Конкурска: Мышык менен чычкан (№11)

ЖОМОК

Илгери, илгери мышык менен чычкан дос болуптур. Мышык адамдын  үйүндө жашайт, ал эми чычкан кампадан орун табат.  Экөө күнүгө жолугуп, чогуу ойноп, курсактарын бирге  тойгузат. Үй кожоюну мышыкты абдан жакшы көргөндүктөн ага  каалагандай жүрүүгө уруксат берчү экен.  Мындай шарттан  чычкан да пайдаланат.  Төшөнчүлөрдү каалагандай аралап, столго нан койбой ташыйт. Текчедеги  китептерге  да кол сала баштайт. Муну байкаган кожоюн чычканга абдан жини келет. Бир күнү:

- Эй! - дейт мышыкка кыйкырып,- чычкан досуңду экинчи көрбөйүн! Дагы бир жолу үйүмө кирип каалаганындай тарталаңдаса аны менен кошо сени да көчөгө чыгарып салам!

Мышык кожоюндун мындай сөзүнөн коркуп кетет. Чычкан досуна жүгүрүп жетип:

- Бүгүндөн баштап үйгө кирбе! Болбосо кожоюн мени сыртка калтырат. Мен суукта, жаанда сыртта жашай албайм,- дейт.

Досунун минткенине чычкан капа болот:

- Мышык дос! Кожоюнуң кууп чыкса кампага келе бер. Бул жерде орун көп,- деп жооп берет.

- Кой,- дейт анда мышык,- кампада мага тамак жок. Курсак ачат. Бул жерде өзүң жаша. Мен кожоюн берген сүт-эттен куру калам, - деп үйгө кирип очоктун жанынан орун алып адатынча уйкуга кетет.

Чычкан мышыкка ачуусу келет. Кандай да болбосун досун сыртка чыгарууга же өзү үйгө кирүү үчүн амал издей баштайт.  Баягыдай жай-баракат үйгө кире албай кыйналат.  Айласы кетип жер астынан өткөөл жасап, полду тешип мышыктын жанына эптеп жетиптир.  Өз ишине корстон боло каткыра күлүп мышыкты шылдың кыла баштайт.

- Сен кожоюнуң жок жашай албайсың! Анткени жалкоосуң! Мына мени карачы, сенден канча кичине болсом да өзүмө өзүм тамак таба алам. Кышкыга деп дан чогултам. Жер астына үй салам. А сен даяр оокатка көнүп уктаганды гана билесиң!

Мышыктын ачуусу келет:

- Чык үйдөн! - дейт айбат берип,- кожоюнум көрсө экөөбүздү тең кууп чыгат!

Чычкан улам табалап качат. Мышык чычканды кармап сыртка чыгарыш үчүн кууп жөнөйт. Жете албай кыйналат. Ошондо чычкан огобетер мышыкты шылдыңдап мындай дейт:

- Билесиңби, сенин бир тууганың жолборс токойдо эркин жашайт. Аркар-кулжанын даамдуу этин жейт. А сен кожоюнуң берген сүрсүгөн  эт менен ириген сүткө ыраазы болуп жүрөсүң! - деп кампага кире качып жашынып алат.

Мышыктын көңүлү чөгөт. Абдан ыза болот. Эмне кылсам деп көпкө ойлонот да, акыры бир тууганына барууну көздөйт.

Ошентип мышык жолго чыгыптыр. Бат эле курсагы ачат. Улам бир даракка чыгып куштардын уясынан жумуртка уурдап жеп, курсагын кампайтат. Аз жүрдүбү, көп жүрдүбү, айтор бир күнү адатынча бакка чыгып уядан жумуртка алайын деген маалда  бир кооз чымчык учуп келет.  Жумурткаларына кол салайын деген мышыкты көрүп:

- Айланайын мышык! Жумурткаларыма тийе көрбө! Каалаганыңды берейин! Тилегиңди аткарайын! - деп чырылдаптыр.

