Конкурска: Үшкүрүк (№25)

АҢГЕМЕ

– Кара курсак каерде болбосун тоёт. Кел эми.

– Барганда эмне? Же жумуш болбосо...

... мүмкүн Орусиянын кең токоюнун үстүндө бараткандабы, же казактын уч-кыйырына көз жетпеген кумдуу чөлүнүн үстүндөбү, айтор ким билсин, самолёттун бир кылда чыккан, кулакты тунжуратып чыккан, айтайын десең сөз ажиз болгон, бирде шуулдакка, бирде куулдакка окшоп кеткен үнүнө тунжурап, жүрөгү сыгылып, ушул сөздөрдү эстеди. Бул сөздөрдү эки күн мурун эле атасы айткан. Кел деген. Карыдык деген. Арыдык деген. Дагы көп сөздөрдү айткан. Ошолорду эстеп, жүрөгү сыгылып чыкты.

Бул жашоо дегениң жарыш белем. Бирине бири атаандашып, биринен бири ашам деп жүрүп, адам дегениң жашаганды унутуп калат окшойт. Анан эле эсине келип, эми адамча жашайын дегенде, эми жарышпай жашайын дегенде, тырмышып жүрүп, тырышып жүрүп, улам тырмалаңдап, эки буттап, кээде төрт буттап жөрмөлөп жүрүп, улам алдыга жүткүнүп, улам алдыга жүгүрүп жүрүп, жанындагыдан, досунан, коңшусунан ашам деп жан алакетке түшүп тырбалаңдап жүрүп, бийик зоонун кылда учуна чыгып калганын сезбей, артка кайтайын десе арты жалама зоо, алдыга жүрөйүн десе алды жалама зоо, аскага камалган мергендей, Кожожаш мергендей айласы кетип, амалы качып, аргасы түгөнгөндө алаканын жайып, шуу үшкүрүп отуруп калат окшобойбу.

Ушундай жинди ойлордон алаксымакка эки жагын карады. Оң жагында жаш жигит мемирейт. Солунда болсо жаш келин отурат. Колунда жаш баласы бар экен. Буту али шилтене элекпи же эми эле каз-каз туруп атканбы, кичинекей экен. Баласы кичинекей экен. Ошол кичинекей баласы утуру ынжыктайт. Муну көрүп дагы сыгылды. Өзү билбеген абалда көзүнө жаш тегерене түштү. Кичинекейинин элеси көз алдына тартыла түштү. Карааны элестеп кетти. Көкүрөк күчүгү эсине келе түшкөндө үшкүрүп жиберди. Оозунан ачуу үшкүрүк чыкты. Үшкүрүккө аралаш өрт чыккандай болду. Шатл асманга учуп атканда куйругунан чыккан өрттөй болгон бир өрт чыккандай болду. Учактын ичи өрттөнүп кеткендей эле болду. Бул үшкүрүк ушундай ачуу чыкты. Кудум эле реактив самолёттун күрүлдөгүндөй, согуш кинолордогу "Катюшанын" огунун ышкырыгындай, жок, баягыда, анда Москвага келелек маалы, ошондо үч күндүк дааватка чыкканы бар, ошондо уккан кыямат кайым күнү тартылчу сурдун ачуу үнүндөй ачуу чыкты.

Өз үшкүрүгүнөн өзү чочуп кетти. Өзү коркуп кетти. Үшкүрүгү учакты өрттөп жиберсе, анда эле жүз элүү адамдын убалы муну соо коёбу? Ошого өзүнүн үшкүрүгүнөн өзү чочуп кеткен ал, эки жагын дагы карап койду. Жок, мунун үшкүрүгүн, мунун ракетадай куйругунан өрт куюлган, реактивдүү самолёттой күрүлдөгөн, "Катюшанын" огундай ышкырган, Исрафил периштенин сурунун ачуу үнүндөй ачуу үшкүрүгүн өзүнөн башка эч ким укпагандай ар ким өзү менен өзү. Оң жагындагы жигит мемиреп уктап жатат. Сол жагындагы келин баласы менен алпурушат...

