

Тибет эл жомогу: Арстан оозун ачканда

Пурбу деген бир кедей бар эле. Ал тоодон отун алып, аны элге сатып оокат кылчу. Таң атпай туруп, арпа ундан жабылган көмөч нандан белине экини түйүп, ашыга басып, күндүн мурду көрүнө электе токой четине жеткен соң гана кимдир бирөө таштан чегип жасаган арстан эстеликтин жанына отуруп өзөк жалгачу. Мунун себеби: бул үйдөй чоң таш арстан анын көзүнө дайыма абдан арык жана арбайып ачка көрүнгөндүктөн боору ооручу да, жеген нанынан анын оозунун кычыгына бир-эки сындырымдан салып койчуу. Токойдон отун алып чыгып […]

Украин эл жомогу: Ийне-жиптин иши

Бир жолу чыгырык жип менен ийне: – Тигүү ишинде ким негизги?- деп талашып кетишиптир. Чыгырык жип мындай дептир: – Кийим тигилип жатканда менсиз кездемелер бирикпейт, андыктан тигүү ишинде эң негизги каражат менмин! Ийне дагы өзүнүкүн бергиси келбей: – Менин учтуулугум жана курчтугумсуз сен кантип кездемелерди тешип өтүп, аларды бириктирип, кандай кылып тикмек элең, мени сайып тартканда сен артымдан ээрчип чубаласың, ошон үчүн мен негизгимин, – деп тигүүдөгү өз кызматын мактаптыр. – Учтуу болсоң эмне экен! Ал менин ийкемдүүлүгүм менен узундугумдун […]

Юкагир[1] эл жомогу: Ак аюуну кашайткан – кара мурду

Кышкы тундрада ак аюу келе жатса эч байкабайсың. Тимеле ак кар менен бир болуп калат. Бирок бул качан гана анын кара мурду көрүнбөгөндө ушундай. Ушул кара мурдунун айынан көп эле олжолорунан кур калып жүрөт ал. Буга өзү күнөөлүү. Анткени бир кезде анын мурду да териси сыяктуу ак болуптур. Ал кезде ак аюу нерпалар менен морждорго байкалбай бара алганы аз келгенсип, адамдан да коркчу эмес экен. Үй ээси мергендер мындай жылаары менен айылдарга түшүп барып, аялдарды чочутуп, балдарды коркутуп, эт-аштарды көтөрүп […]

Дагыстан эл жомогу: Үч дос

Укканыбызга караганда жаңгактын кабыгы, бир тоголок катыган талкан жана чымын дос болуптур. Бир күнү алар саякатка чыгып, бир топ жол жүрүшкөн соң алдыларынан аккан суу чыгат. Аркы өйүзгө өткөндөн башка арга жок эле, андыктан эки досуна караганда жүрөктүүрөк жаңгак кабыгы: — Өзүм биринчи өтөйүн! – деп сууга секирери менен катуу агым аны аласалдыра алып жөнөйт. Досун куткарыш үчүн катыган талкан артынан секиргенде дароо эле эзилип, түшкөн жери агара түшкөнү болбосо, дайынсыз кетет. Ал эми үчүнчү дос – чымын наркы өйүзгө […]

Мексика эл жомогу: Сылык коёнек

Бар экен, жок экен: бир абдан сылык коёнек болуптур. Ал бир жолу дыйкандын чарбагынан капустага чоң тоюп чыгып келатса, тоокканага кире албай томсоруп ачка келаткан түлкү кубалайт. Чуу койо чуркап, буйт бере качып, ач түлкүнүн азуусунан кутулуп, аңгыча алдындагы чоочун ийинди көрүп кире качары менен тарбиялуу неменин корккону калып, чоочун жайга уруксатсыз киргени үчүн уятынан ийиле калып, абдан сылык түрдө кечирим сурап жиберет: — Саламатсызбы, ак көңүл ийин! Уруксатсыз киргеним үчүн кечирим сурайм. Бул жоругум үчүн абдан уялып турам! Бул […]

Кыргыз эл жомогу: Жез кемпир

Илгери-илгери эки кыздуу жесир аял болгон экен. Күндөн күнгө оокаты начарлап, бир күнү аял бир кызын оң колуна, бир кызын сол колуна жетелеп, оокат издеп жөнөйт. Жүрүп олтуруп, жүрүп олтуруп бир алачыкка туш келишет. Киришсе, төрдө бир териге оронгон кемпир жатат. Аял ал-абалын түшүндүрүп: —  Багар көрөрүбүз, барар жерибиз жок, бир жүргөн жанбыз. Түнөп кетүүтө уруксат берер бекенсиз,- дейт. —  Менин эле үйүмдө жүрө бергиле,- дейт кемпир. Ошондон кийин алар кемпирдин үйүндө жашап калышат. Кемпир керээли кечке тери жамынып жата […]

Эфиоп эл жомогу: Акылдуу балапан

Карыган карга өз балапанына акыл айтып атты: – Уулум, адамдардан этиет болгун. Алар коркунучтуу. – А адам деген ким өзү? – Анын тоголок башын кыл баскан, канаттын ордунда арбайган эки колу бар, буттары айры. Ал абдан куу. Эгер адам эңкейсе, демек ал жерден таш алып сени чабат. Мындайда ойлонуп турбай уча качып кутул. – Ата, адам ташты чөнтөгүнө же коюнуна катып алышы мүмкүн. Анын куулуктарын билип болбойт. Ошон үчүн аны көргөндө эле уча качыш керек. Андан жамандыктан башканы күтүп болбойт. […]

