Сымбат МАКСҮТОВА: Чыгарма жазуу – жогорку интеллектуалдык эмгек, адабий сын – аны ширетүүчү

Адабий сын маселесин Олжобай Шакир башында турган «РухЭш» сайтынын чыгармачыл жамааты колго алганын окуп, аны жандандыруу үчүн конкурс жарыялаганына абдан ыраазы болдум. Адабияттан бул жок болуп, “сен мага тийбе, мен сага тийбейм” деген принцип орун алып, биринин чыгармасы жөнүндө экинчисинин ооз ачпаганы жаңы жазып келаткан ышкыбооздор үчүн туңгуюк жол экенин баамдап келатабыз. Эгерде жазылган чыгарма кимдир-бирөөнүн колунан окулуп, оңдолуп, пикир айтылып ийнине жеткирилсе, анда аны жазып жаткан адамдын канат-бутагы кеңейип, учууга жарап, өзүн руханий жактан байытып турмак. Ушул жок болуп, […]

Конкурска: Ыр саптарга сереп

№10 Эч болбосо 1-2 сабы эсте калып, кийин кайра окугубузду келтирсе гана ыр жазылыптыр деп айта алабыз го. Төмөндөгү үч башка автордун бирден ыры жөнүндө сөз кылуудан мурун мага абдан жаккан саптарды келтирейин: “Эмне кылсам бул жүрөктү булкунган?” “…таштан бүткөн, асемделген муз менен” “Үй санаасыз, биз күнөөсүз, шаар шамал”. 1. Чаалыккан кыялдар Назгүл ОСМОНОВАнын 2014-жылы жарык көргөн «Чаалыккан кыялдар» жыйнагындагы мыкты ырлардын бири ушундай аталат. Мен бир кушмун канаттары кайрылган, Ишенимден, үмүттөрдөн айрылган. Көздөн учуп көксөгөн көк жээктер, Чоочун, муздак […]

Олжобай ШАКИР: Учур адабиятынын балбыл жанган жылдызы

(1-макала) Кезинде Сүйүнбай Эралиев, Рамис Рыскулов, Омор Султанов баш болгон айтылуу акындардын чыгармачыл ооматы бийиктеп, 60-жылдардан кийинки кыргыз адабиятынын алдыңкы сабындагы эң бараандуу акындардын поэтикалык жаңы табылгалары адабий адистердин изилдөөсүнө бүгүнкү күнгө дейре чоң объект болуп бергендей эле учур адабиятыбыздын көңүл чордонуна айлантар ысымдар жок эмес. Тек, өлкөбүз табынсыз өз эгемендигине ээ болду дегенибиз менен соңку кыргыз адабиятынын туу чокусу дээр объектиге токтолгон адабий сынчылар чыкпаганы кейиштүү. Адабиятчыларыбыз жок эмес, бар. Бирок көбү оозеки адиске айланып алышкан. Адабий тар чөйрөдө […]

Конкурска: Абалың кандай, ыр дүйнө?

№6 Дүйнө дүйнө болуп жаралганы адамзаты сулуулукка умтулганы умтулган, суктанганы суктанган. Биздин ушул күндөргө чейин канча акындар өтпөдү дейсиң. Сулуусунун бир меңи үчүн Самарканд менен Бухара калааларын берүүгө даяр Хафизден тартып кечээки биздин ырына кылайып калп айталбаган Алыкулубузга чейин атагы дүйнө жарган акындар кербен сымал бул жарыкка келип кайра кетишти. Сөздү алыстан баштаганымдын себеби, кыргыз жазма поэзиясынын азыркысы менен келечеги, асыресе андагы жаштар поэзиясы кандай абалда деген суроонун тегерегинде бир түйшөлүп көрдүм. Кыргыз ыр жандуу эл, ар бир кыргыз обондотуп, […]

Конкурска: Турар Кожомбердиевдин балдарга арналган ырларындагы бала психологиясы

жана алардын кыял чабыттарынын чексиздигинин чагылдырылышы №4 Деги эле, балага кандай адабият керек?- деген суроо ар дайым кабыргасынан коюлуп турганы турган. Анткени, баланын алдында чексиз кенен да, табышмагы көп ажайып дүйнө күтүп турбайбы! Мына ошол чексиз дүйнөнү кандай адабият өзүнө батырып турарын ким табат да аны балага жетерлик тил менен кантип сүрөттөп, баяндап кайра айтып да, жазып да бере алмак? Мына ушундан белем, балдар адабияты деген эмне, балдарга кандай адабият керек жана аны кантип балага жазып жеткирүү керек?- деген суроо […]

Конкурска: Акыркы могикан Райкандын “Жинди суусу”

№2 Классиканы кайра окуганда * * * Классик акыныбыз Райкан Шүкүрбековдун термелерин улуттук адабиятыбыздагы бул жанрды жаңы баскычка көтөргөн көркөм туундулар катары караганыбыз оң. Фактынын өзү да бул ойду далилдеп турат. Акындын «Аралаш төкмө», «Жинди суу», «Рахмат койчу, чабанга», «Жер жөнүндө терме», «Аялдар жөнүндө сөз», «Декада жөнүндө сөз», «Насыят-терме» деген термелери бул жанрдын классикалык үлгүлөрүнөн болуп калгандыгын эч бир тартынбастан туруп эле жарыя айтканыбыз оң. Аталган термелердин ар бири өзүнчө сөз кылууга муктаж боюнча калып келе жаткан өзгөчөлүү көркөм дүйнө. […]

