Биз билген, биз билбеген Токтогул: канчасы жалган, канчасы чын? (3-макала)

Токтогулдун өмүр таржымалы жана анын ырларынын өзүнүкү же өзүнүкү эмеспи деген суроо башка да көп окумуштууларды күмөнсүнткөнү, күдүк ойлорго салганы белгилүү. Адабиятчы А.Муратовдун айтымында, абройлуу адабиятчы, таасын сынчыларыбыздын бири Кадыркыл Даутов да: «Жасалмалап иш жүргүзүүгө кандай зарылчылык алып келгенинин себептерин ачып чыгуу керек. Акындын адабий мурасы ушул кезге дейре сабаттуу текстологиялык изилдөөгө түшө элек. Аны жүзөгө ашыруу келечектин иши» (А.Муратов «Такталбаган Токтогул адабий-тарыхый изилдөө») деген пикирин билдириптир. Адабиятчынын бул айткандары адабият тарыхы эл тарыхынын ажырагыс бир бөлүгү экенин, аны бурмалоодон […]

Биз билген, биз билбеген Токтогул: канчасы жалган, канчасы чын? (2-макала)

Адабият коммунисттик идеологиянын ажырагыс тутуму катары каралып, ага И.Сталин өзү түздөн түз көзөмөл жасалып жатса, СССРдеги ар улуттар өз Сулейман Стальскийлерин издеп жатса, Кыргыз ССРи бул өнөктүктөн сырткары калмак беле. “Кыргыз ССРинин БАКтын Президиуму «Кыргыз эл акыны Токтогул Сатылгановдун 70 жылдыгын белгилөө тууралуу» токтомун чыгарат жана Кыргызстан Жазуучулар союзуна, Кыргыз мамлекеттик басмасына акындын чыгармаларын жыйноону жана жарыялоону тапшырат  (Постановление Президиума ЦИК Кирг.ССР «Об ознаменовании 70-летия со дня рождения народного певца Киргизии Сатылганова Токтогула // Советская Киргизия, 1937. – 12-июль.). Ал […]

Биз билген, биз билбеген Токтогул: канчасы жалган, канчасы чын? (1-макала)

“Токтогул замандардан келаткан төкмөлүк өнөрдүн залкар өкүлү” (Р.З.Кыдырбаева. Токтогул Сатылганов (1864-1933). Кыргыз адабиятынын тарыхы. 5-том.). Бул эч ким талаша алгыс чындык. Тоо булбулу Токтогулдун төгөрөгү төп келген ырчылыгынан эч ким күмөн санабаса да “Токтогулдун совет доорундагы ырлары жөнүндө кийинки кездерде басма беттеринде, адабий, илимий чөйрөлөрдө талаш-тартыштуу пикирлер жаралып келатканы маалым” (КР УИАнын Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борбору. Кыргыз адабияты. Энциклопедиялык окуу куралы. Бишкек. 2004-ж.). Ошондон улам, акыркы жылдарда акындын: «Беш каман», “Арзымат менен айтышы”, «Кандай аял тууду экен, Лениндей […]