Дилазык: О Кудай, мени телевизор кылып койчу!

Баштапкы класстагы балдарды окуткан мугалим, окуучуларына: — Кудай бир кыялыңарды аткарам десе, эмнени суранат элеңер? – деген темада дилбаян жаздырды. Кечинде үйүнө келип, окуучуларынын иштерин текшерип жатып, бир дилбаянга көзү түштү. Ал аны окуп алып, ыйлап жатканда сырттан күйөөсү кирди. — Эмне болуп кетти? – деп сурады ал аялынан. — Ме, оку! – деп ага бир баланын дилбаянын сунду аялы. “О Кудай, мен сага өзгөчө бир өтүнүч менен кайрылам: мени телевизорго айлантып салчы! Мен биздин телевизордун жашоосуна суктанам. Ал биздин […]

Дилазык: Сократтын сөздү электен өткөзкөнү

Бир адам Сократтан сураган экен: – Билесиңби, сен жөнүндө досуң мага не дегенин? – Коё тур, – деп токтотот аны Сократ, – бир нерсени айтардан мурда үч электен өткөр, анан айт. Адегенде аны чындыктын элегине элейли. Ал айткан сөздүн чындыгына көзүң жетеби? – Жок, мен аны бирөөдөн уккам. – Демек, сен бул сөздүн анык экенин билбейсиң. Экинчи электен өткөзүп, – анын жакшы жаман экенин көрөлү. Сен менин досум жөнүндө жакшы сөз айткың келип турабы? – Жок, тескерисинче. – Демек, сен […]

Дилазык: Жакын адамдардын ортосуна от жакпа

Бир жолу кошуна жашаган эки бир туугандын ортосунда чатак чыкты. Буга чейин алар кырк жыл бою бир да жолу бири-бирине жаман сөз айтышпай ынтымактуу жашаган эле. Акыры болбогон нерсе чоң чырга айланды. Бир күнү эртең менен Пётрдин каалгасын жыгач уста каккылап келип калды. Ал жумуш издеп жүргөн. Балким Пётр бир иш берип жүрбөсүн деп кайрылган эле. Пётр сүйүнүп кетти. Ал аянтты экиге бөлүп турган чоң аңды көргөздү. Аңдын аркы өйүзү бир тууган инисине тиешелүү экенин айтты. Бир апта мурда эле […]

Дилазык: Адамдар жөнүндө терс ойдо болбо

Уламыш Мурад деген Султандын эч кимге таанылбай карапайым адамча кийинип, эл ичин аралап, алардын жашоолорун байкап көрө турган адаты боло турган. Ушундай түндөрдүн биринде Султан жанына жан сакчы башчысын ээрчитип келатып, жерде кыймылсыз жаткан адамды көрөт. Жакын барып караса, өлүп калган болот. Ары-бери өткөн эл ага көңүл бурбай өтүп кетип жатты. Султан алардын бирин токтотуп, суроо узатты: “Бул бечара эмне үчүн көмүлбөй жатат? Бул ким? Үй-бүлөсү барбы? Ага: “Бул бир жүргөн аракеч, аягы суюк, бузулган неме”.— дешти. Султан тактап кирди: […]

Дилазык: Зулум падышаны бетине түкүрүп айыктырган дарыгер

Мирзакарим Норбековдун “Жиндинин тажырыйбасы же акылга жетүүнүн ачкычы” аттуу китебинен алынган икая… Илгери бир император ооруп калган экен. Жан-жөкөрлөрүнүн куттары учуп коркуп кеткени болду, сүйүнгөнү болду. Оору аны төшөктөн тургус кылып жыкты. Күндөн күн, айдан ай өтүп, эмне айла кылышса да анын абалы жакшырбай, төмөндөгөндүн үстүндө болду. Канчалаган элдерди жеңип, дүйнөнүн жарымын тизелетсе да, оорунун алдында ал алсыз эле. Бир жолу анын айласы түгөнүп, ачууланып бакырды: “Мени айыктыра албаган дарыгерлердин баарынын башын кесип, шаар дубалынын кырына илгиле!” Убакыт өтүп жатты. […]

