Уйкудагы улут: Адабий рейтинг, авторлордун ичине чок салуу үчүн керек

О`Шакир: Урматтуу адабий рейтингди аныктоо боюнча элден сурамжылоо жүргүзгөн "Казына" тобунун мүчөлөрү! Бул жолку аракетиңерге да алкыш! Эмесе, бу жолку талкууну ушул багытта улантсак дейм.

Кандай болбосун, коомчулукта реакция жаратуунун өзү – силердин аракет текке кетпегенин көрсөттү. Рейтинг албетте, канчалык объективдүү жүргүзүлгөн күндө да, ал эч качан чыныгы талант ким экенин кашкайта көрсөткөн индикатор болуп бере албайт. Бирок ошондой болсо да учур адабиятында кимдердин жылдызы жана турган аба-ырайын түзө алат деген ишенимдемин. Кечээ кызуу талкуу жаратууга Улукбек Омокеев ырас түрткү болуп берди, биз анын да позициясына ыракмат айта турган жердебиз, себеби рейтинг ошентип адабият өкүлдөрүнүн безине сайып, кызуу талаш-тартышка атаандаштар чыкканы да дурус көрүнүш. Болбосо адабий журт дымыганы дымыган бойдон жата берет...

Айсулуу Көкөева: Ооба, бирок атаандаштык бири-бирин урматтоонун деңгээлинде болсо болду. Мына, карантин маалында жөн отура туралы – деген да пикирлер болду эле)). Ошондон бери кызыктуу пикирлер чыкты, бири-бирибизди "тааный түштүк" -))). Былкылдабай отурса отура беребиз быкшып.

Абдысамат Сарала: Бул жолу сурамжылоо бир гана адабий эксперттер арасында болбой, окурмандар арасында, дегеле өзүнүн мыкты акын-жазуучусун атагысы келген адамдар катыша алганына карабай, көбүн эсе пассивдүү жүргөнү мени таң калтырды. Өзгөчө жаш акындар, Оштогу жана Бишкектеги адабий клубдардын мүчөлөрү дээрлик таптакыр эле катышкан жок ко дейм. Бирок ага карабай Олжобай байке айткандай адабий жамааттын реакциясы болду. Сурамжылоонун жыйынтыгынын объективдүү да субъективдүү жактары болду.

О`Шакир: Рейтингде С.Акматбекова же К.Бакиров эң алдыга озбой калганы – алардын талантын жокко чыгара албайт, тек гана алар адабий тар чөйрөдө орошон талант катары бааланганы менен жалпы окурмандар журтунда Нарсулуу Гургубаева же Азамат Омош эл оозунда экени айкын болду. Бул эмне жаманбы? Биз качанкыга чейин жаңы ысым, жаңы дүбүрттөр алга озгонун моюнга албашыбыз керек?

Абдысамат Сарала: Негизи эле эң чоң плюс бул дымып жатпай адабий кыймыл, адабий реакция болгондугунда.

Айсулуунун О`Шакирге жообу: Бул рейтингде – жаштардын үнү бар да. Бул да жакшы. Анан да атап кеткен, улуу муундагы авторлордун Интернет айдыңында отурбагандыгы да таасир берет. Бүгүнкү күндү ким кандай кырдаалда башынан кечирип жатат, жашоо кандай, сүйүү кандай – бул жагы да бар дегендей)))).

Абдысамат Сарала: Ал эми Сагын Акматбекова сыяктуу акындарга эчак эле мезгил өз баасын берип койгон. Тирүү классик десек болот. Андан тышкары азыркы жаңы поэзияга тийгизген таасири боюнча Сагын Акматбекова эжеге тең келген акын келген акын аз. Бул менин оюм.

Олжобайдын Абдысаматка жообу: Ооба да, качанкыга чейин шоу-бизнестин, саясатчылардын рейтинги жарыяланып, алар эл назарында болуш керек да, а адабий журтчулук анткен болбойт, минткен болбойт деп дымып жата бериши керек? Саясатчылар арасында рейтинг деле эч качан объективдүү болбойт, дегеле сурамжылоо жүргүзүүнүн жыйынтыгы абсолюттуу чындык болбогон күндө да, ал бирок картина түзөт элге! Адабияттан маалыматы жоктор, "а-а, көрсө ушундай акын-жазуучулар бар турбайбы бизде" десе да, мунун өзү эл назарын улуттук адабиятка буруу. Кайдагы үрөй учурган жаңылыктарга эмес, адабияттагы уу-дуу кептерди жаратып турсак да элдин китепке, адабиятка болгон көңүлүн бурдуруунун бир фокусу катары гана карашыбыз керек буга!

Өткөндө Сагын эжени үйгө коноктоп отуруп, ушундай сурамжылоолордо Сиздер артта калып кетип атасыздар, андыктан базарыңызды кайнатып туруу үчүн соцтармактарда активдүү болуп, окурмандар журтунан кол үзбөңүз дедим. Бул абдан керек.

Айсулуу Көкөеванын Олжобайга жообу: Эженин жообун элестетип жатам да))). Эженин чыгармачылыгын биз окушубуз керек)). Эже жаза берсин)).

Абдысамат Сарала: Анан да, рейтинг бул адамдын бүйүрүн кызыткан нерсе. СССР маалында деле, агай-эжейлер тастыктайт болуш керек, бул акын мыкты, ой жок бул мыкты деген талаштар адабий күйөрмандар, жаштар арасында байма-бай жүрсө керек. Ошол талашты эл алдына алып чыгууга эмнеге болбосун?

