Алым ТОКТОМУШЕВ: Менин улуу мектебим – түрмө

Бул маектин дайны табылбай калган кийин. Ал кезде Чолпон Орозобекова менен Жеңишбек Эдигеев чыгарган «Dе-факто» гезити Бакиевдердин уйкусун бузган басылмага айланып, гезит тагдыры кысталышка кептелген учурда даярдалган маек. Редколлегияда мен да бар элем, бирок жылбай иштеген ордум «Айтыш» коомдук фондунда эле. «Айтыш» фонддун алдында «Калемгер» адабий клубун ачып алганбыз. Аталган гезитке «Калемгер» клубунда деген рубрика аркылуу акын-жазуучулар менен маектерди уюштуруп жарыялап турар элем. Ал арада Бакиевдердин канкор бийлиги коомдун үрөйүн учуруп койгон кез. «Dе-факто» гезити да бакиевчилдердин каарына кабылып, Чолпон […]

Алым ТОКТОМУШЕВ: Байдылда

…Акындын айтымына караганда чиедей кезден жетим калып, турмуш көйгөйүн биртоп тартыптыр. Анткен менен поэзиядагы жолу шыдыр, жолдошу кыдыр дегендей эле болгон экен. Шыдыр эмей эмне, кызыл эт, темир канат чагынан Аалыке баштаган аттуу-баштуу акын-жазуучулардын назарына илинип, колдоосуна ээ болуптур; борборго келтирип, мектептен окутуп, онунчуну бүткөрүп-бүткөрбөй китебин чыгарышыптыр. Жазуучулар союзуна өткөрүшүп, түз эле Москвага — Адабият институтунан таалим-тарбия алууга жөнөтүшүптүр. Билгенге ушунун өзү эле биртоп иш. Албетте, талант деген талант, кыязы а деле ашыктыктын бир түрү, майдалап айтканда, бирдемеге жылдызың түшүү, […]

Алым ТОКТОМУШЕВ: Мидин

Кээде келесоодой ойлор келет: Мидин качан Мидин атыгып, атпай кыргыз журтунун кан-жанына кантип сиңип кеткен? Айрым учурда Мидин деген ысым кыргыз кыргыз болгондон бери эле бар сыяктуу туюлат. Кудум Жээренчечен, Асанкайгы, Акылкарачач дегендей… Ойлоп көрөлү: минтип ойдогудай жазуу-сызуубуз болбосо, адаттагыдай адабиятыбыз гезит болуп тарап, китеп болуп басылып чыкпаса, же алакандын отундай жерге топтошкон үркөрдөй кыргыз калкы болбосо, Мидин качан жашап, калк оозунда качан, кантип ылакап катары калганын боолголош чындыгында эле кыйын болмок. Тилекке жараша, «Авроранын» залпына аралаш туулган баланын» аты-жөнү […]

Алым ТОКТОМУШЕВ: Сабак

ЖОЛБҮГҮН Прекрасная вещь — любов к отечеству, но есть еще нечто более прекрасное — это любовь к истине. П. Я. Чаадаев. «Апология сумасшедшего» Петр Чаадаев акыйкат деп ак урган киши эле. Атамекенди алдагандан көрө айыбын ач дечү. Андай «артыкчылыгынын» азабын да тартты. Орус падышачылыгынын каарына калып, «акылдан айныган айбан» маанисинде каргы илинди. Расмий. Ашынган патриоттор адашкан иттей талады. Акыл айран калгыдай аналогия: ошол сыяктанган токонаалатка бир жарым кылым ашуун мезгилден кийин биздин улуу устат Салижан Жигитов да туш болду. Эсиңиздеби, […]

Чоюн ӨМҮРАЛИЕВ: Алым – Кезеӊ

(Алымдын гүлгүн элесине арнаймын)   Эскерүү, ой толгоо Кармалгыс сырдуу ыр мөртүн Алымдан табаар соӊку муун. С.Тургунбаев, ХХI Слава или заслуга, для некоторых людей в том, чтобы хорошо писать, а для некоторых – в том, чтобы не писать вовсе. Ж.Лабрюйер, XVII ПРОЛОГ Кечээ эле арабызда жүргөн, капыс кетип калаары капарыбызда жок Алыкеӊдин да 70 жылдыгы кирип келиптир. Ар кимибизди иштеп жаткан ишибизден башыбызды селт көтөртүп, өзү жөнүндө да бир жолу ойлонууга аргасыз кылды Акын. Ооба, каламдаш, санаалаш ага акын, сөздүн […]

Аскер САКЫБАЕВА: Кан менен тердин ортосунда жазып өткөн устатыбыз жөнүндө сөз

Бүгүн Алыкебиздин өлгөн күнү экенин Аскер (Сакыбаева) досум эсиме салды. Так ушул күнү устатыбыздан ажырап жер муштап отуруп калганыбызды эсиме жара чыгып, унутуп коюптурмун… Мындайда Аскер мени тыкылдатып турат: кеңешин айтып, унутканды эстетип. Алыкенин арбагы ыраазы болсун сага, Аскер досум! Сен болбосоң Алыкебиз мамлекеттик сыйлыкты деле албай өтүп кетмек. Сен аны төмөнкү макалаңда эскерипсиң, кимдердин арты менен наамга илинип калганын. Бирок анда өзүңдүн үлүшүң арбын экенин кыстарып да койбоптурсуң. Мен кыстарып коёюн аныңды…Себеби мен ошол кырдаалды абыдан жакшы билем. Алыкебиз […]

