Жамалбек Ырсалиев: Мен алдамчымын, кечиргиле!

ЭССЕ Ооба, мен калпычымын, жалганчымын, алдамчымын! Кечиргиле! Кечээ бир досум түштөнүүгө чакырды. Абдан жакшы сүйлөшүп отурганбыз. Бир убакта досум, чапанчанды чапсаң, көйнөкчөнгө доо кетет кылды. Бир досун мисал кылып айтып атат. Досумдан сурадым, апаңды жакшы көрөсүңбү же аялыңдыбы? Атаңды жакшы көрөсүңбү же балаңдыбы десем, албетте, апам менен атамды деди. Жалган дедим. Калп айтпа. Аяш энемдин бутундагы кепичи канча сом, аяштын бут кийими (сапошкасы) канча сом турат дедим. Аяш энемдин күрмөсү канча сом да, аяштын шубасы канча доллар?.. Досумдун калган сөздөрүн […]

Жамалбек Ырсалиев: Эстен кеткис чылапчын

АҢГЕМЕ Досум чалды таң атпай. — Жүрү баняга барып келели?! — Каякка баралы? — “Грин сити”, “С легким паром”, “Кристалл…” — деги койчу, бир топ банянын атын айтты. Мен баняны жакшы көрбөйм. Ысык парда кийиз калпак менен шыпыргыны көтөрүп алып бууга оронуп отура да албайм. Менин бала кезден жакшы көргөн мончом бар. Ал апамдын темир чылапчыны (дагыра). Бала кезде чач алдырган менен жуунганды ушунчалык жек көрчүмүн. Кумурсканын уясын көрсөтүп, “сени башың дал ушундай биттеп кетиптир. Эми биттер сүйрөп барып кумурсканын […]

Жамалбек Ырсалиев: Эне

ЭССЕ Энем ооруп калды. Осмон деген аяш атамдын коюн айдашып жайлоого жеткиришкени кеттим. Эки түнөп, жүк көчүргөн машина менен кайра артка кайттым. Чийлүү-Колот деген жерге жеткенде айдоочудан “токтоп койсоңуз” деп сурандым. Темирбек деген байке эле, Теки деп эркелеткен атынан чакырылып, азыркыга чейин эле айылдын эркеси. Токтоду. Чуркап эле тоонун бетинен кучагыма толтура ышкын терип келдим. Өзүм да жебедим. Текиге да ооз тийгизбедим. “Энеме алып барам, ышкын жесе айыгат” деп жүрөм, бала кыялым да. Айылга жеткенде үйгө чейин жеткизбестен бир чакырымдай […]

Жамалбек Ырсалиев: Менин агам!

3-класста окуп жүргөн кезим. Айылда койду кезектешип кайтарышат. Аны “кезүү” деп кыскартып коюшат. Биздин кезүү келип, 7-класс окуган агам кой кайтарып кетти. Мен түштөн кийин сабактан келгенимде “тамак жеткирип кел” деп байкеме жиберишти. Эшикке чыгып чүкө ойноп кетип, убакыттын кандай өткөнүн билбей кечинде кой тарагандан кийин үйгө келдим. Келсем, байкем ачка боюнча кечке кой кайтарганын айтып ыйлаптыр. Мен болсо шамыраңдап футболкамды шымдап алып, курсагыма уткан чүкөмдү салып, жоо сайгансып кирип келип атпаймынбы. Уткан чүкөмдүн кубанычына апам менен атам жазаламай болушту. […]

Жамалбек Ырсалиев: Кошокчу Суусар апа

Өзүнөн да улуу таяктай сезилген куу жыгачты таянып, бүкүр кемпир үйүбүзгө келер эле. Эшиктен кирип келатып сүйлөнүп: — Күйүттүү катын кошокчу, — деп көп айтып калчу. Айылда бирөө-жарым каза болсо, Суусар апаны издеп калышканын көп көрдүм. Себеби, созолонтуп ырдагандай, уйкаштата куюлуштуруп кошок кошчу. Кошокчу кемпир атка конгон. Эмнеге Суусар апаны эстедим? Анткени, сөздүн күчү кыйын экен. Кошок кошуп жүрүп, турмушун кошок коштоп өттү. Эркек баласы жок болгондуктан, жалгыз кызынын ортончу баласын эш тутуп багып калды. Ал мени менен классташ болуп, […]