Улукбек Омокеев: Арбаңыздар! Сурамжылоо, рейтинг чыгарууга жаштарды аралаштыруу, көктөйүнөн эксперт-байкоочулукка үйрөтүүнү колдобойм. Дегеле искуссводогу атак жарыш болбогон нерсе. Бир сүрөттүн баасы миллиондогон доллар, бир сүрөт тыйынга да сатылбайт. Албетте, бул жеке пикир. Айсулуу эже, Үмүт эже, Абдыкерим агай сыяктуу, илимдүүлөр, адабий эксперттер чыгармаларга болгон көз карашын, сынын айтып турса жакшы эмеспи. Кечээтен бери фейсбукта талашып-тартыштык. Дегеле, чыгармачыл инсандарды жарыштырууну колдобойм. Эмнеге алча менен алмуруттун мөмөсү бирдей көлөмдө эмес дегендей эле кеп. Жаштарды шыктандыруу үчүн Сагын Акматбекова эже менен Карбалас Бакиров агайдын ырын талдап, жиликтеп, даамын чыгара ачып берип койсок жакшы болмок, бир көгөнгө байлап алып жарыштырбай. Бүгүн жаш окурмандардын (ыр, аңгеме жазгандардын да) деңгээли чыгармага, авторго объективдүү баа берүүгө чабалдык кылат. Өзү тааныган, дос-жар, курбу-курдаштарына добуш бере салат. Тыңыраак уйкашкан ырын шедевр деп бөлүшө беришет. Ал тургай чоң эле эже-агалар пикир айтууда чайналып, ыйынып-ычкынып калышат, капа болуп калар бекен деп. Ырас, мен жогоруда атаган акындар азыр активдүү иштебей жатышат. Бирок алар иштесе деле жаштар укмуш таанып, баалап кетери арсар. Ал үчүн окурмандык деңгээл керек.

Быйыл Бакыт Абдразаковдун китебин басмага даярдап жатып таң калдым. Ырларын бекитип, эч кимге окутпай жүрчү экен. Ырлары керемет. Китеби чыккан, буюрса сиздерге да жеткирем. Ал киши рейтингге катышпаганы менен ырлары жарыштагылардан төөлүк өйдө экен. Бирок мен илимпоз болбогон соң аны талдоону сиздерге тапшырам. Адабият күйөрмандарынын эң чоң миссиясы – жакшы чыгарма издөө, аны элге таанытуу экен. Чыгармага кез келген адамдын эле тиши өтүп, түшүнө албайт окшойт.

Мисалы, Нарсулуу эже деле жарыша турган деңгээлден чыгып кетти. Ал кишиге азыр 1-болуу кызык эмес. Көп баарлашкан адам катары билем.

Олжобайдын Абдысаматка жообу: Спорт күйөрмандары арасында деле кандай укмуш талаштар бар, андыктан муну биз табигый жол деп карашыбыз керек.

Улукбек Омокеев: Мелис Эшимканов саясатчылардын жасалма рейтингин чыгарып турчу экен. Алар акыркы тизмеге илешип калыш үчүн эле жанталашып турушчу дейт. Натыйжада, чечекейди чеч кылып, магдырата сүйлөгөн, тили буудай кууруган популисттер, кашааны аша секиргендер саясатка келди. Акыбалыбыз оңолуп кеткен жок. Төрөлгөн, табигый тажрыйбадан өткөн лидер таба албадык. Азыр деле рейтиңг үчүн бир пакет жардам берип өзүн өлөөрчө мактаткан саясатчылардан айрыла элекпиз. Адабияттын андай болушун каалабас элем.

Тайир Аширбай: Бүгүн рейтингге илинбей, көмүскөдө билинбей калган ысымдар эртең жаркыраган жылдызга айланышы мүмкүн. Майдан, согуш, казат өз баатырларын жаратат. Адабий турмуш да ошондой... Кеп – кимдин лидер болушунда! Жооп: Ким акырына чейин бир кашык каны калгычакты күрөшсө, жеңишке жетишет. Же тубаса күчтүү (таланттуу) болсо ...

Адабияттан өз ордун, стилин, эч кимдикине окшобогон үнүн тапканы – Жеңиш!

Азамат Омоштун Улукбекке жообу: Кечээги тизме акыркы эмес. Ал дагы өзгөрөт. Ал тизмедегилер жүзгө жетпеген адамдын эле жоопторун эсептеп түзүлдү. Эгерде көбүрөк адам катышканда, дагы да сонун болмок. А кокус ушул эле сурамжылоону "Ок.ру" сайтында өткөргөндө, анда жыйынтыгы дагы да башка болмок. Сагын эже, Шайлообек агайлар артта калыптыр, алар гений, кайдагы бир Азаматка окшогон халтурщиктер, акылдуусунуп, философтонгондор алдыга чыгып кетти дегениң да жөндүү да, жөнсүз да. Анан эмне кылсын окурман байкуш, сенин берген бааң боюнча, мендей халтурщик, мендей философ-сөрөйлөрдү окуп жатса. Эгер адабиятка чындап күйсөң күн ара тынбай классиктердин ырын жарыялап, жайылтып тур. Сейдалы Мырзакматовчо жоксуңбу? Колуңда жалаң таланттуулардан турган "Жигердей" чоң армия бар. Биздей эптемейлерди утуркусун утуру “мууздап” тур.