Дилазык: Король менен маскарапоз жөнүндө притча

Король өзүнүн падыша сарайындагы маскарапоздун колуна калпак берип, жолдомосун айтат: – Сенден да өткөн эси жок бирөөнү кезиктирсең, бу калпакты ошого кармат! Көп өтпөй королду ажал тооруп турган кезде маскарапоз ага көз көрсөтүп кирет. – Король, сен келбес жайга кетер болдуң. А кайда барарыңды билесиңби? – Жо, билбейм! – Ал жактан сени ким тосуп алаарын билесиңби? – Билбейм! – Эх, король, эң маанилүү эмне экенинен камсанабадың да. Сен эми түбөлүк жайдан келбесиңди да, ал жактан сени эмне күтүп турганын да […]

Дилазык: Аалымдын сүйүүсү

Мевлана эң жогорку адеп-ахлагы жана илими менен адамдардын көңүл тереңинен орун алган аалым эле. Анын жүрөгү дүйнөдөгү бардык нерсеге сүйүү арнап келген. «Ким болсоң да келе бер!» — деп, бардык адамдарды толеранттуулукка чакырып, кучагын жайган. Мевлана адамдарга ар дайым жакшылык гана каалап, сүйүүсүн арнагандыктан, атагы ай-ааламга кеткен. Ал барган жерде адамдар дароо анын айланасына чогулуп калышар эле. Бир күнү Мевлана достору менен бир жерге барат. Мевлананын окуучуларынан бирөөсү  ал жердеги адамдар ар кандай суроолору менен устатынын тынчын албасын деген ниетте […]

Дилазык: Акылман карыя

ИКАЯ Жаш балдар бир карыя жашаган үйдүн терезеси тушунда күнүгө кечинде ойношор эле. Оюндары ызы-чуу, кыйкырык коштоп, карыянын тынчын алчу. Акыры тажатышты. Күндөрдүн биринде карыя балдарды өзүнө чакырып алып: – Чүрпөлөрүм, кулак салгыла! Мага балдардын бактылуу жүзү, шаңдуу күлкүлөрү абдан жагат. Ошондуктан, эртең да ушул жерге келип ойноп берсеңер, ар бириңерге элүү сомдон берем, — деди. Эртеси балдар келип шаңдуу, күрү-күү түшүп, кулак кужурун алып аябай ойношту. Карыя айткан акчасын берип жатып, эртең да төлөп берерин эскертти. Кийинки күнү балдар […]

Дилазык: Дүйнө таануу

ИКАЯ Бир окумуштуу адам дүйнө жүзүндөгү болуп жаткан көйгөйлүү маселелерди чечүү менен алектенип, керээлдин кечке иш бөлмөсүндө заманбап, цивилизациялык жоопторду табуу менен баш катырып, убакыт өткөрөт. Күндөрдүн биринде жети жаштагы баласы атасынын кичине ойноп коюусун өтүнүп, иш бөлмөсүнө кирди. Глобалдуу маселелер менен баш катырып отурганда баласынан эптеп кутулуштун амалын кылып, ары жакта турган журналдан дүйнө жүзүнүн картасы түшүрүлгөн бир бетин айырып, бөлүкчөгө бөлүп-бөлүп: — Ме, балам, — деди, — сен кураштырган оюндарды жакшы көрөсүң го, бул жерде – тоо-таш, деңиз, […]