- Жок! - дейт анда мышык, - жумуртка жебесем ачка калам!

Мышыктын курч тырмактары жумурканы көздөй сунулганын көргөн чымчык:

- Мен сыйкырдуу чымчык болом. Эмне кааласаң аткарам! – деп безилдеп ыйлап жибериптир. 

Чымчыктын сыйкырдуу экенин уккан мышык  кубанып кетет. Дароо ачка экени унут калып мындай дептир:

- Эгер мени дароо жолборско айландыра алсаң жумурткаларың соо калат!

- Макул! - дейт сыйкырлуу чымчык,- сени жолборско айландырам. Бирок денеңди, турган турпатыңды гана. Ал эми акыл-эсиң, жүрөк, мээң мышык боюнча калат.

- Мейли, мейли! - деп мышык абдан сүйүнүптүр.

Көз ачып жумгуча мышыктын каалаганы орундалат.

- Жолборс экениңди бир көз ирмем унутта калтырсаң кайрадан мышыкка айланасың! - деп чырылдаган  чымчыктын сөзүн угуп-укпай жолборско айланган мышык токойду көздөй зымырап жөнөптүр. 

Ошентип  токойго  жетет.  Сыйкырдуу чымчыктын акыркы сөзүн эстеп  өзүн абдан кылдат алып жүрүүгө үйрөнөт.  Бир тууганы жолборсту таап кубанат. 

Аңгыча болбой кылычын алып кыш келет.  Ошол жылы кыш катуу болуп токойдогу жан-жаныбар кырылып жолборстор ачка калат.  Эмне кылыштын айласын издешет. Ошондо жолборско айланган мышыктын эсине кожоюну түшөт.

- Жүргүлө! - дейт бир туугандарына кайрылып, - мен жакынкы айылды жакшы билем. Ал жерде бир адамдын  короо толо койлору, желе толгон  жылкылары, музоо ээрчиткен уйлары бар. Кол салып уурдап кетебиз. Антпесек ачкадан  карышып кала турган болдук!

Жолборстор мындай сунушка макул болбой:

- Кой, андай жолго барбайбыз!  Биз түлкү, чөө, карышкыр эмеспиз! Биздин тукумда уурулук кылуу жок! – деп каршы болушат.

Эч кимиси көнбөй койгон соң, айылды көздөй жолборско айланган мышык жалгыз жөнөйт. “Силердиби, карап тургула! Мал алып келсем кубанып тосуп алаарыңарда шегим жок!   Ачка болсоңор малды жебей койгонго  айлаңар барбы?!” – деп ойлонот.

Көздөгөн жерине  тез эле жетет. Эски кожоюндун үйүнө келет да, жыла басып короого кирет. Жырткычты көргөн мал үркөт.  Адам үйүнө жашынат. Ошол маалда чуру-чуудан ойгонгон чычкан сыртка жүгүрүп чыгыптыр. Эски досун көргөн жолборс кубанып кетип:

-Ээй дос! Бул мен – мышык досуң! Көрдүңбү, мен жолборско айлангам! - деп мактанып кыйкырып жибериптир.  Ошондо гана сыйкырдуу чымчыктын: “Жолборс экениңди унуткан күнү кайрадан мышыкка айланасың!”- деген сөзүн эстептир. Бирок кеч болуп калган.  Ошол замат жолборс  мурунку мышык кейпин кийген экен.

Чычкан мышыктын акыбалын көрүп,  баягыдан өтүп  шылдың кылыптыр.    

Бир заматта болуп өткөн окуяга мышык абдан ыза болуп, ачуусу келет. “Карап тур сениби?! – деп кекенет. Ошондон бери мышык чычканды көргөндө тырмактарын оркойтуп, тиштерин кайрап, аны кармап алууга далбас уруп артынан кууп калган экен. Ал эми чычкан мышыкты көргөндө табалап, анын колуна түшүп калбас үчүн качып жүрөт дешет.

Аягы. 2020-ж.

Окшош материалдар

Комментарий калтырыңыз