Эми рейтинг маселесине келсек. Адабият эмне? Эгер бүгүнкү күндүн тили менен айтсак, анда адабиятың чоң базар. Интеллектуалдык продукцияларды сунуштоочу чоң базар. Базарда оригиналдан баштап копиркаларга чейин болот. А ырың дагы, аңгеме-романың дагы ошол базардагы товар. Товар болуп атса, демек товардын рейтинги болот. Ошол продукцияны чыгарып, элге сунуштап жаткан өндүрүүчүнүн дагы рейтинги болот. Ким бир жылт этип өчөт, ким кылымдарга калат, ал жагы уже мезгилдин иши. Олжобай агай ушул сурамжылоону өткөргүлө дегенде макул болдум. Эмнеге? Себеби бул дагы бир адабият рыногун жандандыруунун рычагы. Ойду айтканда өтө эле ашыкча абсолютташтыра бергендин кереги жок. Дүйнөдө миллиондогон адамдар адабият менен таптакыр түшүнүгү жок эле күн көрүп келет. Дагы миллиондогондору адабиятка кызыгат. Кыргызың деле ошол. Кызыкканы бар, кызыкпаганы бар. Биздин милдет – ошол кызыккандардын арасында жандуу талкуу уюштурууга жетүү. Мага мисалы рейтингиңдин биринчиси дагы, акыркысы дагы таптакыр эле кызыксыз. Андан кылым да кыйшайбайт. Окурман журтун тарбиялап алуу силердей дипломдуу адистердин колундагы иш. Кайрадан рейтинг маселесине келсек, аны эмкисинде дагы өткөрөбүз. Балким форматы башкачараак болор. Анткени ар бир сын, ар бир пикирден жыйынтык чыгарганга аракет кылабыз. Адабият рынок, адабий чыгармалар товар болсо, демек рейтинг керек.

Айсулуу Көкөева: Бул шарттуу, агымдагы көрсөткүч да жигиттер)). Чынында да жазылып, жаздыкка жаздалган чыгармалар жарк деп чыга калышы, алдыда тургандарды артка жылдырышы да мүмкүн)). Иши кылса адабиятка элдин бүйрүн кызыта бергиле).

Жолдош Турдубаев: Улукбектин айтканына эч ким таарынбайт деп ойлойм. Чын эле, Сагын эже менен Нарсулуу рейтингдеги орунга дегеле кызыкпашы ыктымал. Албетте, рейтинг окурмандын көӊүлүн азыркы авторлорго буруу үчүн эле жасалган иш. Кимисинин чыныгы деӊгээли канчалык экенин адабиятчылар жакшыраак билет (албетте, чыгармалар колуна тийип, окуган болсо). Ырас, субъективизмден сынчылар деле жүз пайыз эркин боло албайт, канчалык аракеттенсе да. Ошентсе да, ар ким оюндагысын айтып көргөнү жакшы.

Азамат Омош: Мен өзүмдү шарттуу образдуу эле айттым. Улукбектин айткандарын жүрөгүмө жакын алгандан эмес. Эмнеге капа болоюн. Ал өзүмүн жакшы көргөн үкам болсо. Анын айтып, жазганы деле жакшы. Кызыгуу жаратат. Болгону биздин бир ит адат бар, чайналып оюн айталбаган. Ага караганда Улук менен Уландай шарт жүргөн жигиттерибиз көп болгону жакшы.

Рахат Аманова: Адабият айдыңында сурамжылоо, окурман менен кайтарым байланыш сөзсүз керек. Анткени адабияттын жана адабий чөйрөнүн социалдык-экономикалык, саясий кризистен гана эмес, эң башкысы – моралдык-психологиялык кризистен жабыр тартып турганы анык. Андыктан учурда кайсы адабият окулууда? Дегеле көркөм адабият окулуп жатабы? Окурмандардын контингентин кимдер түзөт? Көркөм адабияттын дегеле учурда кереги барбы же жокпу? Мына ушул суроолорго жооп алуу үчүн окурмандардын арасында сурамжылоо сөзсүз керек эле.

Ал эми Амирбек агай посттогу комментарийинде сурамжылоо жана рейтинг аныктоо бул саясий багыттагы иш-аракетте пайдаланылат дептир. Жок, андай эмес. Сурамжылоо – инструмент катары мини-макси деңгээлинде бардык тармакта жана чөйрөдө колдунулат. Эң мыкты инструмент.

Эми бул сурамжылоо кандай жыйынтыкка алып келди дегенге мен төмөндөгүдөй жооп берет элет. Анализдеп көрдүм.

1. Сурамжылоо суроо-жооп иретинде примитивдүү ыкма жүргүзүлгөн. Бул сурамжылоону жүргүзгөн балдар үчүн чоң сабак болду. Демек, башында мен какшап айткан бир илимий негизге салуу керек. Анткени көп окурмандар бул ыкмадан тажаптыр, катышпай коюшту. Ошентсе бул жолкусу абдан баалуу жыйынтык болду.

2. Сурамжылоо бир эле рейтинг аныктадыбы? Жок. Көшөгөдөн жаңы натыйжалар келип чыкты. Кандай? Сурамжылоо – окурмандардын да жүзүн ачты. Кантип? Фейсбуктагы "гений", "шедевр" деген сыяктуу фанат көрүнгөн окурмандардын саны 400-500 жактыны басат айрымларына. Кана ошол окурмандар? Келбейби колдоп ФБ дагы сүйүктүү акынын? Келген жок. Себеби адабият өкүлдөрүн бизде көңүл ача турган гана деңгээлде көрүп калганы.

Адабий сектор окурмандар үчүн утурумдук гана көңүлүн ачуучу аренага айланыптыр. Болбосо 27 деген эң көп балл эмне деген көрсөткүч? 400-500 окурман кайда калды? Эгерде күйөрман-окурмандар болсо максимум балл жок дегенде 200гө чыгыш керек эле, минимуму 40-50гө.