... түшүндө жер титиреп жатыптыр. Тээ маңдайдагы тоо кулап, тоонун кулаганы дагы кызык экен, капкара топурак ылдый сүрүлүп, үйдөй-үйдөй болгон чоң таштар ылдыйышка чыбык минип жарышкан чыт курсактардай чуркап, улам секирип кетип, улам бирине бири кагылып кетип, капкара болуп карайган топурак аңтарылып, андан чыккан чаң асмандын бетин каптап, бир кезде, ал убакта он жашта бекен, же он экиде беле, так эсинде жок. Бир эсинде калганы мектеп ачыларга аз калган беле, же мектеп ачылган беле, ооба, мектеп ачылган экен эле. Демек, сентябрдын башы экен. Ошондо кезүү кайтарып жүрүп, түштө өзүнөн эки жаш чоң агасы сабактан чыгып, буга кезүү кайтарышканы келатып ала келген дүмбүлдү саманга, буудайды оруп алгандан кийин калган, таңгактап алып кеткенден кийин калган саманга көмүп бышырып жейбиз деп, кыйладан бери жамгыр жаабай куурап, кургап калган саманга көмүп бышырып жейбиз деп, анан кургаган, куураган саманды өрттөшүп, куураган, кургаган саман дүрт этип жанып, улам жанындагы куураган чөп күйүп отуруп, бир бет бүтүндөй өрттөнүп кеткенде чыккан коюу, кара, мурунду тумчуктурган түтүндөй болуп каптап жатыптыр. Ошол маңдайдагы тоо кулап келаткандагы күркүрөк үндөн чочуп ойгонуп кетти. Көзүн ачканда жанындагы телефону жаагын жанып жатыптыр. Таң атпай ким чалып жатат деп, уйкусу бузулганына ачууланып, карга бок чокуй электе чалган адамды бир жаман көрүп, телефонун колуна алды. Телефонун колуна алып жатып саатын карап үлгүрдү. Тогуздан өтүптүр. Айылда болсоң уктап көр тогузга чейин. Шаар сага айыл эмес. Айылда жашоо таң атып-атпай башталат. Шаарда андай эмес. Айрыкча чоң шаарда. Түн менен күндүн айырмасы жок мында. Айылда жашоо таң атпай башталат. Мында кааласа түн ортосунда деле жашоо кайнай берет. Ошондой түйшүгү, жумушу кайнаган түндөн качып келип, тагыраагы түнкү смендеги жумушунан чыгып келип, эми эле уктап кеткен экен, уйкусун арам кылып минтип телефону безилдеп жатып ойготуп жиберди.

– Алло! – деди уйкусураганча.

Телефондун аркы башында атасы эле. Унчукпай үшкүргөнүн укту атасынын.

– Тынччылыкпы?

– Балам, – деди атасы, – Келесиңби?

– Ата, иштен азыр эле келип...

– Балам, кичинең чарчап калды.

– Ким? Кантип?..

Ошентип анан жолго чыккан. Мындайда убакыттын өтмөгү бир азап эмеспи. Кечки рейске араң белет тапты. Катын-баласын жакында эле жөнөткөн. Атасы салган эски үйдү бузуп, ордуна жаңы там салган. Ошого той кылам деген. Катынын ошого бир ай мурун жөнөткөн. Элдин баары заманына жараша айылдагы үйлөрүнүн ичине суу апкирип, ажатканасынан бери ичкериге салып баштаган мода чыккан. Ошондой кылып, ашкана, ажаткана, жуунчу бөлмөсүнөн бери ичинде үй салган. Ошолордон чыккан саркындылар топтолчу септик да каздырган. Кара басып ошол септиктин үстүн жаба элек эле, ошол септикке түшүп кетип, тумчугуп өлүптүр баласы. "Бир жакшына ойноп жаткан, эч кимибиз байкабай калыппыз", – дейт атасы. Бала да, артынан карабасаң чокту да кармайт, бокту да кармайт. Көк муштум болуп тоңгонун билбей карга да ойнойт, кулап жыгыларын билбей жарга да ойнойт. 

Сол жагында отурган келин баласы ынжыктаганына ачууландыбы, урушуп койду. Аны көрүп дагы үшкүрдү. Үшкүрүгүң кара башыңа көрүнсүн деп алды өзүн. Илгери энеси "Ук, көйнөгүңдү уй жегир!" – деп урушчу. Мунун эмне экенине деле башы жетчү эмес. Ошентип койду ичинен. "Көйнөгүңдү уй жегир" – деп койду өзүнө өзү. Баланын күйүтү жаман. Дагы ачуу үшкүрдү. Үшкүрүгү Исрафил периштенин сурунун ачуу үнүндөй ачуу, "Катюшанын" огундай ышкырып чыкты. Бирок бул үшкүрүктү өзүнөн башка эч ким укпады.

Окшош материалдар

Комментарий калтырыңыз