Айдарбек САРМАНБЕТОВ: «Адабиятты булгабаш керек, ал коридор эмес» дечү Алыкебиз

«Кымча бел», «Жуке балбан», «Мекенсиз» «Чыңгызхан. Жазылбай калган каргыш», «Кыраан», «Таасири күчтүү табып» жана «Дөбө» аттуу прозалык чыгармалардын автору Айдарбек Сарманбетов менен чыгармачылык туурасында маек… – Айдарбек байке, соңку жылдары абыдан өндүрүмдүү иштеп атат көрүнөсүз. Китептериңиз чыгып, чыгармаларыңыз башка тилдерге которулуп, өзүңүз да түрк тилдүү элдердин көрүнүктүү жазуучуларын кыргызчага оодарып, айтор, алыс-жакын боордош элдердин адабият өкүлдөрү менен тыгыс алака мамиле түзүүгө жасаган аракеттериңизге салават. Кепти ошол жааттан баштап берсеңиз… – Ооба, көптөн бери ой багып жүргөн “Жанбүдөө” тандалма аңгемелер жыйнагымды, […]

Чыңгыз Айтматовдун орошон ойлорунан

МУРАС * * * Элдин өмүрү анын тилинде, элдин тили – бул феномен, бул жалпыга маанилүү кымбат нерсе. Ар бир тил – жалпы адамзат генийинин кенчи. Кайсы элге тиешелүү болгонуна, өнүгүүсүнүн кандай деңгээлде экенине карабастан, ар кандай тилди теңсинтпей, аны менен эсептешпей коюуга акыбыз жок. * * * Эпос качан болбосун элдин көңүл-көөнүндөгү аздектеген сөзү, эл тагдыры жөнүндө анын уламыш санжырасы болуп келген. Биздин мезгилде, индивидуалдуу чыгармачылыктын мезгилинде ал дал ушул маанисинен таялек. * * * … адам турмушунун ар […]

Лао Шэ: Карасөз каражаттары

Анык аты – Шу Цинчунь . Кытайдын көрүнүктүү жазуучусу, драматург, улут адабиятынын эң мыкты устаты. Ал 1899-жылы Пекинде жакыр адамдын үй-бүлөсүндө туулган. 1917-жылы педагогдук кесипке ээ болуп, мектепте директор, Нанькай университетинин жалпы билим берүү окуу жайында окутуучу болуп иштеген. 1919-жылы Пекиндеги Яньцзин университетине кирип, «4-май кыймылы» аттуу алгачкы аңгемесин ошондо жазган. Андан бери көптөгөн роман, повесть, пьесалардын автору болуп, Лондон, Париж, Сингапур, Сан-Франциско өңдүү дүйнөнүн көптөгөн шаарларында кытай тилинен сабак берген. Лао  Шэнин өлүгү 1966-жылдын 24-августунда Тайпинху көлүнөн табылган. Өзүн өзү […]

Алым Токтомушев таап чыккан мурастардан

Жарды, жалындуу, бактылуу, таланттуу жаштар эле. Көбү кетип, азы калды. Азы көч арасында жүрү, көбү жер алдында чиренип уктап жатыры. Ошондой тура, бири кетип, бири калат экен. Үрккөн таранчыдай «пыр-р» этип учуп, «дүр-р» этип ушул жерге конуп калгандай жандар эле. Ушул жер дегенибиз – азыркы Орто-Сай базарынын күн батыш ыптасы. Азыр тогуз кабат үйлөр турбайбы, ташказанын салаңдатып. Ошолордун ордуна бир кезде, алаңгар 60-жылдын акыр ченинде ийреңдеген-мийреңдеген көчө түшкөн. Бири-биринен кыйынсып, кырданып моюн созгон үй жок, топурактан салынып, толь менен жабылган, […]

Дилазык: Келгиндер менен тургундар

Д-р Мозес РОЗЕН «Биз силерге келгинбиз да тургунбуз: өлгөнүмдү өз көзүмөн ары жашырууга араңардан табыт батарлык орун бергиле менчиктеп» (Быт. 23.4).  Авраам алган жары Сарранын сөөгүн жашырууга Ефрондон ушинтип жай сурайт. «Хет уулдарынын» князы Авраамды «Кудайдын князы» атап, кербездене кабыл алганы менен Махкела үңкүрүнөн жай алуу үчүн төрт жүз күмүш сикл төлөйсүң дейт. Авраам жана анын тукуму өлүгүнө да, тирилигине да аркандай ефрондорго акы төлөбөй жүрдү беле, «лам» дебей макул болот. Ефрондун алкы андан да ачылып, ал акыны акчалай эмес, […]