Анан 27 менен 1 деген баллдык көрсөткүчтүн өзү нонсенс! Адабият окурмандарынын кыртышы жукарганын көрсөтөт бул сан. Тыянак кандай? Кыргыз коомчулугу ашкере, ашыкча саясатташып, социалдашып кеткен. Окурмандар көңүлү ток эмес жана адабиятка көңүлү жок. Бир гана жолубуз калыптыр: адабиятты интернет айдыңында болсо да жайылтуу.

Саясат менен социалдык көйгөйлөрдөн окурман журтун ажыратып калыш керек экен Олжоке айткандай. Коомчулук азыр "оорулуу" тура.

"Казына", "Нуска" тобуна киргендер эми атайы окурмандарды "айыктыруу" үчүн план, тактика, стратегия иштеп чыгат окшойбуз. Тамаша))) бирок чындыкка жанаша. Рейтингди көрүп, колумду жайдым.

Жолдош Турдубаев: Эми мынчалык көңүл бургузган соң, окурмандарды таң калтыргыдай, азыраак болсо да кызыктыргыдай бирдемени сунуш кылыш керек. Мисалы, бул рейтингдин алдыңкы сабына чыккандардын арасынан мурда анча белгилүү болбой келген бир автордун 1-2 ырын талдап, мунун мээр чөбү ушул жагында катылган деп көрсөтүп койсо, адабияттан чакан, бирок таасирдүү сабак болушу, ырды ушинтип окуш, түшүнүш керек тура деп, окурмандар да дилгирленип калышы мүмкүн. (Ушул тизмеде экинчиби же үчүнчүбү орунга чыккан авторго таң калгандар болду, мен да уга элек экенмин ушундай ысымды. Балким, аны колдогондордон бирөө жазып берер ал тууралуу?)

Тайир Аширбай: Эгерде бир жыл ичинде үч жолу рейтинг өткөрүлсө, ошол үч жолку жарыштын негизинде салыштырмалуу жаңы жыйынтыкты чыгарсак болот.

Азамат Омош: Бул боюнча да талкуу болгон бизде ич ара. "Мини-Казынада")))). Ал жерде список коёлу дегенди Абдысамат экөөбүз жаратпай салганбыз. Окурмандар өздөрү оюн жазсын деп. Анын жыйынтыгын да Нарсулуу алдын-ала божомолдогон. Ошондой эле болду. Анткени анын айтканы боюнча 2 000 мүчөсү бар "кайрыктар" бирөөнү сүрөйт деген. "Кайрыкчылар" сүрөдү. Анткени бир саат мурун эле мага бирөө белгисиз номерден чалды. Тизмедегилердин ичинен бирөө 35тен ашты эле, эмнеге 18 деп жаздың дейт. Акын катары 18 болсо, жазуучу катары 17ни алыптыр, экөөнү кошсоң отуздан ашат экен деп узаттым. Эми бул закон ченемдүү эле нерсе. Бирок бул акыры эмес. О'Шакирдин айтканы боюнча жыйынтык декабрда чыгат. Эмки рейтингдик башкача өңүттө жүргүзүү керек экен. Бул боюнча мен иш баштап койдум. Бул аз. Дагы бышырып, стратегиясын иштеп чыгуу керек.

Жолдош Турдубаевдин Азаматка жообу: Анда ошол “кайрыкчыларга” айтыш керек, сүрөп чыккан авторлоруңардын эң мыктысынын бир ырын талдап бергиле, окурмандар ынангыдай болсун деп.

Рахат Аманова: Тобо. Бу жерде да бири-бирин сүйрөгөндөр бар бекен? Эгерде чындап эле ошондой "сүйрөгөндөр" жана "сүйрөлгөндөр"болсо, анда Жолдош агай айткан сунушту айтыш керек. Жок, ага ынабай турган болсо бул "кокустуктун" себеп-натыйжасын ашкерелеген макала жазган туура. Мындай "сүйрөп" чыгуу жөнүндө кимде факт болсо аны айкындаш керек.

Жолдош Турдубаев: Рахат, муну жумшак эле айтыш керек. Ал топтогулар чындап эле ошол авторлорду мыкты деп эсептешер, балким. Бирок берки сунушту айтса болот, орой эмес, сылык гана.

Азамат Омош: Эми бул дагы керек нерсе. Ансыз да болчу беле. Илгертен эле личкага каттар келчү эмес беле, добуш берип кой деген. Анан ал агай өзү майып киши. Ошонусуна карабай китеп чыгарып келет. Балким бул да бир стимул болор. Ашкерелечү нерсе бар, ашкерелебечү нерсе бар дегендей. Бирок чындап айтканда мен ал автордун жазгандарын окуган эмесмин.

Рахат Аманова: Андай жагын дароо айтып жакшы кылдыңар. Эгерде ал киши майып болсо сөз жок, анда кыргызчылык гуманизмди колдойм.

Жолдош Турдубаев: Андан кийинки орундагылардан деле бирин алып чыккыла десе болот.

Айсулуу Көкөеванын Азаматка жообу: Негизи мамлекеттик коргоо жакшы болсо майыптык чыгармачылыкка келгенде роль ойнобош керек. Ден соолугунун майыптыгы үчүн рейтингде жогорку орун алыш болбогон нерсе. Астрофизик Стивен Хокингди "ии, майып эле"- деп эмгегин сүрөмөлөгөн кырдаалды элестетип көрсөңөр...

Рахат Аманова: Бирок кыргызчылык гуманизмди конкреттүү майып кишиге, конкреттүү ушундай шартта гана колдойм. Башка убакта катышуучулардын "кокустан" рейтинги жогору болсо ашкерелөөнүн эң мыкты ыкмасы – анализ, сын.

