Ачка момолой жөнүндө жомок

Илгери-илгери, Пик аттуу момолой чычкан жашаптыр. Күндөрдүн биринде Пик ийнинен башын чыгарып айтты: — Кардым ачты. Кантип курсак тойгузсам? – Момолой чычкан ийининен тамак издөө үчүн чуркап чыкты да кенедей кыз ойноп жатып полго таштап койгон куурчакты көрдү. — Кандай гана кооз куурчак, таттуу болсо керек, — деп ойлонду Пик. Куурчакка чуркап жетти. Тиштеп жиберип ошол замат кайра түкүрдү. Жок, куурчак таттуу эмес экен. Жегенге болчудай эмес. Айланасын карады да, кичинекей бала сүрөт тартып жатып полго таштап койгон калемди көрдү. […]

АКШ элдеринин фольклорунан: Кумурска жана таруу даны

Бир король баарынан да жомок укканды жакшы көрчү экен. Андыктан ал өз элиндеги жомокторду уга берип аягына чыгып, жаңысын угууну эңсейт. Бирок жомок деген жомок, ал оңой эле ойлонуп табыла калбайт. Ошондуктан король кийинчерээк жаңы жомок укпай калганына байланыштуу мындай жарыя айттырат: — Кимде-ким жаңы, жакшы жана бүтпөгөн жомок айтып берсе, королго күйөө бала болот, башкача айтканда падыша ага кызын берет, а эгерде ал жомокчу аракет кылганы менен жомогу аягына чыгып калса, башы алынат! Бул жарыя азгырыктуу да, коркунучтуу да […]

Танит Ло[1]: Жинди Иванушка жана өлбөс Кащей жөнүндө жомок

Кайсы бир падышачылыкта, кайсы бир мамлекетте бир киши жашачу. Анын үч уулу бар эле. Биринчи уулу акылдуу, экинчи уулунун кирди-чыкты акылы бар, ал эми үчүнчү уулу жинди болучу. Күндөрдүн бир күндөрүндө ал киши ооруп, өлүм алдында жатты. Улуу балдары тынсыздана башташты, атасы өлүп калса андан калган мурасты үчкө бөлүшкө туура келип жатпайбы. Алар атасын мурасты экөөнө эле калтыр деп көндүрмөк болушту. Атасына: “Жинди Иваның  баары бир калтырган оокатты бир заматта айдап отко салып, эч нерсеси жок куру жалак калат. Андан […]

Петя-петушок жөнүндө жомок

Бар экен, жок экен, Петя-петушок деген короз болуптур. Таажысы өрттөй кызыл, жүндөрү жибектей жумшак, текөөрү бычактай курч, өңү болсо абдан кооз короз экен. Ал эми үнүчү үнү! Тимеле коңгуроонукундай таза, тунук жана бийик экен. Бир жолу ал баардыгынан эрте ойгонуптур. Терезеден караса сырт караңгы жана тынч экен. Баардык жандуулар уктап жатышыптыр. Ал тургай күн да уктап калыптыр. “Жакшы эмес!”- деп ойлонду Петя-петушок. Ал ошол замат дубалдын үстүнө секирип чыгып кыйкырды: – Ку-ка-ре-ку! Катуу, катуу жер жаңырта кыйкырганын күн да угуп […]

Америка жомогу: Эркектин күчү жана аялдын бийлиги

Аял менен эркек алгач жаратылганда күчтөрү бирдей болуптур. Мындан улам күрөшө кетишсе же мушташып калышса дайыма тең-тең чыгышчу экен. Бир ирет эркектин башына мындай бир пенделик ой келет: “Барып Кудай менен сүйлөшүп көрөйүнчү. Болбосо аял менен алышып жүрүп чарчадым. Балким, Жаратканым мен суранганда ак көңүлү кармап турган болсо, алымды аялдыкынан ашыгыраак кылып берер…” Ушундай үмүт менен асманга көтөрүлгөн ал Кудайдын алдында колун бооруна алып суранат: — Жаратканым, сен ааламды аңтарып, күндү көңтөрүп жибергидей кудуреттүүсүң. Анан да абдан ак көңүл, адилеттүүсүң. […]

Грек эл жомогу: Гүл челекте өскөн кыз

Бар экен, жок экен бир аялы менен күйөсү жашаган экен. Аларда баары жакшы болгону менен бир гана балалуу боло алышпаптыр. Кайсы бир кечте аялы терең үшкүрүнүп: – Кудайым бизге бала бербесе да, жок дегенде эрмектеп бакканга гүл челеги менен гүл берип койсо боло,- деп оозун жыйганча терезеге бир кичинекей гүлү менен гүл челек туруп калат. Алгач чочуп кеткени менен аял таңгалып, анан кубанычы койнуна батпай сүйүнөт. Ошентип күндөр өтөт, жылдар жылат. Баягы табышмактуу жол менен пайда болгон гүл бапестелип багылгандыктан […]

Эфиоп эл жомогу: Жолборстун мыймыйы жана улак

Жолборстун мыймыйы менен улак тоо боорунда жолугуп калып, кечке чейин ынтымактуу ойношуптур. Ошентип кеч киргенде алар үй-үйлөрүнө тарайт. – Бүгүн мен эчкинин баласы улак менен аябай жакшы ойнодум. Экөөбүзгө тең абдан сонун болду,- деди мыймый энесине. – Сен кандай гана аңкоосуң. Мунуң менен жолборстун тукуму деген атка татыксыздыгыңды көргөздүң. Сен аны менен ойнобой, тетирисинче, кармап келгениңде баарыбыз жаш улактын жумшак этине тоймок экенбиз. Эртең эртең менен ага барып: “Жүрү, токойго кирип ойнойбуз”- деп алдап бизге ээрчитип кел же ошол эле […]