Калмак эл жомогу: Куу молдо

Бир калмактын энеси өлөт. Ал гелюнгдан (калмактардын будда молдосу) апасын түз эле бейишке жөнөткүдөй сыйынуу ырын ырдап берүүсүн өтүнөт. Гелюнг жардамчы баласын ээрчитип калмактын үйүнө жөнөйт. Ал ушул ирээт да жакшы иштеп табыш үчүн куулукка бармай болот. Бул үчүн жолдо келатып талаадан чычкан кармап, жардамчысына берет да, качан сыйынуу ырын ырдап бүтүп калганында аны үй ичине коё берүүнү буюрат. Капысынан пайда болгон чычканды көргөн калмак апасынын жаны катары кабыл алып, гелюнгга ыраазы болуп, жакшы төлөп берет. Ушинтип сүйлөшкөн экөө калмактын […]

Эфиоп эл жомогу: Эшек менен бөрү

Күн аябай ысып, аптап күчөп турган. Аптапка куйкаланып, өлөрчө чаңкап, араң илкиген карышкыр менен эшек сууну карай жанаша басып келатышты. Карышкырдын суусагандан улам акактаган оозунан кургап калган тили салаңдап, анын мээсинде бир гана сууга жетип ичиш тургандыктан ал эшекке көңүл буруп да койгон жок. Эшек дагы аптапта ушунчалык эрип кетчүдөй эзилгендиктен суудан башка эч нерсе эсине келбей, өзүн жеп койчуу жырткычтын жанында баратканын байкаган жок. Ошентип алар илкий басып жүрүп отуруп акыры дарыяга жетишти. Карышкыр болушунча суусунун кандырган соң дароо […]

Венгер эл жомогу: Кемпир менен өлүм

Канча жашка чыкканын өзү да билбеген, “жер каймактаганда эле төрөлгөм” деп сурагандарга жооп берген абдан кары кемпир болуптур. Бир күнү өзүндөй эле кемпирге айланган чөбөрөсү андан мынчалык көпкө жашаганынын сырын сурады. — Мен эмгекчилдигиме жараша ууру кылбагам, ушак сүйлөбөгөм, бирөөлөргө жамандык кылбагам, ошондон го, — деди кемпир. — Буга ишенбейм, — деди чөбөрөсү. – Менин апам — сенин неберең деле сендей түз жүргөн аял эле, бирок ал сенин жарым да жашыңа жетпей өлүп калбады беле. Сенин өлүмдү алдаган башка бир […]

Венгер эл жомогу: Иштегин мышык, иштегин!

Бир жигит кембагал болсо да байдын кызына баш кошот. Баары жакшы болот, бир гана жери үйлөнөрдүн алдында кыз ага “сага турмушка чыксам аялдай болуп үй жыйнап, тамак жасап, оокатыңды кылбайм, баарын өзүң жасайсың, урбайсың, тилдебейсиң” деген шарт койот. Жигит буга макул болот. Аялы менен үйү толо сеп келгени менен мындан жигитке кайдан жеңилдик. Баягыдай эле талаа-түздө баш көтөрбөй иштеп жүрөт. Же үйгө келгенде тамагы жасалуу, төшөгү салынуу болсочу. Ошентип мындай жашоодон бат эле тажайт. Аялынын “иштебейм” деген шартына көнгөнүнө өкүнөт. […]

Кыргыз эл жомогу: Карышкырдын камкордугу

Илгери, илгери бир кан болуптур. Анын, үч баласы бар экен. Балдарынын аттары бир бирине уйкаш болуптур. Улуу баласынын аты — Ормон, ортончу баласыныкы —  Коргон, кичүү баласыныкы — Болгон. Балдары күн сайын бак-дарактарды кайтарышса да, күн сайын бактан бирден алма жоголо берет. Бир күнү баягы бак-дарактарды кайтаралы деп Ормон, Коргон, Болгон үчөө тең келсе, бир куш алманы чокуп жеп отуруптур. Балдар тор жайышып кушту кармап алышат, куш көпкө чейин талпынып жатып учуп кетет да, бир канаты калып калат. Балдар үйлөрүнө […]

Босния эл жомогу: Кожо Насирдин жана француз

Бир ирет Стамбулга бир француз келип, султанга жолугуп, эгер өзүнүн табышмагын кимдир бирөө тапса сүннөткө отуруп мусулман динин кабыл аларын айтат. Султан француздун табышмагын табыш оңой эместигин болжоп, мындайга кыйын эле деп Кожо Насирдинди чакыртат. Желдеттер аны таппай кечке издешип, кечинде гана үйүнө кайтып келатканында султандын чакыртканын айтып, алдыларына салып айдап жөнөшөт. Кечке эл кыдырганы менен сыйлаар эч кимге жолукпагандыктан ачка келаткан Насирдин ошентип ак сарайга айласыз келет. Султан жагдайды айтып, француздун табышмагын табууну буюрат. Насирдин өзү французча билбесин, француз […]