Мени таң калтырганы: бизде адабий рейтинг үчүн да сүрмө топ менен "сүйрөлүп" чыккандардын пайда болгону болду. Коомчулук накта "оорулуу" экен – эптеп атын чыгаруу оорусу.

Айсулуу Көкөева: Бул эчактан бери келе жаткан "салт". Бизден жыйырма жыл улуулардын бирөөсү сыйлыкка койсо башталат да, ал чыгармага арналган макалалары. Мындайда симпатия кылууда кээ бири территорияга, трайбалисттик белгиге, бири катташ-муундаштыгына ж.б. карап сүрөмөлөшөт.

Абдысамат Сарала: Албетте, чыгарманын даамын татыш үчүн автордун тагдырына баам салыш керек болот, бирок чыгарма ошондо да өзүнчө бааланышы керек. Автордун жынысы, ден соолугу ж.б. аванс болбоосу кажет. Мен рейтинг аныктоодо, кимдир-бирөөгө добуш берүүдө дегеним. Албетте, мамлекет жардамга муктаж элдин катмарына, ал адам чыгармачылбы же жокпу – колдоо көрсөтүүсү абзел: шаарда кенен ыңгайлуу жүрүшүнөн баштап (мисалы пандустар ж.б.), материалдык көмөк көрсөтүүгө чейин.

Айсулуу Көкөева: Эми Москвадагылар, дүйнөгө көз карашы бирлер, диний көз карашы бирлер, катташтар анан ж.б. критерийи менен бөлүнүп сүрөмөлөшөт болушу керек))). Мында китептердин презентацияларын караганда даана көрүнөт да. Кайсы автордун презентациясына кимдер келди, эмне үчүн келди – анализдеп чыкса болот))). Топ-топ болуп колдошот.

Айсулуу Көкөеванын Абдысаматка жообу: Автордун тагдыры не при чем. Биздин мамлекеттин негизи эле майып адамдарды колдоодо чабал болгондугу, жөлөк пулу жашоого минимумдан төмөн болгону үчүн аны эл, тууганы, боорукерлер колдошу керек болуп жатат аргасыздан. А чыгармачылык башка.

Олжобайдын Абдысаматка жообу: Адам бир ишти баштап алса, андан аркы кадамдар акылдуу чечимдерге түртөт. Биздин эксперттер муну канча мүшкүл, канча убарадан кийин – ар кимиси башкача жолдорун издеп баштайт, адамдын ойлоо жөндөмү ушундай убарачылыктан гана арта берерин унутпасак. Өнүккөн элдердин турмуштук тажрыйбасы бул. А биздин эл чымыркана ой жүгүртпөйт, жаратмандык шыгы ойгонбогондугу да ушул. Агер ушул системанын убарачылыгын тарта берсек, кыргыздын бир-эки урпагы дүйнөлүк табылга жаратып коюшу да ыктымал... Жаңы ыкмаларды издене берели, кылдан кыйкым издегендер талаша берсин муну. Ушул талашуу менен гана бир балээнин ичинен чыгабыз, буюрса. Биз коомдук институт болуп калыптанууга так ушундай мүшкүлдөр керек, достор!

Абдысамат Сарала: Автордун тагдыры дегеним, анын айрым чыгармаларын толук түшүнүү үчүн, туура адабий баа берүү үчүн анын тагдырын үңүлүү керек болот дегеним. Мисалы катуу оору менен алпурушкандар бар, өз жеринен четте жүрүүгө мажбур болгондор, куугунтукталгандар бар.

Жолдош Турдубаев: Кыскасы, рейтингдин тегерегинде кыйла эле баш оорутмалар болот окшойт. Ошондуктан муну мазмундуураак кылып уюштуруш керек деп ойлойм. Ар кайсы топтор, бирикмелер өздөрү жактырган авторлорду сүрөсө, кой дешке болбойт. Бирок эң мыкты делгендеринин чыгармаларын талдаган (жөн эле көбүртүп-жабыртып мактаган эмес) макаланы бергиле, аны да ачык-айкын талкууга коёбуз деш керек. Курулай мактаган баш сөздөр менен макалаларды таш талканын чыгара сындап туруш зарыл.

Айсулуу Көкөеванын Абдысаматка жообу: Ии, ал жагын караш керек дейсиң. Мисалга алсак: "Ии, М.Бахтин жаштайынан майып болуп жатып хронотоп ж.б. жөнүндө түшүнүк киргизген. Э.Канттын ден соолугу менен философиясын да кара. Уолт Уитмен дагы шал болуп 18 жыл ооруп жатып жазганы "Жалбырактарында" көрүнгөн" - деппи?

Абдысаматтын Айсулуу Көкөевага жообу: Ооба. Тилеке каршы, Уитмендин чыгармачылыгы менен жакындан тааныш эмесмин, бирок жалпысынан бири-бирибизди туура түшүндүк да. "Аманмын дейт үнү менен апамдын, \ Кең дүйнөнүн бир бурчунан кусалык" – деген, саптар өзүнөн өзү эле баалуу, бирок автор чет элде мигранттын турмушун башынан кечирип, мекенинен алыс жүргөн убакта жазганын ойлосок ыр ого бетер күчтүү сезилет.

Максат Жангазиев: Улам сайтка кирип-чыккан сайын бардык пикирлерди окуй албай калып жатабыз. Рейтинг тууралуу ар тараптуу кеп болуптур. Туура, кыргыз кыргызчылык кылып тааныш-билишине же болбосо көңүл үчүн колдоп койгон учурлары жалпыга маалым. Бирок эң эле башкы нерсе ушул сапат адабий эксперт деген адамдарыбызда болбошун каалайм. Жеке, өлкө ичиндеги көп сынактарда, деги эле уюштуруу иш-чараларына (калыстар тобуна) жогорудагыдай ит сапаттан улам көңүл калып, ишеним өлгөн учурлар бар.