Жамалбек Ырсалиев: Көк жылгаяк (шедевр)

ЭССЕ Шаарыбыздын Тунгуч кичи районундагы белгилүү журналист Азамат Кыязов уюштурган “Айтумар” билим борборунун алдындагы бийик тепкичке топ бала жылгаяк жасап тээп жатышыптыр. Балдардын бактылуу болуп үч метрлик бийиктиктен муз тепкенин көрүп аябай кубандым да, абда-ан кейидим. Биздин бактылуу балалык Нарындын бийик тоолорунда өткөнүн, 3 метр эмес 300 метр бийиктик аз көрүнүп, Коңур-Дөбөнүн бетине алыбыз калбай калганча килейген чаналарды көк муштум болуп сүйрөп чыкканыбыз, эки колдо эки бөлөк таар кол каптар менен, ошол бийиктикке кандай азап менен чыгып барып, көз ачып-жумганча […]

РухЭш: Өнөр өстөнүндөгү өнөктөштөрдөн топтолгон каражат аудио адабияттарга жумшалат

Өнөр адамдары арасында топтолгон каражаттар «РухЭш» сайтына жарыяланып келаткан дүйнөлүк жана улуттук адабиятыбыздын тандалма чыгармаларынын аудио топтомдорун чыгарууга жумшоону чечтик. Арийне, «РухЭш» сайты негизделген күндөн эле элдин жапатырмак колдоосу менен улуттук дөөлөт-мурастарды жана жалпы адамзатка энчилүү көркөм адабияттарды калктын калың катмарына жайылтуу максатын көздөп келет. Аны менен катар өз эне тилинде ою жетик, тили жатык келечек муунду тарбиялоо максатында балдар адабиятын өнүктүрүү үчүн акын-жазуучулар арасында конкурс уюшулуп, о.э. жалпы дүйнөлүк көркөм чыгармаларды кыргыз тилине түп нускадан которуу боюнча атайы конкурс […]

Жамалбек Ырсалиев: Акындын ишеничин актайын!

Атактуу Сарыгашка агам Амантай кежир Олжобай Шакир деген агамдын «РухЭш» деген кыргыз адабиятына кам көрүп келе жаткан сайтын колдоого чакырган экен. Калыстыкты илгертеден акындын оозунан уккан кыргыз уулу катары баарыбыз колдоо көрсөтүп кетсек жакшы болот. Мен Амантай акын агамдын айтканын жерге таштабай: Олжобай Шакирдин 0558 08 08 60 ЭЛСОМ эсебине 5000 сом котором. Айтмакчы, Жанар Акаев үкам дагы өткөндө жазганда, мен да жардам берем деп убада кылган элем. Эстафетаны болсо Кыргызтемир жолуна эмгеги сиңип, поезд минген Улукбек Нусубалиев деген таластык […]

Жамалбек Ырсалиев: Кадырлуу конок

ЭТЮД Үйүмө конок келди. Мен үчүн абдан кадырлуу конок — бул менин иним Аман. Талант байкемдин улуу баласы. Талант байкемдин атына заты жарашкан таланты бар эле. Тирүү уйду же буканы канча килограмм эт берерин рентген сыяктуу так айтчу. Менден он жаш улуу болгонуна карабай, Жалилге кошуп инимдей эле жумшачумун. Түнкү саат үчтө Бишкекте жылуу үйдө жатып алып, Нарындын суугунда телефон менен төшөктөрүнөн тургузуп, мал базарга айдаар элем. Жалил экөө ээрчишип алып мал жүктөп келчү. А мен саткандан түшкөн пайданын 50 […]

Жамалбек Ырсалиев: Эстутумдагы Жалил

ЭССЕ Эртең сен жарыкка келген февраль жаңырат. Сен тоспогон туулган күнүң келет… Мендей же элдей болуп сүрөткө да түшпөптүрсүң. Айырмабыз эки жаш болгон үчүн эгиз козудай ээрчишип өстүк. Бир жолу сенин жамбашыңа сыздоок чыкты. Аксап басып, отура албай аябай кыйналдың. Апамдар мени Нарынга жиберди. Сени кошо ээрчитип алдым. Кадимки ырчы тууганыбыз Мергендин атасы Турганбек папабыздын үйүнө жаттык. Экөөбүзгө чогуу төшөк салып беришти. Кучакташып жатканбыз. Уктап кетип, сен ары оодарылганда мен да уйкунун кызуусу менен так ошол сыздоогуңду тээп алыптырмын… Кудайга […]