Бурят эл жомогу: Аял менен түлкү

Бир байдын аялы кайсы бир күнү токой арасынан көңүлдөшүнө жолугуш үчүн жөнөп калат. Жолдо келатып оозуна эт тиштеп алып көл бойлой чуркап келаткан түлкүнү көрөт. Аңгыча көлдө катуу толкун болуп кайра тартылганда, жээкке бир балык чыгып калат. Муну көргөн түлкү оозундагы этти таштай салып, балыкты карай чуркайт. Бирок экинчи толкун келип балыкты кайра көлгө алып кирип кетет. Жолу болбой калган түлкү кайра артка бурулуп этти карай жүгүргөндө аны асманда айланып жүргөн карга иле качат. Муну көрүп аял каткырып жиберип: — […]

Англис эл жомогу: Сыйкырчынын шакирти

Англиянын түндүгүндөгү Йоркшир графтыгында илгери бир сыйкырчы жашаптыр. Ал дүйнөнүн баардык тилдеринде сүйлөп, ааламдын бүткүл сырларын билчү. Анын калың кайыш менен сыртталган, кадимки каалга сыяктуу кулпталган чоң китеби болуптур. Караңгы дүйнөнүн кара күчтөрүнүн сырлары чогултулуп, алардын тилинде жазылган бул китепти өзү гана түшүнүп, өзү гана окуй алса дагы, ал аны эч кимге карматпай, ичин эч кимге көргөзбөй кулпулап жашыруун кармачу. Бул сыйкырчынын бир шакирти бар эле. Ал өз устатына ак кызмат кылып, көптү үйрөнсө дагы, ага сырдуу китепти ачууга, сыйкырчынын […]

Бурят эл жомогу: Куу мышык

Чер токойдо бир каардуу аюу көп жылдар бою падышалык кылып турат. Карылык келип, шайы кеткен чагында ал жашаган үңкүрдүн айланасында чычкандар көбөйүп, күнү-түнү кытыратып, ары-бери чуркап тынчын ала башташат. Акыры чыдамы кетип каарданган аюу: “Токойдогу чычкандар бүт жок кылынсын!” деген буйрук чыгарат. Айласы кеткен жаныбарлар өз ара кеңешип, бир жакшы мышык табышат да аюунун үңкүрүнө кароолчулукка коюшат. Бул мышык  алгыр эле эмес абдан куу да болчу. Өз жумушун ал абдан тырышчаактык менен аткарып жаткандай түр көргөзгөнү менен күнүнө бирден чычкан […]

Эфиоп эл жомогу: Жакшы кеңеш

Бир жолу чычкандар жыйын куруп, “мышыктан кантип сактаныш керек”- деген маселени талкуулашты. – Андан сактанууга мүмкүн эмес. Мышык деген баардыгынан куу жаныбар,- деди бир чычкан. – Ал басканда эч кандай дабыш чыгарбайт, канча тыңшасаң да баары бир эч нерсе уга албайсың,- деди дагы бирөөсү. – Ал эми ал ушунчалык жакшы жашынганды билет дейсиң, канча карасаң дагы баары бир аны көрө албайсың,- деди үчүнчү чычкан. Ошондо бул жердеги чычкандардын эң кичинекейи ортого чыга калып чыйпылдады: – Мен билем, кандай кылышты! Мышыктын […]

Кытай эл жомогу: Сыйкырдуу казан

Сокосу жок же сокого кошчу унаасы жок бир кембагал жазда  жалгыз күрөгү менен жер казып атса, анысы кандайдыр катуу нерсеге тийип сынып калбаспы. — Мына кырсык! Бул жерде эч кандай таш жок эле, күрөгүм эмне болуп сынды! – деп наалып-напчыган ал эптеп күрөк сыныгы менен алиги катуу нерсени казса, ал эски бир чоюн казан болуп чыкпаспы. Ачуусу менен аны сындыра жаздаган ал сабыр кармап ойлонсо, бул казанга тамак жасабаса да суу куюп койсо болчудай. Ошентип ал бул табылгасын үйүнө алып […]

Нивхи эл жомогу: Эки кыйындын мелдеши

Эки кыйын киши жашаптыр. Алардын кыйындыгы акыл эмес, күчтүүлүгү, эр жүрөктүүлүгүндө экен. Булар бири-бирине өз эрдиктерин айтып мактанып, көп атаандашып, ага жараша көп урушчу болуптур. Бир күнү алардын бирөөсү экинчисине мындай деди: — Андай кыйын экенсиң, элдин баарын коркуткан желмогуз жашаган токойго барып түнөп келели, ошондо билинет кимибиздин эр жүрөк экенибиз! — Жарайт! – экинчиси ойлонбостон макул болуп, ошол эле күнү кеч кире түнт токойго жөнөп кетишти. Алар жандарына эч кандай курал албай, жалгыз гана эки кулачка жеткидей жип алышты. […]

Муа эл жомогу: Дельфиндин этин адамдар эмне үчүн жебей калышкан?

Бир аралда чоң энеси менен бирге бир улан жашаптыр. Чоң эне жыпар жыт чыгаруучу кокос майын даярдоонун өзгөчө ыкмасын билип, аны менен небересинин денесин сүргөн күнү анын кереметтүү жытынан улам дельфиндер жээкке жакын сүзүп келишчү экен. Мындан пайдаланган аралдын жашоочулары дельфиндерди оңой эле торго түшүрүп, ошол күнү олжого туйтунчу болуптур. Дагы бир жолу арал тургундары дельфиндердин чоң үйүрү торго чалынганын көрүп, олжолуу болгонуна сүйүнүшүп жатканда, алардын арасындагы кокос майын сыйпанып жыпар жыттанган алиги уланга бир дельфин сүзүп келип мындай деп […]