Риза Савайдын Айсулуу Көкөевага жообу: Талкууда эң башкысы, адабий чөйрөнүн даремети, окурмандын деңгээли, азыркы адабий процесстин абалын аз да болсо көзгө көргөзүптүр. Рейтинг дегенге мен караманча каршымын.... Чыгарманын баасын мезгил берет. Бул жөнүндө жогоруда Улукбек жакшы айтыптыр. Адабий сындын жоктугу, адабий анализдин чабалдыгы, адабиятка болгон мамиленин кайдыгерлиги таасын байкалды. ФБда "жакты" дегенди басууда өз ара соодадашуу, кадыр-кымбатына карап же тааныш-билиштикке, кыскасы кыргызчылык үстөмдүк кылат. Өзүн сыйлаган, принцибин карманган, эмоциясын ооздуктай алгандар буга барбайт. Андайлар сүрүлүп, четте турат. Ошон үчүн рейтингди аныктоонун жаңыча түрү, усулу зарыл. Ага баш катырып көрүш керек.

Улукбек Омокеев: Кутман кеч! Айылда жамгыр... Керемет! Жаздын толукшуган жамгырлуу күндөрүндө кызуу талкуу болуптур. Жогорудагы пикирлерди окуп чыктым. Менин оюмду бекемдеген пикирлер көп болуптур. Менден сунуш: чыгармаларды жарыштырып туруу керек. Ал үчүн адабиятчыларыбыз ылайдан бермет издегендей мыкты чыгармаларды таап, талдап, окурманга сунуп турууга тийиш. Кечээ фейсбуктагы талкууда айткам, чыгарма шарт-жагдайга, кырдаалга карап да жазылат. Авторлун тагдыры тууралуу өзүңүздөр айтыпсыздар. Баса, Азамат аке, өзүңүздү көп мисалга тарта бербеңиз, айттым го, сиз экөөбүзгө окшоштор көп тизмеде. Жыпар эже айтты го, добушумду силерге бермекмин, тааныбайм калганын деп. Экөөбүз (бир тобу) тааныштардын добушуна эле татыйбыз азырынча.

Рейтингди коюп чыгарма жазууга умтула берели. Баса, "Жигер" ЧЖБ акындардын ырларын жөн да, окуп да жарыялап турушат. Ризван эже калп дедирбес. Кадыркул Даутов агай: "Акынды тарбиялабайт, ал төрөлөт" - деп түтөп айтты эле төкмөлөр тууралуу бир талкууда. Тубаса акын, тунук поэзия калкып чыгат, эгер сынчылар издесе... Сагын эже, Карбалас агай, Нарсулуу эже сыяктуу өз сөзүн айтып койгон акындар үчүн рейтинг тыйынчалык да маанилүү эмес.

Рахат Аманова: А сурамжылоо жалаң рейтинг үчүн жүргөн жок да? Социологиялык иликтөөнү же болбосо коомдун жана коомчулуктун кайсы бир тармактагы абалын аныктоо үчүн жүргүзүлгөн иликтөөнү жалаң рейтинг үчүн деп түшүнүүнүн өзү жаңылыштык.

Риза Савай: Адабий процессте Мезгил деген улуу түшүнүк бар.Сагын эже менен Нарсулуунун чыгармачылыгы мезгили эки башка доорго туш келди. Чыгармачылыкта индивидуалдуулук, ойду айта билүүнүн ыкма-усулу, стиль, эң башкысы кантип айтууда эмеспи. Акынга эч ким үлгү боло албайт, болгондо өзүн-өзү жоготуп алат. Ким эмнени айткысы келсе дареметине, күчүнө жараша башкаларды таңдантып же суктантып же ойлондура алса бул башка кеп. Карама-каршылыктуу, "өлгөн балыкка окшоп агымга карап сүзбөгөн" акындар жакшы дейм.

Улукбектин Рахат Амановага жообу: Анда иликтөөнү эксперттер үчүн жасайлы да, ага сунуштарды, чечимдерди иштеп чыгалы. Балчайтып Фейсбукка чыгарып, акындарды көргөзмөгө тизбей.

Рахат Аманова: Байкашымча бизде социологиялык иликтөө жөнүндө түшүнүк дээрлик калыптана элек экен.

Азамат Омош: Эртең Залкар жалкоо менен Абдысамат жалкоо))))) эксперттеринен алган жыйынтыгын чыгарса, дагы талкуу болгудай))). Улуке, мен өзүмө албадым, шарттуу образ катары гана колдондум.

О`Шакирдин Улукбекке жообу: Сен үкам, бирөөлөр үчүн сүйлөгөнүң кызык: "Сагын эже, Карбалас агай, Нарсулуу эже сыяктуу өз сөзүн айтып койгон акындар үчүн рейтинг тыйынчалык да маанилүү эмес". Кечээтен бери өз чындыгыңды аргументтештирген бир да жообуңду окубадым. Эмоциялык күү менен эч ким эч нерсе далилдеген эмес. Биз көчө деңгээлиндеги талаш менен адабий маселелерди кызуу талашка айланта албайбыз. Башка кеп: эгер сен сурамжылоо жүргүзгөн топко иштин көзүн тапкан сын айтсаң. А сен бет тырмаарлык мүнөздө эле чырылдай бергениң: сага да, биздин топко да пайда келтирбейт, үка! Бул жеке адамдык чындыкты талашуудан өйдө турган маселе – улуттук адабиятты өнүктүрүүнүн кандай жолдорун издесек болот деген...