Чыйырга бирге түшкөндө: Алым Токтомушев Абдыкерим Муратов тууралуу

Кайсы бир ойчулдан окуганым бар. Кимиси экени эсимде жок, бирок айткан ою орто эсеп менен мындай: «Сага – дейт, – канча бир адам кудум караан, сөлөкөт сыяктуу кызыксыз, кунарсыз өмүр сүрүп аткандай сезилет. Чындыгында андай эмес. Андай эместигин алардын кимиси менен болсо да чыйырга бирге түшкөндө билесиң. Адам ошондо бир бүт керемет кемели, кунар наркы менен тирукмуш ачылып чыга келет». Анын сыңары мен Абдыкерим Муратовду чыйырга бирге түшкөндө чындап тааныдым, билдим десем болот. Чыйыр дегенде эзелки өткөн бир ишти эстесе […]

Абдил ШЕРМАТОВ: Көр тириликтин көркөм интерпретациясы (адабий сын)

Ушу тапта жүрүп жаткан кыргыз коомундагы өзгөрүүлөр адабий процесске да олуттуу таасирин тийгизгенин байкоо анча деле кыйын эмес. Жашоо тиричилиги рыноктук түр-түспөл ала баштаган элдин эпчил өкүлдөрү баарын сатыкка койгон сыңары, рухий ишмердик менен алектенгендер да ар кандай тематикада, жанрда, көркөмдүктө жараткан продукцияларына товардык статус берип чыгара башташты. Бирок жаңыдан түптөлүп жаткан өлкөбүздө, маселен, китеп чыгаруу тармагында, аны аземдеп басып чыгарып, анан анын алармандарын таап, акчага айландыруу индустриясы өнүкпөгөндүктөн, ошол басылмалар же авторунун ажаатын ачканга жарабай, же жапайы рынокту жандандыра […]

Жолдош ТУРДУБАЕВ: Чыныгүлдүн чындыгы же «Кызыл өрүктүн» данеги тууралуу сөз

Топчугүл Шайдуллаеваны коомдогу талылуу маселелерди иликтеген социолог, изилдеп аныктаган фактыларын кургак стилдеги илимий баяндама же расмий отчёт түрүндө чаң бастырып койбостон таасирдүү макалаларды жазып, элге жеткирип келген публицист катары сыртынан таанычумун. Жакында жарык көргөн «Кызыл өрүк» жыйнагын окуп чыгып, бул эженин жазуучулук таланты да бар экендигине ынандым. Китепке киргизилген эсселерин, публицистикалык макалаларын окуганда, автордун көркөм чыгармалары менен өзөктөштүгү – алардын негизин турмушта анык болгон, реалдуу окуялар, көрүнүштөр түзгөндүгү байкалат. Т. Шайдуллаеванын чыгармаларынын баары көлөмү чакан, тексти да негизинен жөнөкөй сүйлөмдөр […]

Бекташ ШАМШИЕВ: Акын-жазуучулар бийликке кол бала

Жеке архивди аңтарып отуруп таап алдым. Бекташ байкебиз менен жакшы аңгемелешкен экенбиз. Адабиятчы катары сергек ой калчаптыр. «Кайталагандан келме бузулбайт» деп бир кезде «Де-фактого» жарыяланган маектешүүбүздү кайрадан окуй берсек да болчудай. Эскирбептир. Кызыктуу… — Коомчулукта кийинки күндөрү чыгармачыл кошуундардын турмушка кереги жок деген пикирлер айтыла баштады. Сиздин пикир? — Мен да базар экономикасынын шартында өлкө казынасына жүк болгон чыгармачыл уюмдардын кереги жок дегем. Социализм учурунда бөпөлөнүп келген чыгармачыл интеллигенция азыр бечара кейпин кийди. Өзгөчө, улуу жана орто муундагы акын-жазуучулар. Алар мурда […]

Нурзат КАЗАКОВА: Чындык жана чыгарма

Сын жана библиография Эгемендикке ээ болгону кыргыз адабиятынын абалы кубанта да, күйүнтө да турган жагдайда. Бул туурасында адабиятчы К.Асаналиев «Постсоветтик доор. Адабий тагдыр» аттуу макалалар топтомунда сандык жактан өскөнү менен сапаты сакталбай калган кыргыз адабиятын сөзгө алгандыгын белгилеп өтүшүбүз керек. Азыркы кыргыз адабияты (К.Асаналиев эгемендүүлүктөн кийинки кыргыз адабиятына «постсоветтик» десе, М.Жумаев «өткөөл мезгилдин адабияты» деген аныктама берет) эркин өнүгүп, учурунда бийликтин укуругунан коркуп, көркөм изилденбей, жазылбай калган тарыхый доорлордун жана инсандардын сүрөтү «түркүн түсү» менен тартылып, бөксөбүз толуп, кемтигибиз толукталып, […]