Жамалбек ЫРСАЛИЕВ: «Альуф… альуф» жана вертолет

Айтылуу төкмө акын Жылдызбек Алыбаев менен обончу Бакыт Капаров экөө аябай тамашалашышат. Жаштары тең, бизден “картаңыраак” досторубуз. Бакыттын көзүнүн көгүнөн улам “Көк көз” деген каймана аты бар. Ысык-Көлгө бардык достор чогулуп. Анан экөө өзүнчө ээрчишип жүргөн. Бир убакта бассейнге барышат. Түбү тунук болуп турса, көгөргөн көзүнө тайыз көрүнсө керек. Шымаланып чечинет да, шарт эле сууга секирет. Өзүнүн бою калпагы менен 1.60 см келген досум 2 жарым метр терең бассейнге чөгүп баштаптыр. Жыкең да Ат-Башынын Ак-Моюн айылында арыктан башка сууга түшпөсө […]

Жамалбек ЫРСАЛИЕВ: Айланайын, айылдыктарым!

Ишке жарады. Бада кайтарган атты күлүккө кошуп чапкандай боломбу деп сарсанаа болуп баргам. Токмоктун командасына түшүп калганда токмок жебесек экен деп 3:0 менен токмоктоп салдык. Айылда мал кайтарып, Нарындын суугуна кайыгып жүргөн балдар да. Булардын машыгуусу малдын богун чыгарып, анан чөп салып, сугаруу менен өтөт. Жашыл кийимди кийип эле “Бол-эй-болдун” (волейбол) аянтына тизилип чыгып калышса, кадимки спортсмендерге окшоп калышты. Мен болсо өзүмчө кубанып жүрөм. Менин ортончу балам менен тең балдар. Бири Доотай деген айылдын алдыңкы комбайнеринин небереси. “Нива” деген комбайнында […]

Жамалбек ЫРСАЛИЕВ: Жогорку Кеңеш & Мамаюсупов!

Эски тарых музейинин ичин кыдырып жүрүп, 8-кабинеттен бир кичинекей кызыл китепче таап алдым. Мукабасындагы «Китептин демөөрчүсү ЖК депутаты Өмүрзак Шеранович Мамаюсупов» деген жазууга көзүм түштү. Ылдый жагында: «жетим-жесир, колунда жокторго материалдык жардам көрсөтөт» деп жазылыптыр. Сүйүнүп кеттим. Телефону бар экен, чалсам жардамчысы алып: «Эртең түштөн кийин келиңиз» деди. Аябай толкунданып, баягы туберкулез больницасындагы «түнөгүмө» жөнөдүм. Түнү менен жакшы деле уктабадым. Жүрөгүм бир нерсе сезгендей. Эртең менен Назирага тамак берип коюп, түз эле Малдыбаев көчөсү тарапка жөнөдүм. Колумда баягы кызыл китепче, […]

Жамалбек ЫРСАЛИЕВ: Жалгыз сүрөт

АҢГЕМЕ Жаштык-мастык менен биринчи турмушумдан ажырашып, эки балам менен ата-энеме ашка жүк, башка жүк болбоюн деп балдарымды калтырып, өзүм болсо айылдын аягында Бактылуу-Колот деген жерде жарыгы же жылуулугу жок ээн сарайда өзүмдү бактысыз сезип, жалгыз жашап жүрөм… Классташтарым Калыс, Тынчтык, ыраматылык Бакыт барып көңүлүмдү көтөрүшөт: — Айылга барбайсыңбы? Ушинтип жата бересиңби ээн сарайда? Айылда муунуп өлгөндөр көбөйүп кетти, сен да кыкынып калба! —  деп тамашалап оюн-чынга аралаштырып кетишет. Сарайдын ээси бар, төө жетелеген ак сакалдуу карыя деп Ажыгул ата айтып […]