Улукбек Омокеев: Рахат эже, соц.иликтөөнүн ыкмалары, критерийлери бар. Анын максаттары ачык болууга тийиш. Мен караган тараптан бул терең иликтөө эмес, "Жыл мыктысы" сурмжылоосунун эле бир түрү.

Залкарбектин Азаматка жообу: "Эксперттер" сурамжылоого жооп кыла турган түрү жок... Аз өтө эле.

Рахат Аманова: Мына эми жандуу процесске тикеден-тике киришкен топ гана кийинки иликтөөгө инструменттери менен даяр. Адабий иликтөө өтө татаал процесс. Бул сурамжылоо менен иштеген балдардын тажрыйбасы жок болчу.

Риза Савайдын Рахат Амановага жообу: Рахат, ал баарыбызга түшүнүктүү. Кеп ким кыйын, кимдин ити чөп жеп жатат ....

Рахат Аманова: ))) Ким кыйын, кимдин ити чөп жеди деген түшүктөн иликтөө болбой калыш керекпи? Же Сагын эже, Карбалас агай, Нарсулууга керек эмес мындай иликтөө дегенден. Кептин баары башкада!

О`Шакир: Ишти сапаттык деңгээлге көтөрүү үчүн буга чейинки жүргүзүлгөн сурамжылоолор өз жыйынтыгын берип аткандагысы ушул, улам ушинтип отуруп, оптималдуу жолу табылат. А бизде сурамжылоо жүргүзүү тажырыйбасы асмандан өзү түшүп келет беле? Адистик тажырыйба топтоо дегенибиз ушул.

Улукбек Омокеев: Сунушумду айттым. Эксперттик топ, ар кыл жанрды бөлүп алсын да, изилдеп, талдап элге алып чыксын. Бул да адабий процессти жандантат. А, пикир айтканга болоттур. Пайда-зыянын өзүңүздөр элеп алыңыздар.

Рахат Аманова: "Казына" тобу адабий эксперттердин (!) арасынан адабият боюнча иликтөөнү жөнгө койгон, ал предметти чаккан топту түзүп чыгышы керек.

Залкарбек Назарматов: Рейтинг эмнеге маанилүү эмес экен...? Эгер кудай буюруп, демөөрчү табылып, миллион сом сыйлык жыл аягында рейтингде биринчиликти алган авторго ыйгарылса, сөзсүз маанилүү болот.

Рахат Аманова: Адабий эксперт деген кыргыз адабиятындагы процесстин баарын билип тургандай болушу керек. Балдарга ушундай примитивдүү сурамжылоо керек болду.

О`Шакир: Бизде адабий чөйрөдө жүргөндүн дээрлик көпчүлүгү адабиятты өтө тар түшүнүктө карайт. Адабият илимин жаратууга бел байлабайбыз. Адабий ишмердүүлүктү сынчы-адабиятчылардын гана оокаты деп таштап салбай, акындар, жазуучулар жапатырмак улуттук адабиятты өнүктүрүүнүн түрдүү түйшүгүн тартканды үйрөнсөк...

Риза Савай: Биз реалдуулукка болуп көрбөгөндөй басым жасашыбыз керек.

Улукбектин Залкарбекке жообу: Миллион сомдук рейтинг кандай гана талаштын, жердешчиликтин, тааныш-билиштиктин курмандыгы болор экен.

Рахат Аманова: Акырындап адабий эксперттердин иш-аракети – рейтингди автордун жеңиши дегенге жеткирүү.

О`Шакирдин Улукбекке жообу: Агер бул тайпадагы адабий эксперттер коомдогу күчтүү катмарга айланса, сен айткан жердешчилдик, тууганчылык деген дарттын тамыры суурулат.

Рахат Аманова: Бардык нерседен этияттанып отура бергенден майнап чыкпайт. Ушул топ андан сурамжылоонун механизмдерин ийне-жибине чейин иштеп чыгат.

О`Шакир: Биз тек жазуучулар журту ырааттуу иш жүргүзүп көрбөгөн, чалды-куйду, ич ара тытышкан, билими, адеп-ахлагы эбак чириген коом болуп келгенбиз! Коомго, мамлекетке жүгүбүздү артып, колдоо издеп, бакма тоокко айланып келгендин көбү чыгармачыл уюмдар! А биз адабий агенттик түзүп, кыргыз адабиятынын базарын кайнаталы деген дымак менен топтолдук бул жакка. Адабий конкурс, адабий сыйлыктарды уюштуруунун механизмдерин акырындап бышырып атабыз. Ошондуктан улам-улам "Уйкудагы улут" аталышындагы талкууларыбыз аркылуу өзүбүздү коомдук институт катары калыптайлы деп келаткандагым ушул. Бул тайпага оппоненттерибиз да кирсин, ошондо гана биздин иш айкын-ачык уланат.

Залкарбектин Улукбекке жообу: Кантип ошондой болтурбоо керектиги жөнүндө ой калчоо керек ко дейм.

Улукбектин О`Шакирге жообу: Так ушул маселе акынды дагы коомго, мамлекетке салмагын салдырат да. Мен бир аз сезимге алдырсам кечирим сурайм. Жазуучу калкы жипке тизгендей өмүр кечире албайт. Эркин ой жүгүртөт, талашат-тартышат. Алар үчүн аң-сезиминин эркиндиги керек. Акча, атак деген жерге келгенде өзүн байлап-матайт. Миллион сомго ар жылы бирден шаарга чоң фестиваль уюштуруп, талкуу аянтчасын түзсөк, жолугуштурсак, окууларды өткөрсөк адабиятка өтө чоң пайда болмок. Табигый рейтинг келип чыкмак ошондо. Изилдөөгө сонун шарт болмок.