Дилазык: Сүйүү жана Бакыт жөнүндө уламыш

Кичинекей бакыт атасынан: — Сүйүү каякка кетет? — деп сурады. Атасы: — Ал өлүп баратат, — деп жооп берди да: — балам, адамдар бар нерсени барктап, баалап сүйө алышпайт. — Чоңойгондо адамдарга жардам берем!- деп ойлонду кичинекей Бакыт. Жылдар өтүп, Бакыт жетилип чоңойду. Өзүнүн убадасын эстен чыгарбай, бар күчүн жумшап адамдарга жардам бергиси келди. Бирок адамдар аны сезбеди. Акырындык менен чоң Бакыт кичирейип, алсыз боло баштады. Таптакыр жок болуп кеткенден коркуп, дартына дабаа издеп, алыскы сапарга чыкты. Аз жүрдүбү, көп […]

Дилазык: Сүйүү жөнүндө икая

Сабак учурунда башталгыч класстын окуучусу мугалим эжесине суроо узатты: — Сүйүү деген эмне? Эжеси окуучу кыздар-балдардын да бул суроого кызыгуулары жаралганын байкады. Окуучуларга туура жана так жооп бериш үчүн баарын мектептин жанындагы сейил бакка алып чыгып, жүрөгүңөргө жылуулук, сүйүү тартуулаган каалаган нерсеңерди таап келгиле деди. Балдар кызыктуу тапшырманы кубануу  менен кабыл алышып, ар кимиси ар кай жака чуркап кетишти. Кайтып келишкен соң, эжекеси кимдин эмне алып келгенин көргөзүүсүн өтүндү. Биринчи окуучу: — Мен ушул гүлдү алып келдим, жыты буркурайт. Аябай […]

Дилазык: Бакыттын ачкычын издегендер жөнүндө уламыш

The Beatles ансамблинин негиздөөчүлөрүнүн бири Жон Леннон кичинекей кезинде, анын апасы ага дайыма кайталап айтар эле, жашоодогу негизги нерсе — бул бакыт. Баштапкы мектептин мугалими балдардан чоңойгондо ким болгулары келишери тууралуу дилбаян жаздырды. Жон “Мен бактылуу” болгум келет деп жазыптыр. Мугалим дилбаянды окуп: “Сен тапшырманы түшүнбөйт экенсиң”, —десе, келечектеги улуу музыкант: “Сиз турмушту түшүнбөйт экенсиз”, — деп жооп бериптир. Аныкы туура болучу. Ар бир адамдын таттуу кыялы — бул бактылуу болуш. Бирок ал кандай сезим, аны кантип туюп, кантип сактап […]

Дилазык: Кемсинтүү жөнүндө уламыш

Чыгыштагы бир акылман окуучуларына дайыма мындай деп айтчу экен: «Адамдар үч сөз менен бири-бирин кемсинтишет. Алар мындай деши мүмкүн, сен жиндисиң, сен кулсуң, сенин талантың жок. Эгерде, сен ошондой абалга туш болсоң бир чындык эсиңде болсун: жинди киши гана башка бирөөнү жинди деп кемсинтет, кул гана башка кишини кул дейт, таланты жок адам гана башка бирөөнүн кем акылдыгы менен өзүнүн эч нерсе түшүнбөстүгүн жашыргысы келет». Эки карышкыр тууралуу уламыш Абышка небересине бир чындыкты ачып берип жатты: — Адамдын жан-дүйнөсүндө дайыма […]

Дилазык: Наристени өлтүрүп…

Бир кезде “көптү билем” деген брахман жашаган экен. Ал жылдыздар аркылуу төлгө салып, бардык магиялык ырым-жырымдарды үйрөнүптүр. Ал ушунусу менен сыймыктанып, бул өнөрүн элдин баары билишин каалайт. Ал үчүн аны тааныбаган өлкөгө келип, кичинекей баланы колуна алып, өзү ыйлап кирет. Брахмандан: — Ой, эмне ыйлап жатасың? – деп сурашат. — Бул наристе, — дейт брахман, — жети күндөн кийин чарчайт. Ушундай кичинекей баланын өмүрү кыска болуп калганына кайгырып жатам. Ыйлаганым да ошондон, — деп жооп берет. Аны жарлап тургандар: — […]