О`Шакир: Биз дүйнөлүк ачылыш жарата албаган калк экенбиз, космоско барып келген кыргыз урпагы чыкпады, илимий революцияны башка элдер кылып атат, эми куру дегенде улуттук адабиятты өнүктүрөр инструменттерди биз иштеп чыкпасак, бийликтегилер иштеп береби?! Биз качан гана коомдун назарын бурар долбоорлорду бышыра алсак, демөөрчүлөр өзүнөн өзү табыларын мен жеке жонтеримден сезген кишимин десем болот. Болбосо төрт жылдан бери "РухЭш" мынчалык коомдук аянтчага айланып кеткенинин башка жашыруун сыры жок. Андыктан ар бир ишти туруктуу уланта берүүдөн өткөн жашыруун сыр жок.

Жолдош Турдубаев: Рейтингди жөн эле үстүрт сурамжылоо менен өткөрүп койсо, жасалма жеңүүчүлөр опоңой алдыга чыгып кетет. Ошондуктан муну түзүмдөштүрүп, мүмкүн болушунча жүйө менен жооп бергидей кылыш керек окшойт. Мисалы, рейтингди аныктоодо момундай формулаларды колдонушат экен:

https://blog.anketolog.ru/2016/03/%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-digital-%D0%BC/

Как определить рейтинг компании, методика измерения рейтинга, кейс

Полезные статьи → Инструмент эффективного digital-маркетинга: методика измерения рейтинга компании Что это такое? Методика измерения рейтинга компании пока не так п....

blog.anketolog.ru

Залкарбектин Улукбекке жообу: А сиз акындардын дүйнөлөрү кенен, бирок ичтери аябай тар экенин билчү белеңиз?))) Албетте, чыныгы адам деген атка татыктуулар бар. Жок эмес.

Жолдош Турдубаев: Мындан да жакшысы, адабиятка колдонууга ылайыктуусу табылышы ыктымал издесек. Талашып-тартышып жатканыңар абдан жакшы.

Улукбектин Залкарбекке жообу: Аны Олжобай агайдан сураңыз))). Сыйлыктарга келгенде акындар кандай болорун...

Тайир Аширбай: Өрүкзарлуу өрөөнүмдүн айсберг акын, жазуучуларын, ачыла элек сандыктагы кундуздарын, жылдыздарын сүрөп койсом, "жердешчил" атка кономбу? Маселен, Атакул Жакыпов аттуу акынды мен тирүү классик деп эсептейм...

Улукбектин Тайир Аширбайга жообу: Башталдыыы... )))

О`Шакир: Учурда сайттын айтишниги өткөндө силерге айтылгандагыдай автоматтык добуш берүүнү (онлайн түрүндөгү добуш берүү) иштеп атат. Ал рейтингде экономикалык шкалалар сыяктуу болуп, эң мыкты деген авторлордун аты-жөнү көрүнүп тургандай болот. Болгону аны жасоо өтө татаал экен, азырынча ал системанын үстүндө иштер жүргүзүлүп атат. Ал да эл арасындагы адабий рейтингди аныктоонун бир жолу...

Залкарбек Назарматов: Негизи сурамжылоонун критерийлерин оңдоп-түзөйлү деген менен эч кимден тыңгылыктуу сунуш болгон жок. Анан да эксперт болчулар да буга токолдун баласындай мамиле кылышат экен.

Залкарбектин Тайир Аширбайга жообу: Ар ким өзүнүкүн сүрөөгө акылуу деп ойлойм. Дегиңкиси эле сурамжылоонун жооптору субъективдүү болот экен. Демек, мыйзам-ченемдүү көрүнүш десе болот. Маселен, рейтингде баланча алдыга кетти, ал эми түкүнчө деген алп артта калыптыр деген чуунун жообу – ошо кыйындардын кабарын көпчүлүк билбегени менен түшүндүрсөк туура болчудай.

Улукбек Омокеев: Фейсбукта Гүлира Чоткараева деген кыз бар. Дамамат акындардын ырларын жарыялап турат. Көп жакшы ырларды ошонун баракчасынан окуйм.

... Таак, мен бир группа түзө турган болдум окшойт. Жалаң мыкты акындардын ырлары жарыяланчу. Ал жерде жаңы чыккан акындардын ыры жарыяланбайт. Азыр өздөрүн өздөрү таанытып алышат. Фейсбукка кирбеген, бирок мыкты акындардын, көзү өткөндөрдүн деле ырлары чыгып турат.

Максат Жангазиев: Кечиресиздер. Темадан бир аз алыс суроо болуп калабы же кандай... Бирок бир суроо бар да. Мисалы, сындын дагы бир критерийлерге такалган механизми болуш керекпи? Дегеним, бир акынды же жазуучуну дасыккан башка бир адабий сынчы купулуна толгонун айтып, анын дараметин көргөзсө, дагы бир башка адабий сынчы аны таптакыр жокко чыгарып, таптап салса, окурман журту кайсы бирине карап жыйынтыкка келиши керек? Же өз түшүнүгүнө жараша эле кабылдап алабы? Мисалы, кээ бир адабиятчылардын деле бараандуу ой-пикирин, сынын окуп калабыз. Бирок өзүнүн ыр саптарын окусаң өтө деле керемет эмес.

Улукбек Омокеевдин Максат Жангазиевге жообу: Сынчы мыкты акын болот деген жаңылыш пикир болуу керек. Жакшы сынчы жакшы чыгарма жаратат деген туура эмес. Алар жүздөн бирөө го дейм. Салижан Жигитовго окшогондор.

Жолдош Турдубаевдин Максатка жообу: Эӊ жөнөкөй критерий – тексттин ынанымду